чоршанба, феврал 10, 2016 маҳаллий вақт 01:36

Tojikistonda soqollarni tartibga solish kampaniyasi

Tojikistonning Xatlon viloyati ichki ishlar boshqarmasi bergan ma’lumotga ko‘ra, o‘tgan yil davomida viloyatda 6773 xotin-qiz hijobdan voz kechgan va 12818 erkakning soqoli tartibga solingan. Rassom Tuz bu safargi ijodi mahsuli ana shu mavzu haqida.


Bola yig‘lamasa ona emchak solmaydi (Blog)

So‘xga doir so‘nggi yangilik bir muhim narsani ko‘rsatdi: mahalliy rahbarlarning Karimovdan qo‘rquvidan samarali foydalanish mumkin ekan. Ya’ni yechilmayotgan muammo to‘g‘risidagi shikoyatning Oqsaroyga yetib boradigan shakli, masalan, so‘xlik sho‘pirlarnikiga o‘xshgan, shakli topilsa bas, hokim va hokimchalar jonini Jabborga bervoradi. Axir jonni Jabborga berish Karimovga berishdan ko‘ra beog‘riqroqda!
 

O‘tgan haftada berilgan bir xabarimiz o‘z mohiyatiga ko‘ra o‘ta muhim xabar ediyu lekin u Toshkent viloyati hokimi Ahmadjon Usmonovning ishdan olinishi to‘g‘risidagi xabar soyasida qolib ketdi.

Xabarki, u 2013 yil boshidan beri 20 km o‘rniga 100 km yo‘l bosishga majbur bo‘layotgan so‘xliklarning bir muammosi qisman hal bo‘lgani to‘g‘risida.

O‘zbekistonning atrofi Qirg‘iziston bilan o‘ralgan So‘x eksklavi aholisi bilan qirg‘izistonliklar o‘rtasida 2013 ning boshida chiqqan janjaldan keyin qirg‘iz rasmiylari So‘xni Rishton bilan bog‘lovchi qisqa yo‘lni yopib qo‘ygan edi.

Natijada so‘xliklar O‘zbekistonga Qirg‘iziston ichkarisidan 100 kilometr yo‘l bosib borishga majbur bo‘layotgan edi.

So‘xliklar uch yildan beri Qirg‘iziston hududidan o‘tar chog‘da turli-tuman tamagirligu ba’zida hatto qaroqchilik qurboni bo‘layotganidan arz qilib kelar, lekin masalani hal qilishni hech kim o‘ylamayotgan edi.

Oxir-oqibat so‘xliklar jonidan to‘ygan o‘xshaydi, pichoq borib suyakka yetgan o‘xshaydi, sho‘pirlari 25, 26 yanvar kunlari norozilik aksiyasi o‘tkazdi...

...va masala hal bo‘la boshladi: mahalliy rasmiylar yugurib Qirg‘izistonga o‘tdi, so‘zlashuvlar o‘tkazdi, otang yaxshi, onang yaxshi dedi, hatto, xabarlarga qaraganda, qirg‘izistonlik faollar hamda oqsoqollardan iborat guruhni Samarqand va Buxoroga sayohat qilishga taklif qildi.

Bo‘lar ekanu?!

Nima uchun 3 yildan beri qilinmadi shu ish?

Nima, 3 yildan beri So‘x rahbariyatining ko‘zi ko‘r, qulog‘i kar ediyu o‘sha ikkala muchasi birdan ochilib ketdimi?

Muchalarni ochvorgan narsa nima?

Muchalarni ochvorgan narsa qo‘rquvdir. Prezidentdan qo‘rquv.

So‘xda sho‘pirlar norozilik aksiyasi o‘tkazdi degan xabar Oqsaroyga yetsa tuman hokimining “kallasi ketadi”. Axir, prezident uni hokim qilib, birinchi navbatda, tumanda “g‘ing” degan ovoz chiqmasligini ta’minlash uchun tayinlagan.

Eng qizig‘i, So‘x rahbariyatining muammoni hal qilishga urinmagani sababi ham qo‘rquvdir. Prezidentdan qo‘rquv.

Urinsayu buni qo‘qqis Oqsaroy bilib qolsa, “nega aqling yetmagan narsaga burningni tiqasan, bu davlatlararo masala, bu davlat rahbarining vakolatlari doirasidagi masala”, degan gapni eshitishdan va oqibatda yana “kallasi ketishidan” qo‘rqdi.

Xullas, So‘xga doir so‘nggi yangilik bir muhim narsani ko‘rsatdi:

mahalliy rahbarlarning Karimovdan qo‘rquvidan samarali foydalanish mumkin ekan. Ya’ni yechilmayotgan muammo to‘g‘risidagi shikoyatning Oqsaroyga yetib boradigan shakli, masalan, so‘xlik sho‘pirlarnikiga o‘xshgan, shakli topilsa bas, hokim va hokimchalar jonini Jabborga bervoradi.

Axir jonni Jabborga berish Karimovga berishdan ko‘ra beog‘riqroqda!

Ha, aytgancha, nima uchun Karimovning o‘zi 3 yildan beri so‘xliklarning muammosiga e’tibor bermadi?

Bilsa, qiziqsa e’tibor beradimi?

Bilgan, qiziqqan taqdirda ham Karimov oqsoqol “qarab qo‘ying”, deb Atambaevga qo‘ng‘iroq qilmaydi. Qilsa – otdan tushib qoladi: axir qariyb 30 yillik prezident, buyog‘iga qachon ketishini faqat o‘zi hal qiladigan Karimov prezidentlikka kecha kelgan va ertaga ketishi aniq Atambaevga qo‘ng‘iroq qiladimi?

Hech hamda!


Тошкент Кобулга тортган электр симини толиблар узди. Ажаб бўлсинми? (Блог)

Сарвар Усмон

Бир оғайним бор. Янгилик ўқишни яхши кўради. Лекин сал ғалатироқ. Ўзининг тили билан айтганда “ментлар" тўғрисидаги янгиликларни ўқишни яхши кўради. Яйраб ўқийди. Айниқса, ўша янгиликда “милиционер қўлга тушди”, “милиционер қамалди”, деган сўзлар бўлса. Бир яйрайди, бир яйрайди.

Қандайдир хусумати бор оғайнимнинг ментларда. Ўтириб чиққанда у...

Яқин-яқингача мен ўзимни адекват ҳисоблардим: хушхабардан хуш, нохуш хабардан нохуш бўлардим.

Лекин ўтган йили “бузилдим ўхшайди”.

Масалан, украиналиклар Қримга тўк элтувчи линияни портлатворувди портлатганларни “маладес”, демадиму лекин қоронғида қолган қримликларгаям раҳмим келмади.

Раҳмим келмаганидан уялдим.

Ўшанда ўзимни тафтиш қилиб ичимда қандайдир бир алам борлигини сездим: нима учун ўзбеклар светсиз қолган қримликлардай йиллардан бери яшайдию қримликлар ўзбеклардай бир-икки ой светсиз яшамасин?!

Нима учун қримликлар чироқсиз қолганини бутун дунё гапиради, бутун дунёга бу ҳақда жар солинадию ўзбеклар сутканинг 22 соатнини электрсиз ўтказишини ҳеч ким гапирмайди? 

Ўзбеклар йиллардан бери қоронғида яшаса, қримликларда нима айб, деманг. Кайфимни бузманг: қримликнинг чироқсиз қолгани сув бўлди чанқоғимни босган, тутун бўлди хуморимни босган.

Қрим ҳануз қоронғида. Украинлар ўзлари портлатган линияни бир марта ўзлари тиклаб, кейин яна портлатишди...

Мана энди бугунги хабарни кўринг: Афғонистонда “Толибон” жангарилари Ўзбекистондан ўтувчи электр линиясини 27 январда портлатиши оқибатида пойтахт Кобул ва Афғонистоннинг бир қатор вилоятлари аҳолиси электрсиз қолди.

Линияни портлатган жангариларни, албатта, “маладес”, демадим. Лекин қоронғида қолган кобулликларгаям раҳмим келмади.

Аксинча, яқиндан бери баъзи масалаларда ноадекват бўлиб қолган нотовон кўнглимнинг қайси бир пучмоғида “ажаб бўсин”, деган чироқ йилт этиб ёниб-ўчди.

Ёниб-ўчган ўша чироқ фикр эди: ахир ўзбекнинг ўзи чироқсиз ўтирган бир пайтда нима учун афғонларнинг чироғини Ўзбекистоннинг электри ёндириши керак?!

Бу фикр ноадекватлигимни кучайтира бошлаган эди, дарҳол масаланинг иккинчи томонини ўйлай бошладим: линия портлагач, Афғонистонга ўтаётган электр Ўзбекистоннинг ўзида қолади, ўзбеклар бир-икки кун кечқурунлари керосин тутатмай лампичка ёқади. Ахир электр - кўмир эмас, нефть эмас омборга қамаб тургани. Уни ишлатиш лозим.

Хуллас, шунақа гаплар. Афғонистонга ўтмагани ҳисобига ўзбеклар чироқ ёққани яхшию лекин барибир бу чироқ қоронғу кўнглумни унчалик ёритмагандай.

Бировнинг кулфати эвазига бошқанинг бахти татимайди ўхшайди. Яхши гап бўлдими? Вазирлар Маҳкамасиям ўйлаб кўрса бўларди шу гапни. Хусусан, афғонларга электр сотиш масаласида.

Мен эса, яна адекватликка қайтишга уриниб кўраман. Ментларни ёмон кўрадиган оғайним билан бирга чой ичишни тўхтатаман.

Ҳар ҳолда хушхабардан хуш, нохуш хабардан нохуш бўлган яхши.

 

 

 

 

 

 


Аудио O‘zbekiston o‘z fuqarolariga “viza” joriy etdi (Blog)

G‘azab fikrning doyasi, Quvonch – istakning. Quvonchim o‘zimga tan. G‘azabim ham. Bugun faqat translyatorman – boshqalar fikrini, G‘azabdan to‘ralgan fikrini translyatsiya qilaman.

Sarlavhaga chiqarilgan gap (“O‘zbekiston o‘z fuqarolariga “viza” joriy etdi”) xabar emas. Shuning uchun ham “viza”ni tirnoqlarga qamadik.

Sarlavhaga chiqarilgan gap fikrdir. Mizantrop O‘zbek hukumati olib borayotgan siyosat dastidan chet ellarda sargardon bo‘layotgan o‘zbekistonliklarning kechagi OzodlikOnlineda yangragan hasratlari hosil qilgan G‘azabdan to‘ralgan fikrdir.

Pasporti biometrik emasligi uchun Vatanga qaytolmayotganlarning gaplarini eshita-eshita bir hamkasbim g‘azabdan bir-biriga botgan tishlari orasidan shu xulosani siqib chiqardi:

O‘zbekiston o‘z fuqarolariga “viza” joriy etibdi!

Mana eshiting, hasratlardan birini:

O‘zbekistonga qaytolmayotgan ayol:
Ўзбекистонга қайтолмаётган аёл:i
|| 0:00:00
...    
 
X

 

Agar shu yig‘idan keyin ham loqayd qolgan bo‘lsangiz, agar shu yig‘idan keyin ham shuuringizda “O‘zbekiston o‘z fuqarolariga “viza” joriy etibdi”, degan fikr paydo bo‘lmagan bo‘lsa – suyuning: maqomingiz o‘zgaribdi, o‘zbek mulozimlari qavmiga qo‘shilibsiz.

G‘azabi yo‘qlar qavmiga qo‘shilibsiz.

Quvonchi yo‘qlar qavmiga qo‘shilibsiz.

G‘azab Fikrning, Quvonch Istakning Doyasi ekan, fikrsizlar qavmiga, istaksizlar qavmiga qo‘shilibsiz.

Maqomlar muborak!

 

 


Ўзбекистон ўз фуқароларига “виза” жорий этди (Блог)

Сарвар Усмон

Ғазаб фикрнинг дояси, Қувонч – истакнинг. Қувончим ўзимга тан. Ғазабим ҳам. Бугун фақат трансляторман – бошқалар фикрини, Ғазабдан тўралган фикрини трансляция қиламан.

