Линклар

Kамтар ҳисоб-китобга кўра¸ ўртача иш ҳақи 100 долларча бўлган Ўзбекистонда битта болани мактабга юбориш учун шунча пул керак.


Айни кунларда¸ аксар дунë каби¸ ўзбекистонлик ота-оналар режасидаги асосий ишлардан бири ўз боласини 1 сентябр – янги ўқув йили бошланишига ҳозирлашдир. Бу ҳозирлик эса¸ ëзни битта майкаю шортикда ўтказаëтган болаларга бош-оëқ янги кийим-бош – формаю рўйхати узун ўқув қуролларини сотиб олишдан иборат.

Бор учун¸ фарзандларини чиройли кийинтириб-тарантириб ўқув даргоҳига юбориш кўзини қувнатадиган жараëн бўлса¸ йўқлар учун бу ҳозирлик қозонни сувга ташлаб қўйиш даражасида оғир келмоқда¸ дейди Озодлик суҳбатлашган айрим ўзбекистонликлар.

Айниқса¸ аксарияти нақд пулга қийналиб юрган ота-оналар учун бу ҳозирлик анчагина қийин иш¸ дейди ойлиги тўлиғича пластик карточкага ўтказилаëтганини айтган навоийлик она Озодлик билан суҳбатда.

- Қизларга оқ юбка, қора кофта, ўғил болаларга оқ кўйлак, қора шим. Бу мактаб формаси. Нархлар ҳар хил. Оддийроқлари, арзонроқлари 10 мингдан бошланади. Яхшилари 50 минггача бор. Шимнинг энг арзонлари 15 мингдан бошланади. 30-40-45 минг атрофида шим. Мактаб сезонига мана ëзги, кузги олинади. Куз ҳам бизда ëз ҳисобида кетади. Ундан кейин қишда олинади. Енги калтасидан икки жуфтдан олинса юпқа, енгил шимлар билан, қишки мавсум учун енги узуни билан яна қалинроқ шимдан иккитадан олинади. 50 минг атрофи бўлса биттаси, иккитаси шу арзонроқ хилидан олса, 150 мингга иккита ëзги, 200 мингга иккита қишки бўлса, 350-400 мингга олса бўлади.

Кейин сумка олинади. Сумкаларнинг энг арзони 15-20 минг. Китоб-дафтарлар мактаб томонидан ижарага берилади. Ҳар бир китобига қараб 1500-2000 сўмдан ижара ҳақи тўланади. Йил охирида яхши тутилган бўлса, ижара пули билан бўлади, яхши тутилмай йиртилган, чизилган бўлса, яна жаримаси тўланади. Дафтар, ручка, қалам ҳаммасини ота-онанинг ўзи олади. Битта дафтар 1000-1500 сўм. 10та ëзув дафтари, 10та математика дафтари сезоннинг бошида олиб берилади. Кейин кераги ҳар ҳафта олиб борилаверади. 300-350 минг битта болага кетади¸ деб хомчўт қилади айни ташвишда юрган ўзбекистонлик оналардан бири.

Бу суҳбатдошимиз¸ ўзи ва турмуш ўртоғининг мунтазам суратда ойлик олаëтганига қарамай¸ болаларини мактаб ва коллежга тайëрлашнинг қимматлигидан шикоят қилса¸ қаршилик тўрт фарзанднинг онаси Гулсара опа¸ ҳозирча қўлида мактаб бозорига тушишга арзигулик пули йўқлигини айтади.

-Ўқийди ҳаммаси. Биттаси коллежда, биттаси 9-синфда. Иккита қизим 4-синфга кўчди, эгизак. Ҳали ҳеч нарса олганим йўқ. Энди оламан. Сумка олишим керак иккаласига, форма, оëғига туфлича, дафтар, ручка, қалам, расм дафтари, шуларни оламан. Бозорни кўраман-да¸ қиммат лекин. Пулимга қараб оламан-да энди. Бозордан материалини олиб тиктираманми дейман. Қайси арзон тушса, ўшанисини оламан-да.

