Линклар

14 январ куни Тунисда¸ айни кунларда Миср¸ қолаверса Яманда бораëтган халқ исëни ҳақида Ўзбекистон матбуоти оғиз очмаëтир. Аммо бу жараëнларни халқаро оммавий ахборот воситалари орқали кузатаëтган кўп ўзбекистонликлар бу исëнга элтган сабабларнинг ўзларига танишлигини айтмоқдалар


“Уларнинг бари¸ мафия давлатларидир - бутун бошли давлатлар алоҳида оилалар томонидан фақат ўз манфаатлари учун бошқарилмоқда. Бу режимлар ўзини республика ëки монархия деб аташлари¸ уларнинг АҚШ га иттифоқчи ëки мухолиф экани¸ уларнинг террорчиликни қўлловчи ëки унга қарши курашувчилар рўйхатидан жой олгани¸ Исроил билан сулҳга борган-бормаганидан қатъий назар¸ бу давлатларнинг бари¸ оилавий бизнесга айланган. Ўзини дунëвий ëхуд диний деб аташидан қатъий назар¸ уларнинг бари мафия давлатидир”¸ деб ëзди Newsweek таҳлилчилари араб давлатларига баҳо бера туриб.

Ўзбекистонлик таҳлилчилар¸ айни тасниф¸ Тунис ва Мисрдан жуғрофан узоқ бўлса-да¸ бугунги Тошкент режимига ҳам мутлақ хослигини айтадилар.

BBCнинг Яқин Шарқдаги махсус мухбири Шоҳида Ëқуб Ўзбекистон ва Миср ўртасидаги ўхшашликни шундай тасвирлайди:

- Биринчи параллел, ҳам Ҳусни Муборак, ҳам Ислом Каримов тахтда узоқ ўтириб қолди. Масалан Ҳусни Муборак 30 йилдан бери тахтда ўтирибди. Иккинчи тарафдан¸ ҳар икки давлат диктатура. Ҳар икки давлатда инсон ҳуқуқлари поймол қилинаяпти. Айниқса, ҳам Ўзбекистонда, ҳам Мисрда қийноқлар бир хилда кенг қўлланилади. Икки давлатда ҳам исломий мухолифат, Мисрда “Мусулмон биродарлари”, Ўзбекистонда диндорлар камситилади ва тазйиқда¸ дейди журналист Шоҳида Ëқуб.

Миср ва Ўзбекистондаги режимлар табиати моҳиятан бир хил репрессив бўлса-да¸ репрессия даражаси турличадир¸ дейди арабшунос ва араб давлатларида хизмат қилган собиқ дипломат Тошпўлат Йўлдошев.

- Мисрда Ўзбекистонга нисбатан вазият анча фарқ қилади. У ерда ҳар ҳолда умумий ижтимоий аҳвол Ўзбекистонга қараганда тузук. Мен ўз кўзим билан ҳам кўрганман. Ҳусни Муборак давлатни 32 йил бошқарган бўлса, эркинликлар, хусусан иқтисодий эркинликлар яхши. Кейин туризм жуда ҳам ривожланган. Бунинг ҳисобидан халқ анча-мунча баҳраманд бўлиб ўзини сақлаб турибди. Барибир ҳам сиëсий партиялар бор. “Мусулмон биродарлари”дан ташқари қолганлари фаолият кўрсатаяпти.

Ҳусни Муборак Ўзбекистондай қаттиқ тутаëтгани йўқ. Бизларда фақат террор йўли билан халқни ушлаб турибди. Халқнинг ичида норозилик жуда ҳам катта. Жуда қўрқитилган. Бизни Шимолий Корея билан таққослаш мумкин, Бирма дейди, ўшаларга таққослаш мумкин¸ дейди собиқ дипломат Тошпўлат Йўлдошев.

Мустақил Ўзбекистон тарихида илк бор минглаб тинч аҳоли Каримов режимига қарши норозиликка чиққан 2005 йилнинг 13 май куни Бобур майдонида бўлган¸ бугунда хорижда фаолият юрғизаëтган “Андижон - Адолат ва Тикланиш” ташкилоти вакили Шамсиддин Атаматов¸ бугун Мисрда кўраëтганларининг Андижонда воқеаларни ëдга солаëтганини айтади. Айни пайтда¸ бу кузатувчи ҳам¸ Миср ва Ўзбекистон мустабидларининг ўзлари учун белгилаган ахлоқий сарҳадларида катта тавофут кўраëтганини қўшиб ўтади.