Сарлавҳага чиқарилган гап (“Ўзбекистон ўз фуқароларига “виза” жорий этди”) хабар эмас. Шунинг учун ҳам “виза”ни тирноқларга қамадик.

Сарлавҳага чиқарилган гап фикрдир. Мизантроп Ўзбек ҳукумати олиб бораётган сиёсат дастидан чет элларда саргардон бўлаётган ўзбекистонликларнинг кечаги OzodlikOnlinеда янграган ҳасратлари ҳосил қилган Ғазабдан тўралган фикрдир.

Паспорти биометрик эмаслиги учун Ватанга қайтолмаётганларнинг гапларини эшита-эшита бир ҳамкасбим ғазабдан бир-бирига ботган тишлари орасидан шу хулосани сиқиб чиқарди:

Ўзбекистон ўз фуқароларига “виза” жорий этибди!

Мана эшитинг, ҳасратлардан бирини:

Ўзбекистонга қайтолмаётган аёл:
Ўзбекистонга қайтолмаётган аёл:i
|| 0:00:00
...    
 
X

 

Агар шу йиғидан кейин ҳам лоқайд қолган бўлсангиз, агар шу йиғидан кейин ҳам шуурингизда “Ўзбекистон ўз фуқароларига “виза” жорий этибди”, деган фикр пайдо бўлмаган бўлса – суюнинг: мақомингиз ўзгарибди, ўзбек мулозимлари қавмига қўшилибсиз.

Ғазаби йўқлар қавмига қўшилибсиз.

Қувончи йўқлар қавмига қўшилибсиз.

Ғазаб Фикрнинг, Қувонч Истакнинг Дояси экан, фикрсизлар қавмига, истаксизлар қавмига қўшилибсиз.

Мақомлар муборак!

 


O‘zbekistonliklarni o‘z hukumati tuzoqqa tushirdi (Blog)

Ha, nobiometrik pasport bilan horijda yurgan o‘zbekistonliklarni o‘z hukumati, hukumatning tarkibiy qismi – Tashqi ishlar vazirligi tuzoqqa tushirdi. Vazirlikning Istanbuldagi mulozimi Ozodlikka tuzoqning shaklu shamoyilini tasvirlab berdi:

O‘zbekistonlik vataniga eski pasport bilan qaytish uchun konsulxonadan “Vatanga qaytish sertifikati” olishi lozim.

Sertifikatni olish uchun u ariza yozadi;

arizaga uchta fotosuratini tirkaydi;

60 dollar to‘laydi.

Shundan so‘ng sertifikat berilishini 1 oy kutadi.

Puli tugab qolgan bo‘lsachi? Konsulxonaga "e yo‘q, be yo‘q" to‘lanadigan 60 dollarni emas, umuman puli tugab qolgan bo‘lsachi, deyapman.

Chiqib ketolmay qolgani mamlakat bilan O‘zbekiston o‘rtasida viza tartibi bo‘lsayu, uning vizasi muddati tugagan bo‘lsachi?

Bu masalalar O‘zbekiston hukumatini qiziqtirmaydi.

Tuzoq bo‘lmay nima bu?

Siz – hukumatparvar o‘zbek aybni hukumatingizdan emas, o‘zingizdan izlayapsizmi?

Unda buyog‘ini o‘qing.

Men Qirg‘iziston fuqarosiman.

2000 yilgacha Qirg‘izistonda sovet davridan qolgan “chiqish vizasi” bor edi (O‘zbekistonda hozir ham bor). O‘sha vizani olishim bilan bog‘liq gaplardan mavzumizga oid boshqa muhim bir gap chiqadi.

x

Birinchi marta 1997 yili chet elga chiqdim. Safarim Xaj bilan bog‘liq bo‘lgani uchun chetga chiqishga iznniyu Saudiyaning vizasini men uchun xojiboshilar oldi.

Uzbekistan - passport copy of uzbek service moderator Oktambek KarimovUzbekistan - passport copy of uzbek service moderator Oktambek Karimov
x
Uzbekistan - passport copy of uzbek service moderator Oktambek Karimov
Uzbekistan - passport copy of uzbek service moderator Oktambek Karimov

Ikkinchi marta 1999 yili Shvetsiyaga bordim va chetga chiqishga iznni Qirg‘iziston tashqi ishlar vazirligining O‘shdagi konsulxonasidan oldim.

x

O‘sha yili kuzda Chexiyaga boradigan bo‘ldim va yana konsulxonaga bordim, konsul pasportimga “falon sanagacha chiqib ketishi mumkin”, degan shtapm bilan muhrini bosib berdi.

Oradan 6 oycha vaqt o‘tgach (2000 ning mayi) yana Chexiyaga boradigan bo‘lib qoldim va pasportimni ko‘tarib konsullikka bordim.

Konsul “chiqish izni” bekor qilingani aytdi.

Dabdurustdan tushunmadim.

Konsul gapini takrorladi. “Bemalol ketaverasiz”, dedi.

Suyagi sovetcha qotgan menday bir “sovok”ka “bemalol ketaverish” baribir tushunarsiz edi va konsulga dedim:

- Sizdan benzin ketadimi, har ehtimolga qarshi pasportimga muhringizni bosib qo‘yavering? Chexiyaga kiritmay qo‘yishsa nima qilaman?

Konsul bir bo‘zarib oldi va dedi:

- E, qanaqa odamsiz, axir?! Bekor qilingan deyapmanku. Demak, muhr bosishim mumkin emas. Haqqim yo‘q bunday qilishga. MIDimiz bu haqda dunyodagi barcha mamlakatlarga nota jo‘natgan. Istasangiz, Antarktidaga boring. Hech kim so‘ramaydi sizdan chiqishga izn. Bo‘ldi, keting. Ishim ko‘p...

"MIDimiz bu haqda dunyodagi barcha mamlakatlarga nota jo‘natgan".

Qirg‘iz konsulining shu gapiga e’tibor berdingizmi?

O‘zbekiston tashqi ishlar vazirligi ham, biometrik pasportga o‘tish to‘g‘risidagi dastlabki qarordan kelib chiqib, dunyodagi barcha mamlakatlarga 2016 yilning 1 yanvaridan boshlab o‘zbekistonlikning shaxsini tasdiqlaydigan yagona hujjat biometrik pasportdir, degan nota jo‘natgan bir yilmi, ikki yilmi, uch yilmi muqaddam.

Lekin do‘ppi tor kepqolib, biometrik pasport berish muddati uzaytirilgach, vazirlik oldingi notasini bekor qiluvchi yangi nota jo‘natmaganga o‘xshaydiki, natijada aytganimiz tuzoq paydo bo‘ldi.

Siz – hukumatparvar o‘zbek hanuz aybni hukumatingizdan emas, o‘zingizdan izlayapsizmi?

Balki, dunyodagi barcha davlatlar biometrik pasportga o‘tib bo‘lgandir, shuning uchun bu faqat o‘zbekistonlikka emas, hammaga kelgan to‘ydir, deyapsizmi?

Unda yana Qirg‘izistonga oid mana bu gapni ham o‘qing:

Bu davlat o‘z vatandoshlariga (fuqaro so‘zini bugun ishlatgim kelmayapti) biometrik pasport berish to‘g‘risida o‘ylashni 2015 yil kuzida boshladi. Hukumat mulozimlarining aytishicha, biometrik pasportlarni berish 2017 yildan boshlanadi. Hozircha esa, prezident Atambaevning pasporti ham biometrik emas.

U yoki bu mamlakatning pasport nazoratida o‘tirgan chegarachiga sizning pasportingiz biometrikmi-nobiometrikmi – farqi yo‘q. Uning uchun pasportingiz qalbaki bo‘lmasa, muddati o‘tib ketgan bo‘lmasa, ismingiz xalqaro qidiruvdagilar ro‘yxatida bo‘lmasa, kirish vizasi bilan bog‘liq muammongiz bo‘lmasa, bas.

x

Pasportingiz qalbaki bo‘lmasa bas, u hatto qo‘lda to‘ldirilgan bo‘lsa ham o‘tkazaverishadi.

Ha, aytgancha, chegarachi davlatingiz tashqi ishlar vazirligi talabidan kelib chiqib ham ish ko‘radi.

Men boyadan beri shu haqda javradim.

Hali ham kech emas.

Tashqi ishlar vazirligi vaziyatni bitta nota bilan bir kunda hal qilishi mumkin.

Agar shunday qilsa, qishning izg‘irinida kuni elchixonalar ostonasida o‘tayotgan o‘n minglab vatandoshini bilib-bilmay ilintirgan tuzog‘idan ozod qilgan bo‘ladi.


Видео Саакашвили билан Аваков ўзбекнинг чойхонасида (Блог)

Аваков vsv Саакашвили.

Сарвар Усмон

Саакашвилишунос эмасман. Тем более, Аваковшуносмасман. Украинадаги воқеаларни ҳам бир журналист сифатидагина кузатиб келаяпман. Яъни биров “Киевдаги тўполонлар нимадан бошландию ҳозир нималар бўлаяпти?” деб сўраб қолса, бир нималарни айтиб беришим мумкин. Ўшанда ҳам, газета деб охирги марта “Ленин учқуни”ни қўлига олган, ёруғ дунёга “Время”нинг кўзи билан боқиб келаётган бола ўртоғим, чойхона улфатим Қосим қўрсга айтиб беришим мумкин. Каттароқ давра суҳбатига ярашиқли эксперт эмасман Украина бўйича...

***

Олдимда кўк чой дамланган чойнак турганига қарамай, Қосим қўрс ўртамиздаги хонтахтага ўмгалини ташлаб, қўлидаги чойнакни узатди-да пиёламга салкам чефир чойидан қуя бошлади.

Қўрсни биламанку, унинг бу илтифоти - суҳбатга, унинг тили билан айтганда, “палитичиский” суҳбатга чорлов.

Пиёламга чойни қуйиб бўлдию Қўрс бошлади:

- Ўртақ, Гурузияни прзиденти хахолларди министрини устидан бир пақир сув қуйворипти, деб эшиттим, шу тўғрими?

- Нотўғри эшитибсан. Биринчидан, сув бир пақирмас, бир стакан эди. Иккинчидан, Саакашвили сочмади, аксинча унга сочишди. Украина МВДси бошлиғи сочди. Аваков фамилияси. Саакашвили уни ўғри деганди, чидамай чичанглади.

- Во даёт а? Гурузия прзидентини нима иши бор хахоллар билан?

- Ҳозир у Одесса губернатори.

- И ни..уя себе! Путин ўзини душманига Одессани бериб қўйганми? Бағри кенгдааа Путинни...

- Одесса Путинникимас. Украинаники.

Бу гапим Қўрс учун фавқулодда янгилик эди. Бироз бақрайиб турдию олдидаги пиёлада совуб, қорайиб кетган чефирини бир кўтариб ўрадай оғзига қуйворди-да мўғулча кўзларини арабларникидай кериб, “Қачондан бери?” деб хитоб қилди.

Қўрснинг бу хитоб-саволида чексиз бир алам бор эди: Одесса томорқасининг бир чети эдию уни лаънати хохоллар билдирмай илдириб қўйибди.

- Ҳар доим Украинаники бўлган Одесса, дедим. Қанчалик аччиқ бўлмасин, айтишга мажбур эдим ҳақиқатни.

- Ппптвою мать. Тўпланишибдида-а, бандерачи ўғрилар!

- Лекин сен эътибор бер: улар ҳукумат мажлисида бир-бирининг хашагини титаяпти. Яхшику!

- Нимаси яхши? Шарманда бўлишяптику?

- Сенингча ҳаммаси тил бириктириб, бир-бирининг ўғрилигини яшириб, сиз-биз, жиз-биз қилиб ўтиргани яхшимиди? Ўз давлатимизни қўйиб турайлик, майли. Ана Россияни олайлик. Бош прокурорини мухолифатчи Навальний ўғрибоши деди. Лекин Кремль бу гапни ёлғон, деяпти. Бировларнинг фитнаси деяпти. Қай бири тезроқ тозаланади? Украинами, Россиями?

Қўрс учун оғир савол эди саволим. Лекин у гап еб қоладиганлардан эмас.

- Ҳаммаси ўғри ит эмганлар, деди у аччиқ билан.