Ойлигим ўтган ой 170 минг олдим. Ҳаммасига олиб бера олмайман энди. Иккита ўғлимга олиб бермайман. Иккита қизимга олиб бермоқчиман. Ўғиллар эски кийимларини кияверади. Иккита қизимники умуман калта бўлиб қолганда. Биринчи синфда олиб берган эдим. Шунинг учун энди олиб бермасам бўлмайди¸ 4-синфга чиқади. Сумка ҳар йили олиб бераман. Бу йил энди билмасам. Қиммат дейишаяпти. Ўтган йил ҳам олиб берган эдим. Бир йилга қолмай йиртилди. Энди яна олиб беришим керак. 35 минг дейишаяпти. Билмасам энди. Формаларни биттадан олиб бераман. Юваман бозор куни¸ қурийди, кейин яна кийдираман. Иккита олиб бера олмайман¸ дейди Гулсара опа.

Хоразмлик Эргаш ота¸ 25 жон харажати бир қўлдан ўтадиган оила бошлиғи. Озодлик билан суҳбатда ўзи ҳам таълим тизимида узоқ йиллар хизмат қилган Эргаш ота¸ ëз давомида ўз оиласи учун асосий юмуш ўқувчи болаларга мактаб кийимларини сотиб олиш бўлганини айтади.

-Ўзим тайëрладим¸ мактабга чиқишни-да. Биз жами 25 жонмиз. Маблағ бир ердан расход қилинади-да. Невараларнинг 10таси мактабга боради. Мен ундай ҳисоб-китобини қилиб кўрмадим ҳали¸ ҳар қайсинисига олавердик топган вақтимиз. Отпускага чиққандан бери шунга тайëргарлик. Бирдан олиш қийин. Мисол учун¸ августнинг ўзида оламан десангиз, унча маблағ топа олмайсиз ҳам. Болаларга костюм шим, оқ кўйлак, галстук, қиз болаларга юбка кофта, бошига бантик, оëқ кийим, ўғил болаларга туфли. Полний формада. Ҳар йил янги олинади. Папка ҳам янги олинди. Фақат 1-синфга папка берилади. Бу йил 1-синфга чиқадиганимиз бор¸ унга папка олмадим. Бошқа ҳамма нарсани олдим. Папка президент совғаси¸ дейди хоразмлик каттагина оила бюджетини юрғизаëтган Эргаш ота.

Озодлик суҳбатлашган уч оиладан иккитаси вакили¸ ўзини ўртаҳол деб билса-да¸ болаларни мактабга ҳозирлаш харажатлари оғирлигини эътироф этади:

- Менинг қўлимга оладиган ойлигим¸ албатта¸ етмайди. Ота-она биргаликда ҳаракат қилиб, иложи бўлса энг арзон нархдаги кийимни олиб беради қурби етмаса. Қурби етадигани бемалол ундан ҳам қимматини олиб беради. Шароитига қараб-да. Пули бўлмаса, ким қимматини беради? Ундан кейин бир ойликка қараб ўтирмайди, албатта. Биз томонда оталар кўпроқ Россияга бориб ишлаб келмоқда шу болаларини яхши кийдириш, едириш, ўқитиш учун. Ëки эшикда мол-ҳоли бўлади. Битта молини сотади-да болаларига форма ҳар йили олиб беради сезон бошида, дейди навоийлик она.

Ўзи ҳам¸ турмуш ўртоғи ҳам олий маълумотли мутахассис бўлган бу оила¸ кенжа фарзандини мактабга ҳозирлаш учун эр-хотиннинг бирга топган бир ойлик маоши зўрға етишини айтса¸ қаршилик Гулсара опа¸ ўз оиласининг бу харажатларга қурби етмаганидан¸ мактаб жамғармасидан ëрдамга қараб қолганини таъкидлайди.