- Андижондаги воқеаларга қанчадир ўхшашлиги бор, лекин айтишимиз мумкинки, Муборак анча инсофли одам экан¸ Каримов билан таққослайдиган бўлсак. Андижондаги воқеаларни кўргансизлар. Ëшлар, аëллар, қариялар, болалар демасдан ҳаммасини қириб¸ йўқ қилишга буйруқ берилган ҳукумат тарафдан. Лекин ҳозирча Ҳусни Муборак бу ишга етиб бормаяпти. Одамларни кўздан ëш оқадиган газлар билан тарқатишга ҳаракат қилаяпти. Лекин у ҳам президентлик мансабидан кетмасликка Каримов сингари тиш-тирноғи билан қаршилик кўрсатаяпти¸ дейди андижонлик сиëсий қочқинлар фаолларидан бири.

Озодлик суҳбатлашган мустақил таҳлилчиларнинг барчаси¸ Миср ва Ўзбекистон ўртасидаги параллел режимлар табиатидаги уйқашлик билан тугаши¸ мустабид режим остида эзилиб келган Миср ва Ўзбекистон халқлари ўртасида ўхшашликдан кўра кўпроқ тавофут борлигини таъкидлайдилар.

- Бизда халқ ҳеч қачон кўчага чиқмайди. Бизнинг халқнинг қўлидан келмайдиган битта иш бўлса¸ у ҳам озодлик учун курашишдир. Қўрқув ўзбекларнинг қон-қонига сингиб бўлди ва бу халқда бир пайтлар бўлган ëвқурлик руҳи сўниб битди. Халқ зеҳниятига эркинлик қадриятини экиши мумкин бўлган шахслар мамлакатдан ҳайдалди. Ичкарида¸ ë бўйнидаги занжирини шалдиратиб¸ кучи бор¸ тўнғиз бўлса унга ҳам сиғинадиган бўлиб қолган қуллар ëхуд бу қулларнинг хўжалари қолди.

Мисрдаги воқеалардан¸ бу халқ ичида ўзининг инсон эканини унутмаганларнинг кўп эканини кўраяпмиз. Шу боис мен¸ Миср ва ўзбек халқини таққослай олмайман¸ дейди мустақил жамиятшунос Баҳодир Мусаев.

Аммо Андижондаги норозиликнинг қанчалар даҳшатли тарзда бостирилганига гувоҳ бўлган эса-да¸ Шамсиддин Атаматов¸ бундай тушкунлик билан келиша олмаслигини айтади.

“Ҳозирги кунлар минг йиллардан бери бир хил бўлиб келган табиатда ҳам катта ўзгаришлар бўлиб¸ иссиқ юртлар совуб¸ совуқлари исиëтган глобал эврилишлар даври”¸ дея туриб бу суҳбатдош¸ ўзбек халқининг ҳам ўзгаришлар фаслидан баҳраман бўлишига умид билан яшаëтганини таъкидлайди.

- Менинг кузатаëтган нарсам шу бўлаяптики, бугун халқлар ҳам ўзгараяпти. Аввалги халқлар шу нарсаларга сабр қилиб келаëтган бўлса ëки бунақа қўрқув остида ушлаб турган бўлса, шунга индамай келаëтган бўлса, Тунис воқелигида кўришимиз мумкин, мана ҳозир Мисрда. Араб давлатларида ҳам аввалдан уларга хос эмас бу нарсалар -ҳукуматга қарши намойиш қилиш, бошқа нарсалар уларда анча кузатилмаган. Бугун¸ демак¸ бу халқлар ҳам ўзгараяпти худди табиат ўзгаргани каби.

Шундан ҳам умид яна кучаяяптики, халқлар ўзгараëтган бўлса, балки Ўзбекистон халқи ҳам ўзгарар ва яқин кунларда Мисрга ëки Тунисга ўхшаб бизда ҳам ўзгаришлар бўлиши мумкин¸ дейди “Андижон - Адолат ва Тикланиш” ташкилоти вакили Шамсиддин Атаматов.

Шарҳларни кўрсатинг

XS
SM
MD
LG