Шу пайт ош келди дастурхонга. Қўрснинг ўзи бошлаб қўйган “палитический” суҳбатга қизиқиши шамол ўчирган шамдай сўнди.

Лекин бу пайт меники қўзиб қолган эди. Қўрс ошни ғиштдай-ғиштдай қилиб ошаяптию мен унга гап уқтираяпман.

Демократиянинг тоғ дарёси – сойга ўхшаши, у ўз сувини ўзи тозалаши, гулмоҳи балиқ фақат сойнинг тоза сувида униб ўсиши тўғрисида, демократиянинг акси эса кўлмакка ўхшаши, кўлмакда итбалиқдан бошқа жонзот бўлмаслиги ва яна шунга ўхшаш алламбалолар тўғрисида гапиравердим, гапиравердим, гапиравердим.

Қарасам, Қўрс эшитмаяптиям. Қўрс ҳануз ошни ғиштдай-ғиштдай қилиб ошаяпти.

Жим бўлдим.

Ва бирдан болалигимда, кўлмакларни кечиб юрганимда пайдо бўлган, ҳануз жавобини топа олмаганим савол лоп этиб эсимга тушди:

кўлмакда яшайдиган итбалиқ, сув қуриб қолмаса, бақага айланармикан охир-оқибат?


Andijonlik 65 yashar ayol 45 km naridagi O‘shga samolyotda o‘tdi (Blog)

Andijonlikmas hamda o‘shlikmaslar uchun ba’zi raqamlar:

Marafon masofasi 42 kilometru 195 metr. Bu masofani sportchilar taqriban 2 soatu 10 daqiqada bosib o‘tadi.

Andijonning chetidan Do‘stlik chegara postigacha bo‘lgan masofa Marafon masofasiga teng – 1-2 km ko‘proqdir, 1-2 km ozroqdir – farq printsipial emas.

Demak, Andijondan O‘shgacha piyoda borsa ham bo‘ladi.

Sovet davrida O‘shdan Andijonga, Andijondan O‘shga qarab har 20 minutda bitta avtobus yo‘lga chiqardi. Andijonga qatnab ishlagan o‘shliklarni bilaman. 

Andijondan kelarkansiz, Do‘stlikka etib, chegaradan o‘tishingiz bilanoq O‘sh shahri boshlanadi.

Harfxo‘rlar uchun: rasmiy O‘sh chegara chizig‘idan 1 (bir) kilometrdan so‘ng boshlanadi. Do‘stlikdan rasmiy O‘shgacha bo‘lgan 1000 metr Qorasuv tumaniga qaraydi. Lekin O‘sh shahri jamoat transporti Do‘stlikkacha keladi.

Andijondan Toshkentgacha 367 km.

Toshkentdan Bishkekkacha 614 km.

Bishkekdan O‘shgacha 648 km.

Demak, Andijondan Toshkent va Bishkek orqali O‘shga boradigan odam hammasi bo‘lib 1629 km yo‘l bosishi lozim.

Bu masofa Andijon bilan O‘sh o‘rtasidagi 45 kilometrdan 36 barobar uzundir.

Andijonlik opaning O‘shga safari

Shu kunda O‘shda, opasining uyida mehmon bo‘lib turgan 65 yashar andijonlik onaxon bir hafta oldin o‘sha 36 barobar uzun yo‘lni bosib o‘tdi:

Andijondan Toshkentga taksida bordi.

Toshkentdan Bishkekka samolyotda uchdi.

Bishkekdan O‘shga taksida bordi.

Bishkekdan O‘shga samolyotda uchishi ham mumkin edi. Lekin qo‘rqdi: bir balo bo‘lib, samolyot O‘shga qo‘nolmay qolsayu eng yaqin aeroport deb Andijonnikiga qo‘ndirib qo‘ysalar, shuncha mehnatim bekor bo‘ladi – O‘shga o‘tolmay qolaman, deb o‘yladi.

Andijonlik onaxon O‘shga o‘lim to‘shagida yotgan 75 yashar opasi bilan vidolashishga ulgurib qolish uchun keldi.

O‘shga borish uchun keragidan 36 barobar ortiqcha yo‘l bosishga, keragidan 36 barobar ortiqcha yo‘l kira sarflashga andijonlik onaxon majbur edi.

Chunki uni Do‘stlikdan o‘tkazmaydilar. O‘z mamlakati chegarachisi o‘tkazmaydi. Uch kunlab yotib olsa ham, ochlik e’lon qilsa ham, xarakiri qilsa ham o‘tkazmaydi (yaxshiyam onaxon xarakiri nimaligini bilmaydi).

Chegaradan o‘tkazishlari uchun opaning qo‘lida O‘shdagi opasi o‘ldi, degan telegramma bo‘lishi lozim.

Opasi singlisi uchun ataylab o‘lib bergan taqdirda ham o‘tkazmaydilar chegaradan. Chunki o‘lgichning familiyasi boshqa, singilniki boshqa.

Lekin andijonlik opa Toshkentdan Bishkekka uchar ekan, o‘zbek pasport nazorati undan telegramma-taklifnomaso‘ramadi.

So‘ramasligi kerak edi ham: ikki qo‘shni mamlakat o‘rtasidagi so‘nggi kelishuvga binoan o‘zbekistonlik Qirg‘izistonga, qirg‘izistonlik O‘zbekistonga vizasiz borishga, 60 kun turishga haqli. Lekin Toshkent aeroportidagi ramziy chegarada ishlaydigan bu kelishuv O‘zbekiston bilan Qirg‘iziston o‘rtasidagi real chegarada ishlamaydi.

Toshkent nega bu qadar qahhor?

Nega bu qadar beshafqat? O‘ylayman, o‘ylab o‘yimga etmayman-etolmayman.

Terrorizmdan qo‘rqadimi, deyin desam – kulgim qistaydi: o‘shlik o‘zbekni terrorchi, deb o‘ylaydimi Toshkent?

Yoki o‘zining andijonligini terrorchi, deb o‘ylaydimi?

Qahramonimiz - andijonlik 65 yashar opa Do‘stlikdan o‘tmoqchi bo‘lsa terrorchiyu O‘shga Andijon-Toshkent-Bishkek-O‘sh qilib borsa terrorchi bo‘lmay qoladimi?

O‘ylayman, o‘ylab o‘yimga etmayman-etolmayman.

Andijonlik bilan o‘shlik – koreyslarmi yo? Qaysinisi Shimoliyu qay biri Janubiy Koreys?

O‘ylayman, o‘ylab o‘yimga etmayman-etolmayman.

Mao Tsze Dun bilan Xrushchev urushib qolganidan so‘ng Sharqiy Turkiston uyg‘urlari chegaraning ikki tomonida qolib ketgan, ona o‘g‘ilni, aka ukani, opa singilni ko‘rolmay qolgan edi. SSSR sinib, chegaralar ochildi: aka ukani, opa singilni ko‘rdi, osmon uzilib erga tushmadiku?!

O‘ylayman, o‘ylab o‘yimga etmayman-etolmayman.

Lekin andijonliklar va o‘shliklarning aksariyati bu narsalarni o‘ylamaydi. Toshkentga borib Bishkekka, Bishkekka borib Toshkentga uchaveradi. U yog‘iga – taksi: Andijon yo O‘shgacha uchishdan qo‘rqishadi – bir balo bo‘lib...

O‘ylayman, o‘ylab o‘yimga etmayman-etolmayman.

Lekin andijonliklar va o‘shliklarning aksariyati bu narsalarni o‘ylamaydi.

Ular Zo‘rni tan oladi-qo‘yadi.

Zo‘rning keti tegirmon toshi yurgizadi, deb qo‘yishadi va alamlari biroz yumshaydi.

Ba’zi quvlari bu gapni boshqacharoq aytadi:

Ketning zo‘ri tegirmon toshi yurgizadi.

***

P.S. Opa-singillar - real. Ularning ism-familiyalari, Andijon va O‘shdagi manzillari muallifga ma’lum.


Андижонлик 65 яшар аёл 45 км наридаги Ўшга самолётда ўтди (Блог)

Ўзбекистон-Қирғизистон чегарасидаги Дўстлик чегара маскани.

Сарвар Усмон

Андижонликмас ҳамда ўшликмаслар учун баъзи рақамлар:

Марафон масофаси 42 километру 195 метр. Бу масофани спортчилар тақрибан 2 соату 10 дақиқада босиб ўтади.

Андижоннинг четидан Дўстлик чегара постигача бўлган масофа Марафон масофасига тенг – 1-2 км кўпроқдир, 1-2 км озроқдир – фарқ принципиал эмас.

Демак, Андижондан Ўшгача пиёда борса ҳам бўлади.

Совет даврида Ўшдан Андижонга, Андижондан Ўшга қараб ҳар 20 минутда битта автобус йўлга чиқарди. Андижонга қатнаб ишлаган ўшликларни биламан. 

Андижондан келаркансиз, Дўстликка етиб, чегарадан ўтишингиз биланоқ Ўш шаҳри бошланади.

Ҳарфхўрлар учун: расмий Ўш чегара чизиғидан 1 (бир) километрдан сўнг бошланади. Дўстликдан расмий Ўшгача бўлган 1000 метр Қорасув туманига қарайди. Лекин Ўш шаҳри жамоат транспорти Дўстликкача келади.

Андижондан Тошкентгача 367 км.

Тошкентдан Бишкеккача 614 км.

Бишкекдан Ўшгача 648 км.

Демак, Андижондан Тошкент ва Бишкек орқали Ўшга борадиган одам ҳаммаси бўлиб 1629 км йўл босиши лозим.

Бу масофа Андижон билан Ўш ўртасидаги 45 километрдан 36 баробар узундир.

 

Андижонлик опанинг Ўшга сафари

Шу кунда Ўшда, опасининг уйида меҳмон бўлиб турган 65 яшар андижонлик онахон бир ҳафта олдин ўша 36 баробар узун йўлни босиб ўтди:

Андижондан Тошкентга таксида борди.

Тошкентдан Бишкекка самолётда учди.

Бишкекдан Ўшга таксида борди.

Бишкекдан Ўшга самолётда учиши ҳам мумкин эди. Лекин қўрқди: бир бало бўлиб, самолёт Ўшга қўнолмай қолсаю энг яқин аэропорт деб Андижонникига қўндириб қўйсалар, шунча меҳнатим бекор бўлади – Ўшга ўтолмай қоламан, деб ўйлади.

Андижонлик онахон Ўшга ўлим тўшагида ётган 75 яшар опаси билан видолашишга улгуриб қолиш учун келди.

Ўшга бориш учун керагидан 36 баробар ортиқча йўл босишга, керагидан 36 баробар ортиқча йўл кира сарфлашга андижонлик онахон мажбур эди.

Чунки уни Дўстликдан ўтказмайдилар. Ўз мамлакати чегарачиси ўтказмайди. Уч кунлаб ётиб олса ҳам, очлик эълон қилса ҳам, харакири қилса ҳам ўтказмайди (яхшиям онахон харакири нималигини билмайди).

Чегарадан ўтказишлари учун опанинг қўлида Ўшдаги опаси ўлди, деган телеграмма бўлиши лозим.

Опаси синглиси учун атайлаб ўлиб берган тақдирда ҳам ўтказмайдилар чегарадан. Чунки ўлгичнинг фамилияси бошқа, сингилники бошқа.

Лекин андижонлик опа Тошкентдан Бишкекка учар экан, ўзбек паспорт назорати ундан телеграмма-таклифнома  сўрамади.

Сўрамаслиги керак эди ҳам: икки қўшни мамлакат ўртасидаги сўнгги келишувга биноан ўзбекистонлик Қирғизистонга, қирғизистонлик Ўзбекистонга визасиз боришга, 60 кун туришга ҳақли. Лекин Тошкент аэропортидаги рамзий чегарада ишлайдиган бу келишув Ўзбекистон билан Қирғизистон ўртасидаги реал чегарада ишламайди.

 

Тошкент нега бу қадар қаҳҳор?

Нега бу қадар бешафқат? Ўйлайман, ўйлаб ўйимга етмайман-етолмайман.

Терроризмдан қўрқадими, дейин десам – кулгим қистайди: ўшлик ўзбекни террорчи, деб ўйлайдими Тошкент?