- Мактабга чиққан пайтда қишки кийим қилиб беришади. Ўзимиз тайëрлаб кийдирамиз 1 сентябрга. Фақат қишлик беришади-да. Мактаб бизларга текин китоб беради¸ ўзи ижарага бериладику. Мен кам таъминланган оила эканлигимиз тўғрисида маҳалладан справка олиб борсам, бепулга беради. Фақат шу. Дадасининг ишхонасидан, ўзимнинг ишхонамдан нима олиб борамиз. Ҳисоблаб чиқишиб, кам таъминланган оилалар сафига қўшилганимиз учун шундай нима қилади-да¸ дейди ўз маҳалласида асосан Россияда ишлаб юрганлар ва хусусий бизнеси борларнинг мактаб харажатларидан оғринмаслигини айта туриб Гулсара опа.

Ўзбекистон расмийлари ўз баëнотларида мамлакатдаги ўртача иш ҳақининг 300 АҚШ долларидан ошганини таъкидлаб келаëтган бир пайтда¸ оддий ўзбекистонликлар ўртача маошнинг 100-150 доллар атрофида эканини айтадилар. Бундай вазиятда¸ бир болани мактабга камтаргина ҳозирлаш учун¸ Озодлик суҳбатлашган оилалар ҳисобича¸ ками ота-онадан бирининг ойлиги харжланиши лозим бўлади.

Агар аксар ўзбек оилаларида мактабга чиқадиган болалар сонининг бир эмас¸ ками 2-3 нафар экани¸ ўртача иш ҳақи олаëтган оилалардан¸ аксарияти ишсизлик баланд бўлган қишлоқ жойларда яшовчиларнинг кўплиги инобатга олинса¸ 1 сентябр куни оқ кўйлагу қора юбка ва шимларда¸ оппоқ бантиклар топиб мактаб остонасини ҳатлайдиган болалар табассумининг оилаларга анчагина қимматга тушишини фаҳмлаш мумкин.

Бу йилги 1 сентябрга ҳозирлик Ўзбекистон мустақиллигининг 20 йиллиги оммавий ахборот воситаларида муттасил мадҳ қилинаëтган айни кунга тўғри келгани боис¸ аксар оилалар мустақил Ўзбекистонда¸ расман бепул деб эътироф этилаëтган маориф ва таълим билан боғлиқ харажатларни бугун гўрига ғишт қаланаëтган советлар даврига қиëслаб¸ оғиз очишга ҳам лол қолмоқдалар¸ дейди ўз фарзандларини совет даврида ўқитган Эргаш отаЎ

- Фарқи у пайтда китоблар, ўқув қуроллари ҳаммаси бепул эди. Мана ҳозир мактабларда арендага беради китобларни. Улар учун аренда пули беришимиз керак. Ўқиш тамом бўлгандан кейин ҳар болага тахминан 2000-3000дан берсак керак китоб учун. У пайтларда формалар арзон эди. Ҳозир қиммат. Ҳозир ремонтга деб пул оладилар. У пайтларда ремонт бепул эди. Ҳозир ремонтга деб олади, пардага деб олади, тўпга олади. Яна бир томони аввал мактабларда кружоклар текин эди. Ҳозир кружокларга қатнашсангиз ҳам пул берасиз. Ҳамма жойда ишсизлик деярли. Фермерларда ишлаганларга фермерлар пул бермайди унчалик¸ уларнинг ўзида ҳам пул йўқ ҳозир¸ дейди 25 жонлик оила даромаду буромадини келиштира олмай боши шишганини айтган Эргаш ота....

Телефонларимиз:
+420 602 61 27 13
+420 773 26 72 30
Email: uzbekweb@rferl.org
ozodlikmail@gmail.com
Skype: OzodSkype

Шарҳларни кўрсатинг

XS
SM
MD
LG