Ёки ўзининг андижонлигини террорчи, деб ўйлайдими?

Қаҳрамонимиз - андижонлик 65 яшар опа Дўстликдан ўтмоқчи бўлса террорчию Ўшга Андижон-Тошкент-Бишкек-Ўш қилиб борса террорчи бўлмай қоладими?

Ўйлайман, ўйлаб ўйимга етмайман-етолмайман.

Андижонлик билан ўшлик – корейсларми ё? Қайсиниси Шимолию қай бири Жанубий Корейс?

Ўйлайман, ўйлаб ўйимга етмайман-етолмайман.

Мао Цзе Дун билан Хрушчев урушиб қолганидан сўнг Шарқий Туркистон уйғурлари чегаранинг икки томонида қолиб кетган, она ўғилни, ака укани, опа сингилни кўролмай қолган эди. СССР синиб, чегаралар очилди: ака укани, опа сингилни кўрди, осмон узилиб ерга тушмадику?!

Ўйлайман, ўйлаб ўйимга етмайман-етолмайман.

Лекин андижонликлар ва ўшликларнинг аксарияти бу нарсаларни ўйламайди. Тошкентга бориб Бишкекка, Бишкекка бориб Тошкентга учаверади. У ёғига – такси: Андижон ё Ўшгача учишдан қўрқишади – бир бало бўлиб...

Ўйлайман, ўйлаб ўйимга етмайман-етолмайман.

Лекин андижонликлар ва ўшликларнинг аксарияти бу нарсаларни ўйламайди.

Улар Зўрни тан олади-қўяди.

Зўрнинг кети тегирмон тоши юргизади, деб қўйишади ва аламлари бироз юмшайди.

Баъзи қувлари бу гапни бошқачароқ айтади:

Кетнинг зўри тегирмон тоши юргизади.

***

P.S. Опа-сингиллар - реал. Уларнинг исм-фамилиялари, Андижон ва Ўшдаги манзиллари муаллифга маълум.

 


Мошхўрдага Мош керак, ҳар Юртга бир Бош керак (Блог)

Рассом Обид Асомов асари (фрагмент)

Сарвар Усмон

“Илгари ҳам айтганман – бизга, халқимизга тинчлик ва омонлик керак. Бу – ўзбек халқининг истаги, бу – ўзбек халқининг мақсади, бу – ўзбек халқининг қароридир”. 

Бу сўзларни Ўзбекистон раҳбари мамлакат мустақиллигининг 24 йиллигига бағишланган тантанали маросимдаги нутқи давомида айтди.

Президентнинг бу сўзлари нақадар аҳамиятли эканлигини таъкидлаш учун бўлса керак, нутқ матнини эълон қилган ЎзА агентлиги уларни қоп-қора ҳарфларда босди. 

Байрамнинг эртасигаёқ Ўзбекистондаги корхона, ташкилот, муассаса ва ўқув юртларида “Тинчликни асраш - давр талаби” мавзуида йиғилишлар ўтказа бошладилар. 

Бу савобли ва айни пайтда ўта долзарб сиёсий кампаниядан блогеримиз ҳам четда қолишни ўзига эп кўрмади ва ҳамма биладиган ҳақиқатларни қофияга солди.

Қуйида ана ўша қофияланган ҳақиқатлар билан танишинг:

Йўқликмас, Борлик керак,

Очликмас, Тўқлик керак,

Деҳқонларга Ер керак

Хотинларга Эр керак

Ўзбекка Тинчлик керак.

 

Куз – Пахта, Баҳор керак,

Қиш совуқдир, Ёз керак,

Кўмир – чанг, у тутунли,

Ёнадиган Газ керак.

Ўзбекка Тинчлик керак.

 

Ҳувиллаган Чўнтакмас

Қаппайган Кармон керак,

Қоп-қоп ёлғон Ваъдамас

Иликка Дармон керак,

Ўзбекка Тинчлик керак.

 

Тилпонмас Скайп керак,

Телеграм, Ватсап керак,

Чол-кампир шап-шапимас,

Ёш айтар мард гап керак.

Ўзбекка Тинчлик керак.

 

Қамчи эмас, Қанд керак,

Ишсиз эмас, Банд керак,

Миллион сўмлик Насямас

Тўрт пул бўлсин - Нақд керак.

Ўзбекка Тинчлик керак.

 

Манти керак, Ош керак,

Мошхўрдага Мош керак,

Меню Ғоясиз бўлса

Уграю Лағмон керак,

Ўзбекка Тинчлик керак.

 

Бахтсизликмас, Бахт керак,

Тахтсизликмас, Тахт керак,

Мутлақ Ҳоким бўлволгач

Алдаш учун Халқ керак.

Ўзбекка Тинчлик керак.

 

Таҳдид қайдан?

Шарқданми?

Жануб ёки Ғарбданми?

Балки Шимолдандир у?

Балки Ичкаридандир?

Балки Маҳаллангизда

душман писиб ётгандир?

Домингизда қўлбола

бомба ясаётгандир?

Ўғлингиз қайси гўрда

юришин биласизми?

Қизингиз нима хаёл

Суришин биласизми?

Ўзингизчи, ўзингиз,

Ўзингиз тозамисиз?

Бўйинга оласизми

Ё рапорт ёзамизми?

 

Хуллас, билинг:

Ўзбекка Тинчлик керак.

Ўзбекка Тинчлик керак.

Ўзбекка Тинчлик керак.

Ҳамда Омонлик керак.

 

Ҳа, айтганча:

Ҳар касга бир Бош керак,

Ҳар Бош ўйлаши керак,

Бошлар ялқов юртдачи?

Унда Юртбоши керак.

Ўзбекка Тинчлик керак.

Ҳамда Омонлик керак.

 


Лоланинг бели билан Dishayniнинг бели орасида қандай фарқ бор?

Хонанда Лола Йўлдошеванинг жанжалга сабаб бўлган кўйлаги.

Сарвар Усмон

Яқинда Фейсбукдаги саҳифамга тингловчиларимиздан биридан хат тушди. Ўзини Акмал, деб таништирган йигитнинг мактубини ўқирканман, тилимга бирдан “Арасотда қолган маданият” ибораси келди. Кейин бу иборани “Аросат маданияти”, деб қисқартирган бўлдим.

Келинг, яхшиси, Акмалнинг хатини ўқинг. Хатни таҳрир қилдим, нуқта, вергулини қўйдим. Лекин маънога мутлақо путур етмаганига кафилман.

Мана ўша хат:

 

Assalomu alaykum Sarvar Usmon. Men kichik bir kuzatishlarimni yozmoqchiman. Bundan bir necha oy avval qo'shiqchi Lolani beli ochiq ko'ylak kiygani uchun rosa po'stagini qoqishgandi. Yoshlarimizga salbiy ta’siri bor deyishgandi. Ha boplabdi, deb o'ylagandim.

Lekin yaqinda ''Yoshlar'' telekanalida Dishayni (“Senga oshiqman”) serialini tasodifan ko'rib qoldim. Yengil xazm bo'ladigan serial ekan. Hindistonni bilmagan odam bu serialni ko'rib, ularning asosiy muammosi sevgi-muhabbat ekan, ular boy, ishsiz emas ekan, deb o’ylasa kerak.

Asosiysi bu emas. Serialning bir seriyasi davomida bosh qahramon Dishayni ismli qizning, lof bo'lmasin, kamida 15-20 marta ochiq beliniyu kindikchasini obdon tomosha qildim.

Qo'shiqchi Lolani hech urushmasagam bo'larkan. U bechora bor yo'g'i bir marta sahnaga chiqqandi o'sha "mashhur" ko'ylagida. Serial esa har kuni 2 marta qo'yiladi. Qani bu yerda mantiq?

Beli ochiq ko'ylak kiyish mumkun ekan, nega unda Lolani beayov tanqid qilishdi? Agar mumkun bo'lmasa nega har kun "Yoshlar"da Dishaynixon yorqin yulduz misoli porlamoqda?

Balki men noto'g'ri fikr yurutgandirman, balki eshittirishlaringgizni birortasida mutaxassislardan so'rab ko'rarsiz.

Salom bilan, Akmal.

Акмал кўндаланг қилган саволлар жавобини биладиган мутахассис топганим йўқ ҳали.

Маълумки, Лоланинг “белини тақиқлаганлар” ўзбекона одобни ҳимоялаб, оммавий маданиятга қарши толмай курашаётганлардир.

Демак, мутахассисни айнан шу курашчилар орасидан излашим керак ва топсам, уларга берадиганим саволлар орасида мана бундай фундаментал савол ҳам бўлади:

Аёл бели ёки киндигининг оммавий маданият ёхуд хос маданият эканлиги қандай аниқланади, критерийлари борми?

Масалан, Гулнора Каримованинг (Президент қизи) Интернетдаги суратлари (айниқса, "киндик декольте"ли кўйлак кийиб тушгани) оммавий маданиятми ё хос маданиятми?

Бугунча ўзбекча "оммавий маданият" тўғрисидаги гапни шу жойда тўхтатиб тураман.

Мавзуни давом эттирсакми, ўзбекнинг "аросат маданияти" тўғрисида гапирсакми, деб турибман.

Балки, қўшиларсиз гапга?

 

 


Blog: Qog‘ozbozlikdan qachon qutulamiz?

Ilgari birov qog‘ozbozlikni qoralasa, parvoyimga keltirmasdim. Tanasi boshqa dard bilmaydi deganlari shudir-da.

Yaqinda uy oldi-cotdisi vajidan olamjahon hujjat yig‘ishga to‘g‘ri keldiyu qog‘ozbozlik qon-qonimizga singib ketgan odat ekaniga iqror bo‘ldim. Kaftdekkina uyni sotish uchun jild-jild hujjat yig‘ishga to‘g‘ri kelsa-ya!.. 

Shu voqeadan keyin qog‘oz desa bir tosh nari qochadigan bo‘ldim. Qog‘ozboz degan so‘z esa xuddi qimorboz, xotinboz, lo‘ttiboz kabi quloqqa xunuk eshitiladi deng.

Byurokratiyaning go‘riga g‘isht qalab yurgan paytlarim Bojxona qo‘mitasi tarqatgan bir ma‘lumotga ko‘zim tushib qoldi. Ma‘lumotni o‘qib, “E bo‘larkan-ku!” deb yuborganim, tanga topgan gadoydek xursand bo‘lganimni aytmay qo‘yaqolay.

Xullasi kalom, 2014 yilda bojxona deklaratsiyani to‘ldirishda qog‘oz bahridan o‘tilib, elektron tizim joriy etilishi natijasida 1,2 milliard so‘m yoki 60 tonna qog‘oz tejalibdi. 

60 tonna hazilakam raqam emas. Qaysidir bir kitobda o‘qigandim, bir tonna qog‘ozni tejash 17 ta daraxt, 26 ming litr suv, 4000 kilovatt elektr, yana-tag‘in allanimalarni iqtisod qilish imkonini berarkan.

Davlat idoralariga shikoyat qo‘ltiqlab necha ming arzgo‘y bo‘zchining mokisidek qatnaydi. Agar fuqarolarning bir kunlik, ha, bir kunlikkina arznomalari jamlansa, Tolstoy boboning to‘qson jildligidan ham zalvorliroq xirmon hosil bo‘lsa kerak.

Yashirib nima qildik, qog‘ozga muhabbatimiz har qadamda ko‘rinadi.

Soliq idorasiga paydar-pay berilayotgan dasta-dasta hisobotlar...

Statistikaga peshma-pesh yetkazilayotgan quchoq-quchoq qog‘ozlar...

Arxiv omboriga topshirilayotgan qop-qop bitiklar...

Pensiyaga deya yig‘ilayotgan bo‘y baravar hujjatlar...

Bilmadim, nega qog‘ozga ishqimiz bunchalar baland ekan! Ancha-muncha ishni kompyuterda bitkazish imkoni bo‘lgani holda, qog‘ozni ovora qilamiz.

O‘rta va oliy ta‘lim tizimida ham deyarli barcha nazorat ishlari qog‘ozda olinadi. Agar O‘zbekistondagi o‘n mingga yaqin maktab, yuzlab oliy o‘quv yurti elektron imtihon tizimiga o‘tsa bormi, qancha o‘rmonlar saqlab qolingan, yana qancha mablag‘ tejalgan bo‘lardi.

Siz nima deysiz, qog‘ozbozlikdan qutulishimizga umid bormi?

Toshkentlik mushtariy


Arosatlik Avans hoji aksini yo‘qotib qo‘ydi

Сарвар Усмон

Baroq qoshlariga oq oralagan yoshi elliklardagi kishi Arosat qishlog‘i choyxonasi hujrasi eshigini tortib, etiklardan ilashgan loy qotib qolgan ostonani hatladi.

Eshik ochilishi bilanoq dimoqqa urilgan tamakiyu aroq, piyozu turp, kir sochig‘u chang, paytava-paypoqning qo‘y yog‘i hidiga omuxta qo‘lansa hididan ostonani xatlagan kishi burun jiyirmadi.

Baroqqosh baroq qoshlarini chimirib, ostona xatlayotgan soniyada hujradagi so‘ri to‘risida o‘tirgan odam shang‘i ovoz bilan poygakda etigini qo‘lantayoq kiyayotgan jikkakkina kishiga gap uqtirayotgan edi:

- Ey, Obid, gazakka kolbasaning halolidan ol, tuzukmi? Ustiga halol, deb yozib qo‘ygan bo‘ladi. O‘qiyolmasang, sotuvchiga ayt. Anavundan bir shisha olib tur, kerak bo‘lsa, keyin yana zing‘illab borib kelovrasan...

Shang‘ining gapi tugab-tugamay, Obid Baroqqoshga qo‘l uzatgan-ko‘rishgan bo‘ldiyu o‘q urganday chiqdi-ketdi.

- Ha, keldingmi, Avans hoji...

Baroqqosh javob qildi: “Omonmisan, Qo‘rs?”

Avans hoji so‘riga chiqib, Qo‘rsning yoniga cho‘kdi, qo‘l ochib, duo qildi. Qo‘rs telefon ushlab turgan ikki qo‘lidan birini jag‘iga tegizib qo‘ydi  - duoga qo‘shilgan bo‘ldi.

- Qalaysan, Avaz?

Qo‘rsning savoli ohangidan u chindan ham Avazning ahvoli qanday ekanligiga qiziqayapti, deb bo‘lmasdi. Kishi bu ohangdagi savolni oyna oldida soqol olayotib, o‘z aksiga ham berishi mumkin.

- Anuv ish nima bo‘layapti?

Mana bu endi anchayin konkret savol: qachongacha seni Avans hoji deymiz, qachon Avaz hojiga aylanasan, navbating 5 yildan beri kelmaydi, kelasi yilgi ro‘yxatga kiribsanmi, degan bir arava savolni Qo‘rs bitta jumlaga joyladi:

- Anuv ish nima bo‘layapti?

- Kecha borib keldim idoraga, va‘da berishdiyu, - degan bo‘ldi Avaz.

- Trimay kishenyu shirshe! - deb qo‘ydi Qo‘rs.

Harbiyni xoxollar yurtida o‘tagan Qo‘rsning shunaqa xoxolchayu o‘rischa gaplari ko‘p edi. Ma‘nosini o‘zi tushuntirmas, bolalik o‘rtoqlari-ulfatlari esa, so‘ramas, nima demoqchiligini u aytgan notanish gap-so‘zning ohangidan tushunib olaverardilar.

Qo‘rs bu gal “Xomtama bo‘lma”, dedi go‘yo - Trimay kishenyu shirshe!

Avans hoji Qo‘rsning xoxolcha luqmasi ma‘nosini o‘zicha tushunishga urinib turarkan, ukkiko‘z, pakana Obid bir qo‘lida shisha, ikkinchi qo‘lida kolbasayu ikkita non bilan; yonida ozg‘in, naynov kishi bilan kirib keldi.

- Kel, Cho‘t, - dedi Qo‘rs, - chiq bu yoqqa, o‘tir.

Cho‘t so‘riga chiqib, uzun-qotma gavdasini ikki joyidan bukdi-da, Qo‘rsning bu yoniga joylandi.

Duo qilgan bo‘ldilar.

Obid opkelgan narsalarini dasturxonga tuzay boshladi.

- Nojo‘ya sebe?! - devordi Qo‘rs qo‘lida o‘ynab o‘tirgani telefonidan ko‘z uzmay, qo‘shni viloyatda quyosh elektrostantsiyasi qurishibdi.

- Yaxshi, - deb qo‘ydi Obid katta-kichik uchta uchuq piyolaga aroq quyarkan.

Qo‘rs birpas jim bo‘pqoldi – telefonning "ichiga tushib ketdi".

- Nojo‘ya sebe, a cho tak dorogo?! Nojo‘ya nujna takaya dorogaya stantsiya?

Avans hoji biladiki, Qo‘rs o‘rischaga o‘tdimi, demak, gap jiddiy.

- Kattaykanmi, nechipulga qurishibdi? - boyadan beri bir so‘z aytmagan Cho‘t qo‘shildi gapga.

- 700 ming ko‘kiga qurilgan stantsiyani to‘ki 14 oilaga yetarkan, xolos, - dedi o‘zbekchaga qaytgan Qo‘rs.

- Taak, bitta oilada o‘rtacha 5 kishi. 1 oilaga stantsiyaning 50 ming dollari to‘g‘ri kepti. 30 million kishi - 6 million oila, - der ekan, Cho‘tning dami ichiga tushib ketdi. O‘zicha pichirlab bir narsalar degan bo‘ldi. Hisobi chiqmadi shekilli, “Cho‘rt”, dediyu boshqalarga qaramay, bitta piyoladagi aroqni dast ko‘tarib, o‘raday og‘ziga quyvordiyu aroq kirib ketgan teshikdan “huff”, deb dam chiqarib, ketidan dedi:

- 300 milliard. Dollarda. Butun mamlakatga quyosh stantsiyalari to‘kini yetkazishga shuncha pul kerak bo‘larkan...

- Nojo‘ya sebe?! - yana o‘rischaga o‘tdi Qo‘rs. Cho‘tning birpasda shuncha pulning hisobini chiqarib qo‘yganidanmi yo pulning kattaligidanmi, har qalay hayratini qayerga sig‘dirishni bilmay qoldi: ti smotri, vo dayut a...

Cho‘t yana jimib ketdi – Avans hoji unga razm solib o‘tirarkan, miyig‘ida kulib qo‘ydi: mitirig‘i mit etmaydiya bu Cho‘tning, go‘yo bu dunyoning hisob-kitobini chiqarib berish uchungina kelgan olamga. O‘zi aytgan raqamning kattaligigayam hayron bo‘lmadi. Yo‘lidan bir sumka dollar chiqib qolsayam, sanab, taxlab, ustiga necha pulligini yozib qo‘yib, ketaversa kerak.

- Halol bo‘larkanmi unaqa stantsiyani to‘kida pishgan ovqat? - so‘radi Obid Avans hojidan bo‘shab qolgan uchta piyolaga aroq quyib, kolbasaning “...lol” qismini kesarkan.  Kolbasaning “Ha..”gacha bo‘lagi gazakka yeyilib bo‘lgan edi.

Qo‘rs Obidga yer ostidan qarab, miyig‘ida kulib qo‘ydi.

- Buni bilmadimu lekin quyosh nurida isigan suv haromligini bilaman, - dedi Avans hoji va joyidan biroz qo‘zg‘alib, qaddini rostlabroq o‘tirib oldi.

- Nojo‘ya sebe?! - bu gal Qo‘rs diliga kelgan bu isyon-savolni tiliga chiqarmadi. Diniy masalada u Avans hoji bilan tortishishdan biroz hayiqardi.

Lekin Qo‘rsda bor andisha Obidda yo‘q, shuning uchun u tishlar to‘kilib bitgan og‘zida bir kesim kolbasani kavshay-kavshay Avans hojidan so‘radi:

- Sen qayerdan bilasan?

- Shayx Muhammad Muhammadning saytida o‘tgan yili o‘qiganman. Shayx hazratlari shu mazmundagi savolga "Quyoshda isigan suv bilan tahorat va g‘usl qilish makruh", deb javob berganlar.

- Hujjat keltirganmi shayxing?

Obidning bu savolidan endi toshday beun o‘tirgan Cho‘t ham bir qo‘zg‘alib qo‘ydi.

- Yo‘q, - dedi Avans hoji. Javobidan o‘zining ko‘ngli to‘lmadi, shekilli, qo‘shib qo‘ydi:

- Shayx hazratlarining o‘zlari hujjatlar!

- Unda vikipediyadagi gap nima bo‘ladi? - Cho‘tning qo‘zg‘alishi besabab emas ekanligi shu savolidan bilinib qoldi.

Qo‘rs uchun yangilik bo‘ldi Cho‘tdan vikipediya, degan so‘zni eshitish:

- Nu, nu, nima depti vikipediyang?

- "Quyosh nuri har qanday kir suvni tozalaydi, dezinfektsiya qiladi", degan.

Avans hoji bo‘sh kelsa, yutqizib qo‘yishi mumkinligini his qildi. Yutqiziq nafaqat uning, balki shayx hazratlarining ham yutqizig‘i bo‘ladi-ya! Ana, Obid ham lablarini cho‘chchaytira boshladi: hozir bir narsa devoradiganday bo‘lib o‘tiribdi.

- Ey, sen Cho‘t toza bilan halolni adashtirma, bu ikkalasi boshqa-boshqa narsalar, agar bilsang...

Shunday qilib, Arosatda tug‘ilgan, bolalikdan "bitta ko‘rpada tepishib" o‘sgan, bitta sinfda o‘qib, bir-birovini uylantirgan, o‘g‘illari Rossiyadan jo‘natadigan pulning bir qismini choy puliga maydalab, bahorni yozga, kuzni qishga ulab vaqt o‘tkazayotgan, bir-biroviga suyanib qolgan to‘rt ulfatga bugungi oqshom bahsiga yetarli mavzu, Obidning esa guzardagi do‘konga yana bir marta chiqib kelishiga bahona topildi...

Avans hoji choyxonadan qaytib kelayotib, butun Arosatda yana chiroq yo‘qligini bilgan bo‘lsa-da, uyga kirib, beixtiyor yoqib ko‘rdi. Yonmadi. Shamni doimgi joyidan qiynalmay topdi. Yoqdi. Qo‘lida sham bilan dahlizdan katta uyga mo‘raladi: xotini gumbazday qornini qappaytirib, xurrakni vadavang qo‘yib, uxlab yotibdi.

G‘iyqillatmaslikka qanchalik tirishmasin, eshikni yopayotuvdi, ovoz chiqdi. Keyin ichkarida bir narsa “to‘p” etdi – xotini yonboshiga ag‘darilgan bo‘lsa kerak. Uch-to‘rt kesim kolbasayu bir-ikki burda nondan boshqa hech narsa yemagani uchun ochiqqan Hoji ovqat yemoqchi bo‘ldi. Qarasa, o‘ti o‘chib qolayozgan pechka chetida usti likob bilan yopilgan chinni kosa turibdi. Kosani qo‘liga olib qaradi, mastava suvi tortilib, suyuq shavlaga aylanib qopti. Bir-ikki kavladiyu yegisi kelmadi.

Echindi. Tahoratini yangilab keldi. Xuftanni boshladi.

Namozni boshladiyu xayolida boya choyxonada o‘rtoqlari bilan pishitib, “bellariga tugib” olganlari gap – shaharga tushib, bittadan quyosh batareykasi olish to‘g‘risidagi gap lip etib boshqa tomoni bilan aylana boshladi.

Allohu akbar...

“Batareykada hosil bo‘lgan to‘kni elektrosetning simiga ulaysan, deb talab qilishmaydimi?”

Allohu akbar...

“Uni o‘rnatsam, soliqchi kelib boshimni qotirmasmikan?”

Allohu akbar...

“Qo‘rs baloniyam biladi, nega boya shularni gaplashmadig-a?”

Birdan quyosh batareykasining Cho‘t chizib ko‘rsatgan surati Hojining esiga tushdiyu xayoliga daf‘atan kelgan fikrdan tovonlarigacha muzlab ketdi.

“Quyosh batareykasi anuv tarelka antennaga o‘xshab ketarkanmi? Sen shuning yordamida chet eldagi ekstremistlar bilan aloqa qilib turasan, deb qamab qo‘yishsa, nima qilaman?”

Birdan paydo bo‘lgan vahima Hojini soqov qipqo‘ydi. O‘nlab yillardan beri har kun besh mahal o‘z-o‘zidan shirillab aytilaveradigan namoz oyatlari aytilmay qo‘ydi - go‘yo tili tutilib qoldi.

"Astag‘furillo", dedi Hoji.

Nechanchi rakaatni o‘qiyotganini eslashga urindi. Eslolmadi.

Namozni to‘xtatdi.

O‘rnidan turib choynakni qidirdi-topdi. Jo‘mragini og‘ziga soluvdi, achchiq shamadan boshqa narsa chiqmadi. Paqirga cho‘mich botirib, muzday suv ichdi. Bir cho‘michini ichib qo‘ydi.

Sovuq suv ko‘kragini yondirayotgan olovni o‘chirganday, g‘ovlab ketgan boshini tindirganday bo‘ldi.

Pechka yonidagi doimiy joyiga cho‘kdi. Do‘ppisini olib, boshini qashidi.

“Ke, nima qilaman shu batareykani, shusiz ham mana kunimiz o‘tayapti-ku?! Boshimga g‘alva oshirib nima qilaman?”

Xayoliga kelgan eng so‘nggi fikr masalani uzil-kesil hal qildi-qo‘ydi:

“Shu bitta batareykani deb, Hajga borish navbatim yana o‘tib ketmasin”.

Va birdan yengil bo‘pqoldi Hoji.

Engil turdi o‘rnidan.

Joynamozga turdi.

Takbir aytdi.

Namozni boshladi.

Engil o‘qiy boshladi.

Xushu‘ bilan o‘qiy boshladi.

Mazza qilib o‘qidi.

Salavotlarni aytdi.

Uzun duo qildi.

Namozni bitirdi.

Tanasi rohat oldi.

Ruhi orom oldi.

Qushday yengilladi.

Tanasi erib ketganday bo‘ldi.

Bu shu qadar favqulodda yangi his ediki, hatto qo‘rqib ketdi. Beixtiyor o‘ng qo‘li so‘lini ushlab qo‘ydi.

O‘zini shaffof sezdi.

Xayoliga kelgan g‘alati fikrdan kulgisi qistadi.

“Hozir shamni ko‘tarib, toshoyna oldiga borsam, o‘zimni ko‘rarmikanman?”

“Ko‘rinaman-ko‘raman, albatta”, dedi.

Aksini-jasadini oynada ko‘rib qolib, topib olgani yangi hisdan mosuvo qolishdan qo‘rqdi-qizg‘andi.

Shu taxlit ancha o‘tirdi-o‘tiraverdi.

G‘alati. G‘alati-ya?!

Nega bu yengillik, bu shaffoflik o‘tib ketmayapti?

Hojining ko‘ngliga yana vahm o‘rmalay boshladi.

O‘rnidan shahd turdiyu joynamozning o‘ng tomonida turgan shamni olib, toshoyna oldiga bordi.

Hoji ko‘zguda aksi-jasadini ko‘rmadi.


Katta Raqqos Epo‘xasi to‘g‘risida epo‘xal blog

Tong otadi, kun botadi - kun o‘tadi.

Sovuq qishu issiq yoz, bahor bilan kuz o‘tadi – yil o‘tadi.

 

Qor eriydi, yer quriydi – Navro‘z bayram:

vot-vot,

g‘at-g‘at,

taka-tuka,

tuka-tam.

O‘rtada Raqqos gir-gir tushar raqs,

Maydondagi xos kaftlardan potrab chiqar qars.

“Otaxon tetik, otaxon yetuk”, deydi xos tillar.

 

Tong otadi, kun botadi - kun o‘tadi.

Sovuq qishu issiq yoz, bahor bilan kuz o‘tadi – yil o‘tadi.

 

Erga chigit tikilar – boshlanib ketar:

qatqaloq, qatqaloq, qatqaloq,

yagana, yagana, yagana,

chopiq, chopiq, chopiq,

o‘toq, o‘toq, o‘toq,

pilla ham bor orada,

g‘alla ham bor orada,

g‘o‘za chilpish-chekankadan chiqar bilan - Istiqlol-bayram:

vot-vot,

g‘at-g‘at,

taka-tuka,

tuka-tam.

O‘rtada Raqqos gir-gir tushar raqs,

Maydondagi xos kaftlardan potrab chiqar qars.

“Otaxon tetik, otaxon yetuk”, deydi xos tillar.

 

Tong otadi, kun botadi - kun o‘tadi.

Sovuq qishu issiq yoz, bahor bilan kuz o‘tadi – yil o‘tadi.

 

Bayram bilan boshlanar millatning kuzi,

Daladadir millatning qo‘l-oyoq, ko‘zi,

Tillarda bitta so‘z, bitta kalima:

paxta, paxta, paxta,

paxta, paxta, paxta,

paxta, paxta, paxta,

paxta, paxta, paxta...

Millat paxtadan qaytgach – yana bir bayram – Qonun bayrami:

vot-vot,

g‘at-g‘at,

taka-tuka,

tuka-tam.

Minbarda Raqqos, so‘zdan yasar raqs,

Oldindagi xos kaftlardan potrab chiqar qars.

“Otaxon tetik, otaxon yetuk”, deydi xos tillar.

 

Bir yilning tasviri bilan tanishdingiz.

Erinmasangiz, yuqoridagi satrlarni 23 marta o‘qing – 23 yilning tasviri bo‘ladi.

Katta Raqqosning juma kungi (2014 ning 5 dekabri) gaplaridan kelib chiqilsa, g‘ayrat qilishingizga, yuqoridagi satrlarni yana kamida 7 marta o‘qishingizga to‘g‘ri keladi: Katta Raqqos uqtirdilarki, kishining yoshi uning pasportidagi raqam bilan o‘lchanmasligi kerak.

- Odamning yoshi albatta pasportda yozilgan yili bilan o‘lchanmaydi. Shu yerda o‘tirgan 100 foiz odamlar shuni yaxshi biladi. Yuragi yosh bo‘lsa, qalbi yosh bo‘lsa, intilishi yosh bo‘lsa, dunyoga qarashi yosh bo‘lsa va umuman aytganda, mana hozir shunday o‘zgarishlar bo‘lyapti, yaxshi niyat qiladigan man koshki ayni shu hozir reja qo‘yayotgan marralarga qani endi man ham xudo bersa yetib shularni ko‘rsam deb degan mana shunday niyat bilan yashashimiz kerak baraka topgurlar va shuni albatta amalga oshirishimiz kerak, dedi Katta Raqqos va qarsaklar guldurosi gulduradi. (so‘zlar qanday irod etilgan bo‘lsa, shunday ko‘chirildi)

Shama tushunildimi?

Katta Raqqos yana 7 yil tursa yaxshi bo‘ladi – birato‘la 30 yil bo‘ladi, dum-dumaloq raqam bo‘ladi, hisobga to‘g‘ri bo‘ladi – epo‘xa bo‘ladi – Katta Raqqos Epo‘xasi.

Muhimi, Ginnesga kiradi millatning bu Epo‘xasi.

Yanayam muhimrog‘i, YuNESKO tan olishi mumkin millatning Katta Raqsini, bundan bir necha yil oldin Katta Ashulani tan olganday.

Ishqilib, charchab qolmasa bo‘lgani Katta Raqqos.

To‘g‘ri, kishi pasportdagi raqamga qaramasligi mumkin.

Lekin, pasportdagi Raqam kishiga Ko‘z Tikib, Poylab turadi...

 

Tong otadi, kun botadi - kun o‘tadi.

Sovuq qishu issiq yoz, bahor bilan kuz o‘tadi – yil o‘tadi...


"Somsani Putin yeyapti, pulini mardikor to‘layapti"

"Yo‘q, rubljon. Biz yuqoriga!" Sergey Yolkin karikaturasi.

Odamlarimiz qiziq-da. O‘tgan yili Ukrainada boshlangan ommaviy noroziliklar Yanukovich hokimiyatini qulatishi ortidan Rossiya Qrimni o‘ziniki qilib olganida, Markaziy Osiyodan Rossiyaga borib ishlovchi mehnat muxojirlarining aksariyati Putinning siyosatini olqishlagan va G‘arb, xususan, AQSh siyosatini qoralagan edi.

Ko‘p o‘tmay Rossiya hukumati Ukraina sharqida tuzilgan “DXR” va “LXR” deb ataluvchi ayirmachi qurolli guruhlarni yarim yashirin, yarim oshkora qo‘llab-quvvatlay boshladi. Mehnat muhojirlari yana Putinni olqishlashdi. Ruslarni, rusiyzabonlarni himoya qilyapti, barakalla, degan gaplar ham aytildi...

Ukrainaning hududiy yaxlitligi haqida o‘ylash hech kimning hayoliga ham kelmagan edi.

Bundan ilhomlangan “Perviy kanal” esa “skinxedlar”ni esdan chiqarib, ukrain xalqini “berderchilar”ga, yangi hukumatni “qurolli xunta”ga aylantirishda davom etdi.

Yana biroz vaqt o‘tdi. Qrimning anneksiya qilinishiga javoban Yevropa Ittifoqi va AQSh Rossiyaga nisbatan sanksiyalar joriy etdi. Kreml propagandasi yana ish berdimi yoki odamlar yetarlicha bilimga ega emasmi, xullas, avvaliga hech kim bunga jiddiy e‘tibor bermadi...

Lekin tez orada nafaqat rossiyaliklar, balki, Rossiyaga Markaziy Osiyodan borib ishlovchi mehnat muhojirlari ham sanktsiya natijalarini o‘z tanasida his qila boshlashdi.

Xabaringiz bor, sanksiyalar va neftning sun‘iy arzonlashi natijasida rubl juda tez sur‘at bilan qadrsizlanmoqda. Kuni kecha bu borada tarixiy rekord ham yangilandi. Bir dollar qariyb 50 rubldan sotila boshladi! Sanktsiyalarga olib kelgan siyosatni qo‘llab-quvvatlagan mehnat muhojirlarining rublda topayotgan daromadlari ham o‘z-o‘zidan keskin qadrsizlandi.

Hisoblab chiqsak, daromadi rublda bo‘lganlar yil boshidan beri 30% atrofida mablag‘laridan mahrum bo‘lishibdi. Ko‘pchilik markaziy osiyoliklar o‘z yurtida dollar (so‘m, som, somoni)da qarz yoki kredit olib, uni uzish uchun Rossiyaga ketganini hisobga olsak, ularning o‘tgan yarim yil mobaynida qancha moliyaviy zarar ko‘rganini tasavvur qilish qiyin emas.

O‘z yurtidan yiroqda, issiq-sovuqqa chidab, rus politsiyachilari va migratsiya xizmati hodimlarining oilalarini ham qo‘shib boqayotgan yurtdoshlarimiz, endilikda janob Putinning Ukrainada olib borayotgan siyosati uchun ham o‘z hamyonlaridan to‘lashmoqda. Xalq tili bilan aytganda, odamlar yemagan somsasi uchun pul to‘lashmoqda.

Odamlarimiz qiziq-da. Shunda ham hamma Rossiyaga sanktsiya joriy qilgani uchun G‘arbni yomonlash bilan ovora. Balki, do‘ppini boshdan olib, ana shu sanktsiyalarning joriy qilinishiga nimalar olib kelganini, ular yuzlashayotgan qiyinchiliklarning asl sababi nima yoki sababchilari kimlar ekani haqida o‘ylab ko‘rish vaqti kelgandir?

Omonlik va moliyaviy omad tilab,

Taraqqiy Parvar.


Blog: Ma‘murjon Uzoqov choyxonada aroq ichganmi?

O‘zbekistonlik rassom Viktor Ufimtsev kartinasi (fragment).

Сарвар Усмон

Islom Karimovning Qozog‘istonga safari to‘g‘risidagi xabar ketidan qozoq dashtidan boshqa bir xabar yetib keldi: bu mamlakatdagi dizaynerlar o‘zbekistonlik aroqpazlarga yangi brend yasab berishibdi. “Chayxana” ekan, yangi brend nomi.

Suratini ham ko‘rdim yangi brendning: chillashir o‘smirdek naynov shisha; shishaning tubidan boshlanib bo‘g‘zigacha yetadigan yorliq; yorliqqa o‘zbekning tarixiy imoratlari peshtoqidagi naqshlarni eslatuvchi naqsh tushirilgan; “Chayxana” so‘zi ostida inglizcha Uzbek Vodka, degan bitik; bitik ostida aroqqa omuxta qilingan ta‘mga ishora – biri “Limonnaya”, ikkinchisi “Osobaya”, uchinchisi “Pertsovaya”.

He attang, dedim o‘zbek aroqpazlarining yangi brendi o‘zbekcha emas, o‘rischa-inglizcha bo‘lib qolganini ko‘rib.

Mana mendan iltimos qilishmaydimi, men yasab bermaymanmi brendni, men yasagan brendli arog‘i suvday ketmasa, istikonni choyxona o‘chog‘iga urib sindirmaymanmi?!

 

 

Agar aroqpazlar brend nomi “Chayxana”, bo‘luvi shart, deb turib olishsa, avvalo, o‘zbekcha qilaylik, deb ko‘ndirardim ularni.

Ko‘navermasalar davlat tili to‘g‘risidagi qonunni ustallarining ustiga tap etib tashlardim.

Ko‘nganlaridan keyin bonus sifatida “Choyxona”ning tagiga, mavzudan chetlamay, sof o‘zbekcha bozorbop tagxatlar yozib berardim.

Birinchisi: “Choyxona – Qozon Qo‘rqitdi“. Aroqning bu turi choyxona palovi boshlanayotgan paytda ichiladi. Dumba yog‘ning jizzasi gazak qilinadi. Piyozu tandirdan endigina uzilgan non yoddan chiqmasin.

Ikkinchisi: “Choyxona – Mehr Tomchisi“. Aroqning bu turi “Choyxona – Qozon Qo‘rqitdi“ni sal ko‘proq no‘sh qilib qo‘ygan, oshga ishtaha saqlab, “bo‘ldi, ichmayman”, deb tarang qila boshlgan ulfatga taklif qilinadi.

Uchinchisi: “Choyxona – Oshdan Keyin Ketmaydi“. Bunday yorliq yopishtirilgan shisha dasturxonga osh kelganda ochiladi. Bu paytda “Choyxona – Qozon Qo‘rqitdi“ning shishasi o‘choqboshida qolgan, “Choyxona – Mehr Tomchisi“ning shishasi esa, ulfatlar o‘tirgan choyxona so‘risi tagiga dumalab ketgan bo‘ladi.

Va nihoyat “Choyxona” arog‘ining men taklif qilayotgan to‘rtinchi turi - “Choyxona – Ot Oyoq“. Ulfatlar oshni paqqos urib, laganga choy quyib ichib, yog‘li qo‘llarni choyxonaning bir vaqtlar oq bo‘lgan lungisigami, ketlari tagidagi yog‘ bosgan to‘shakkami artib bo‘lgach, o‘rnilaridan alpang-talpang turganlaridan so‘ng, uy-uylariga tarqalishlari oldidan ichiladi “Choyxona – Ot Oyoq“.

Hazil shu yerda tugadi.

Endi jiddiy gap: aroqni “Choyxona”, deb nomlash o‘zini, o‘zbekligini hurmat qilgan odam uchun haqorat, demasak-da, nomaqbul bir ishdir.

Choyxona madaniyati tarixi asrlar qa‘riga borib taqaluvchi bir vodiylik sifatida aytamanki, choyxona o‘tmishda o‘zbek uchun “umumiy ovqatlanish muassasasi”gina bo‘lgan emas.

Choyxona o‘zbek uchun, zamonaviy istiloh ishlatsak, klub bo‘lgan – erlar klubi.

Gazeta bo‘lgan choyxona, radioyu televizor bo‘lgan o‘zbek uchun choyxona.

Teatrusi bo‘lgan choyxona o‘zbekning. Ikki yonma-yon choyxona sohiblari bir-biri bilan choyxo‘rlarni jalb etish uchun raqobatga kirishar ekan, taniqli xofizlarni taklif qilishgan: O‘shning Beshko‘prigidagi choyxonada Ma‘murjon Uzoqovni ko‘p marta eshitgan o‘shlik oqsoqol bilan gaplashganimga ikki oy ham bo‘lmadi.

Endi Ma‘murjon Uzoqov bilan aroqqa bo‘kkan mast-alastni bitta choyxonada tasavvur qiling!

Qildingizmi? Dahshatmi?

Choyxonachilar yuqorining buyrug‘isiz ham katta qilib "Bu yerda spirtli ichimliklar ichilmaydi!", deb yozib qo‘yishardi bir vaqtlar.

Lekin, afsuski, ayni paytda, choyxonada aroq ichish ham yillardan beri g‘ayritabiiy amal bo‘lmay qoldi (Qozon Qo‘rqitdi, Mehr Tomchisi, Oshdan Keyin Ketmaydi, Ot Oyoq...)

Ildizi aroq “mashru‘” bo‘lgan Sovet davriga taqaladigan bu amal o‘zbekka “katta og‘asi”dan yuqqan edi.

Aftidan, o‘zbek hanuz “uka”lik maqomida qolmoqda.

Boz ustiga, endilikda, choyxona “Chayxana”ga – aroqqa aylandi...


Келаси йил мартида Ўзбекистонда Президент сайлайди (Сиёсий грамматика)

Сарвар Усмон

Сарлавҳада ҳеч қандай хато йўқ. Ҳар ҳолда блоггеримиз: “Худди шундай сарлавҳа бўлуви лозим, хато кўринган нарсанинг аслида хато эмаслигини қуйида тушунтириб бераман”, деб туриб олди.

Декабрда ўтадиган парламент сайлови муносабати билан тингловчиларимиздан “Президентлик сайлови қачон бўлади?” деган саволлар келаётгани боис ўша саволларга жавоб тариқасида ёзилган блогдир ўқийдиганингиз.

***

Келинг, гапни “президентлик сайлови” иборасидаги “лик”дан бошлай.

“Лик” бу иборада мутлақо ортиқчадир.

“Президент” бу “ЛИКиллаган” думга муҳтож эмас.

Шундай бўлса-да, нафақат тингловчимиз, балки ҳамкасбларим – журналистлар ҳам кўпинча шундай ёзади. Тан оламан: ўзим ҳам ёзганман бир неча марта “президентЛИК сайлови”, деб.

Қаердан келди бу “лик”? 

Имомлар тилиданми? (боришЛИК, келишЛИК, ўқишЛИК, ёзишЛИК ва ҳоказо)

Имомлар “ЛИК” билан феъл ясайдилар, сифат эмас.

Демак, имомларимизнинг бу масалага дахли йўқ. Уларнинг умуман президентга дахли йўқ. Президент имомлардан мустақил.

Бу ерда гап “президентлик сайлови” иборасининг русча “президентские выборы”дан калька қилинганида.

Русчада “выборы” – от, “президентские” сифатдир.

Бинобарин, ўзбекчада ҳам “сайлов” отдир. Сайловнинг қандай эканини эса “президент” оти билан аниқлаймиз ва бу ўринда от сифат (сифатлашган от) ролини ўйнайди.

Қиёслаш учун: “парламентские выборы”ни “парламентЛИК сайлови”, демаймиз-ку?!

(Шу жойда мавзудан четлаб “спортивная одежда”нинг “спортЧА кийим” эмас, “спорт кийими” эканлигини ҳам уқтириб ўтмоқчиман)

Ҳа, айтганча, русча “выборы”ни ўзбекчага кўплик қўшимчаси билан ўгирмаслик керак. Бу сўзнинг бирликдаги шакли (“выбор”) сайловни билдирмайди.

Шундай қилиб, “президент”нинг “ЛИКиллаган” думини кесиб ташлаймиз ва деймиз:

“Келаси йил мартида Ўзбекистонда президент сайлови бўлади”. 

Бу гапда “сайлов” - эга, “президент” эса аниқловчидир. (Қандай сайлов?)

“Президент” атоқли эмас, балки турдош отдир ва шунинг учун бу сўз ёзилар экан, у бош ҳарфдан бошланмаслиги керак.

Лекин Ўзбекистонда шаклланган таомилга кўра “президент” сўзи ҳар доим бош ҳарф билан ёзилади ва ўрганаётганимиз гап мана бу кўринишни касб этади:

“Келаси йил мартида Ўзбекистонда Президент сайлови бўлади”.

“Президент” сўзи бош ҳарф билан ёзилганидан сўнг энди у шунчаки аниқловчидан қаратқич аниқловчига айланди. (Кимнинг сайлови?)

Фикримиз аниқроқ очилсин учун юқоридаги гапда “Президент” сўзидан тушириб қолдирилган қаратқич келишиги қўшимчасини қўшиб ёзамиз:

“Келаси йил мартида Ўзбекистонда Президентнинг сайлови бўлади”.

Менимча, айнан шу шакл Ўзбекистонда президент сайлови билан боғлиқ вазиятни аниқ-тиниқ беради.

Яъни, бу мамлакатда президентни сайламайдилар, балки Президент сайлайди.

Хоҳласа ўзини, хоҳласа бошқани - мирзолари ёки мирзиёларидан бирини.

Сарлавҳада адашмабмизми?

Хуллас, грамматикада гап кўп.

Айниқса, сиёсий грамматикада.


Erkin Vohidov: Yashagan yurtimiz o‘chgan ovozlar mamlakati bo‘ldi (Blog)

Сарвар Усмон

O‘zbek tiliga davlat tili maqomini bergan qonun qabul qilinganiga 25 yil to‘lgan kuni hamkasbim tinglovchilarimizga yaxshi bir sovg‘a tayyorlabdi: shoir Erkin Vohidovning “So‘z latofati” kitobidan uzindilarni maza qilib o‘qidim.

E‘tiboringizni o‘sha uzindilardan bittasiga qaratmoqchiman.  

Shoir yozadi:

“Og‘zingni yum, ovozingni o‘chir, degan so‘zni tug‘ilgandan o‘lguncha eshitamiz. Jim bo‘lish bizga asrlar davomida singdirilgan. Hujayralarimizga jo bo‘lgan. Yashagan yurtimiz o‘chgan ovozlar mamlakati bo‘ldi. “G‘uncha to og‘zini ochdi, bo‘ldi vayron oqibat” degan she‘rlar bizni tarbiyaladi. Ozod va mustaqil bo‘lib ham ichki hadikdan to‘la forig‘ bo‘lmadik…”

Muxbirimiz Shoirning kitobidan olgan bu uzindi davomida yana bir jumla bor, lekin uni keyinga qoldiramiz.

Yaxshi gap aytibdi Shoir. Alamli gap aytibdi.

Printsipda, Shoirning bu gapi yangi gap emas – Ozodlikning oz sonli ekspertlari bot-bot takrorlab turadigan gap.

Shunday bo‘lsa-da, bu gapga e‘tiboringizni qaratayotganim sababi uni Muhammad Solih, Tolib Yoqubov yoki Kamoliddin Rabbimov kabilar emas, aynan Erkin Vohidovning aytganida.

Bas, Erkin Vohidovki shunday fikrda ekan...

Lekin Shoir fikrini g‘alatiroq tugatganki (keyinga qoldirganimiz jumlani nazarda tutayapman), o‘sha “g‘alatlik” bois yozayapman o‘qiyotganingizni.

...Ozod va mustaqil bo‘lib ham ichki hadikdan to‘la forig‘ bo‘lmadik”dan keyin Shoir mana bu jumlani yozgan:

Darhaqiqat, shahar qurish osonu ongni o‘zgartirish qiyin ekan”.

Bu jumla avvalgi achchiq gaplardan muallifning o‘zida paydo bo‘lgan qo‘rqinch mahsuli emasmi?

Nahotki Shoir “shahar qurayotganlar” xalqning “ongini o‘zgartirish”ga harakat qilayotganiga ishonadi?

Aksincha, "ozod va mustaqil" bo‘lgandan keyin ahvol yana-da abgorlashmadimi?

Axir, millatning “asrlar davomida singdirilgan hadikdan forig‘ bo‘lolmayotgani” Co‘z Aytish Vakolati bor shoirlarining nozik nuqtada “shaharsozlar”ga reverans qilvorishlaridan emasmi?

Uzr, reverans devordim.

"Xushomad" bo‘lsa kerak o‘zbekchasi.


Taniqli Teleimom savob ishlash imkoniyatlarini favqulodda kengaytirdi

Toshkent shahar bosh imom-xatibi Anvar qori Tursunov.

O‘zbekistonning nomer Birinchi imomi, taniqli Teleimom o‘tgan haftadagi telema‘vizasida savob tushunchasi ufqlarini favqulodda kengaytirib, musulmonlarning savob ishlash yo‘lidagi mashaqqatlarini ancha (anchayin emas, ancha) kamaytirib berdilar.

Savob nima o‘zi?

Bu savol javobini izlar ekan, biz - avom shu paytgacha Izohli lug‘atning aniqlamasiga ishonib kelganmiz.

Lug‘at “savob” so‘zini ajr, evaz, mukofot; xayrli, ezgu ish, deb tushuntiradi va dastlab bu kalimaning diniy ma‘nosini keltiradi:

“Diniy e‘tiqodga ko‘ra, xudoning marhamatiga loyiq ish va shunday ish uchun xudoning marhamati”.

Izohli lug‘atning fikricha, “savob” so‘zining dunyoviy ma‘nosi ham mavjud va u mana bu aniqlamada zohirdir:

O‘zgalarga beminnat qilingan xolis yordam; yaxshi, ezgu ish”.

Lug‘atning har ikkala aniqlamasida ham ish so‘zini qoraytirib qo‘ydikki, murodimiz e‘tiboringizni shu so‘zga qaratishdir.

Ya‘ni har qanday “savob” “ish”dir va bu ma‘no aniqlamalar mazmun-mohiyatidan qaysarlik bilan chiqib kelayotir.

Ish” esa, yana o‘sha lug‘at fikricha, “Inson faoliyati bilan bog‘liq, uning mehnati bilan amalga oshadigan, bajariladigan narsa”dir.

Demak, savob ishlamoqchi bo‘lgan bandadan buning uchun ish-mehnat qilmog‘i, soddaroq aytganda, bilaklarini zo‘riqtirmog‘i talab qilinadir.

Teleimomning kechagi ma‘vizasidan so‘ng esa, Izohli lug‘atni tahrirga topshirmoq zarur, chunki, har holda, uning “Savob” maqolasi tamom eskirdi.

Chunki Teleimom dedilar:

“Vatanimizda bo‘layotgan moddiyu ma‘naviy taraqqiyotni aytishlik bilan biz savobga ega bo‘lamiz; buni e‘tirof qilishlik bilan savobga ega bo‘lamiz”.

"Ҳидоят сари" кўрсатувидан парчаi
X
20.10.2014

Hurmatli Teleimomning savob tushunchasiga oid bu yangiliklarini bajonudil qabul qilganimiz holda, ko‘nglimizda uyg‘ongan ba‘zi ishtibohlarni ham ovozlantirib qo‘ymoqchimizki, tamamiz - keyingi telema‘vizalar o‘sha shubhalarni quyosh tig‘iga dosh berolmay tarqab ketgan tumanday yo‘q qilsin.

Mana o‘sha ishtibohlar:

“Moddiyu ma‘naviy taraqqiyotni aytishlik” tushunarlidir – bu holatda ovoz chiqarmog‘imiz lozimligini tushundik.

Biroq “e‘tirof qilishlik”ning shaklini ko‘p ham tushunavermadik. Ya‘ni e‘tirof jahriy bo‘luvi kerakmi yoxud pinhon bo‘luvi ham savob ishlash uchun yetarlimi?

Yana bir omiyona savol: bas, savob ishlash uchun “Vatanning moddiyu ma‘naviy taraqqiyotini” e‘tirof qilishlik kifoya ekan, tabiat hodisalaridagi taraqqiyotni e‘tirof etish ham savob sandig‘imizga sep qo‘shadimi?

Masalan, o‘tgan yilning tartib raqami 2013 edi. Bu yilgisiniki – 2014. Taraqqiyot ko‘rinib turibdi va buni shaxsan men e‘tirof etdim. Savob yoziladirmi?

Yoki ortda qolgan tunda harorat 6 daraja atrofida bo‘ldi. Hozir, ya‘ni kunduz 10 daraja qo‘shilib, 16 ga yetdi. Taraqqiyot ko‘rinib turibdi va buni shaxsan men e‘tirof etdim. Savob yoziladirmi?

Bu savollar shu topda barcha dindosh birodarlarimizni qiziqtirmoqdaki, fikri ojizimizcha, muhtaram Teleimomimiz, ko‘pmillionli teleqavmini savollar o‘rmonida uloqib nomaqbul so‘qmoqlarga kirib ketishining oldini, albatta, oladi.

Bil‘aks, avom Teleimomga emas, Izohli lug‘atga iqtido qilib qolg‘uvsidir.


Fohishaxonalar 4 yarim milliard so‘m jarima to‘lashi mumkin (Blog)

Сарвар Усмон

Har qanday yangilik, odatda, jo‘n o‘qib qo‘yiladi.

Yangilikni sinchiklab o‘qish ham mumkin va bunday yondoshuv, o‘qilayotgan yangilikdan olinadigan javoblardan ko‘ra, savollarni ko‘paytirib yuboradi.

Savol esa, tish og‘riqday bema‘ni narsa – boridan yo‘g‘i yaxshi.

Shunday esa-da bugun bir yangilikni sinchiklab o‘qiymiz.

Mana o‘sha xabar va uni avval jo‘n o‘qing:

O‘zbekiston Internet nashrlarining Ichki ishlar vazirligiga tayanib xabar qilishicha¸ o‘tkazilgan reydlar natijasida butun mamlakat bo‘ylab 842 ta fohishaxona borligi aniqlangan.

Fohishaxonalarning eng ko‘pi Toshkentda qayd etilgan: 334 ta.

Rasmiylarga ko‘ra¸respublika bo‘ylab o‘tkazilgan tadbirlar davomida Toshkent viloyatida 69 ta, Samarqandda 50 ta, Sirdaryo va Jizzaxda 22 ta, Buxoroda 46 ta, Navoiyda 19 ta, Farg‘onada 47 ta, Andijonda 30 ta, Namanganda 74 ta va Qoraqalpog‘istonda 40 ta ishratxona aniqlangan.

IIV ma‘lumotlariga ko‘ra, O‘zbekiston bo‘ylab jami 842 ta fohishaxona fosh etilgan¸ fohishalik bilan shug‘ullanib kelgan 1097 nafar shaxs qo‘lga olingan.

Xabar qilinishicha, aniqlangan holatlar yuzasidan mamlakat Jinoyat Kodeksining 131-moddasiga binoan jinoyat ishlari qo‘zg‘atilgan, mamlakatning 14 mintaqasida o‘tkazilgan reydlar davomida fohishalik bilan shug‘ullanuvchi 1097 shaxs qo‘lga olingan.

Jinoyat kodeksining 131-moddasida fohishaxona tashkil qilish yoki saqlash, shuningdek g‘arazli yoki boshqa past niyatlarda qo‘shmachilik qilish eng kam oylik ish haqining yigirma besh baravaridan ellik baravarigacha miqdorda jarima yoki uch yilgacha axloq tuzatish ishlari bilan jazolanadi.

Yuqoridagi yangilikni endi sinchiklab o‘qiymiz.

Jo‘n o‘qilgan yangilikdan parcha raqam 1:

“...o‘tkazilgan reydlar natijasida butun mamlakat bo‘ylab 842 ta fohishaxona borligi aniqlangan”.

Savol: Reyd o‘tkazilgunicha fohishaxona bor mahalla va domlarni nazorat qilgan uchastka nozirlari va ularning aholi orasidagi xufyalari qayerga qaragan?

Jo‘n o‘qilgan yangilikdan parcha raqam 2:

"Toshkent shahrida 334 ta, Toshkent viloyatida 69 ta, Samarqandda 50 ta, Sirdaryo va Jizzaxda 22 ta, Buxoroda 46 ta, Navoiyda 19 ta, Farg‘onada 47 ta, Andijonda 30 ta, Namanganda 74 ta va Qoraqalpog‘istonda 40 ta ishratxona aniqlangan".

Demak, fohishaxonaning eng ko‘pi Toshkentda, eng ozi Navoiy viloyatida aniqlangan.

Chalarasmiy ma‘lumotlarga ko‘ra, poytaxtda 2 352 900 kishi (2014), Navoiy viloyatida 873 000 kishi (2011) yashaydi.

Demak, Toshkentda 7044 kishiga, Navoiy viloyatida 45947 kishiga 1 ta fohishaxona to‘g‘ri keladi, ya‘ni Toshkent shahridagi fohishaxonalar soni Navoiy viloyatidagi fohishaxonalar sonidan qariyb 7 baravar ko‘p.

Savollar: Toshkentliklar navoiyliklardan ahloqsizroqmi?

Balki Toshkent militsiyasi reydni yaxshiroq, Navoiy militsiyasi yomonroq o‘tkazgandir?

Jo‘n o‘qilgan yangilikdan parcha raqam 3:

“IIV ma‘lumotlariga ko‘ra, O‘zbekiston bo‘ylab jami 842 ta fohishaxona fosh etilgan, fohishalik bilan shug‘ullanib kelgan 1097 nafar shaxs qo‘lga olingan”.

Demak, o‘rta hisobda 587 ta fohishaxonada 1, qolgan 255 ta fohishaxonada 2 nafardan fohisha bo‘lgani aniqlangan. Bu – o‘rta hisobda.

Hayotda esa, bunday bo‘lmaydi: bir fohishaxonada 5, boshqasida 10, yana birida 15 fohisha bo‘ladi. Bas, shunday ekan, fohishaxona, deb qayd etilgan joylarning ko‘pchiligida bitta ham fohisha bo‘lmagan.

Savollar: Fohisha topilmagan uyni nima asosda fohishaxona, deb qayd etdilar?

Nima uchun 842 ta fohishaxonadan 1097 nafargina fohisha topiladi? Yoki fohishaxona “xizmatchilari”ni reyd o‘tkazilishi arafasida kimdir ogohlantirib qo‘yganmi?

Jo‘n o‘qilgan yangilikdan parcha raqam 4:

“…fohishaxona tashkil qilish yoki saqlash, shuningdek g‘arazli yoki boshqa past niyatlarda qo‘shmachilik qilish eng kam oylik ish haqining yigirma besh baravaridan ellik baravarigacha miqdorda jarima yoki uch yilgacha axloq tuzatish ishlari bilan jazolanadi”.

Shu kunda O‘zbekistonda eng kam ish haqi 107635 so‘m.

Qayd etilgan 842 fohishaxona egalari uch yilgacha axloq tuzatish ishlariga jalb etilmay, yoppasiga jarimaga tortilsa, davlat byudjetiga yo 2 265 716 750 (Ikki milliard ikki yuz oltmish besh million yetti yuz o‘n olti ming yetti yuz ellik) so‘m (agar jarima eng kam ish haqining 25 baravari miqdorida solinsa) yoki 4 531 433 500 (To‘rt milliard besh yuz o‘ttiz bir million to‘rt yuz o‘ttiz uch ming besh yuz) so‘m (agar jarima eng kam ish haqining 50 baravari miqdorida solinsa) pul tushadi.

O‘zbek jamiyati eshitishniyam or biladigan savol:

kriminal strukturalar va ba‘zi nopok militsiya xodimlariga cho‘tal berish evaziga oylab, yillab bemalol ishlaydigan, ba‘zan-ba‘zan el ko‘ziga o‘tkaziladigan reydlarda qo‘lga tushib, milliardlab so‘m jarima to‘lattiriladigan fohishaxonalarni ishxona sifatida rasman qayddan o‘tkazib, o‘sha jarimani soliq sifatida olsa bo‘lmaydimi?


"Adolat" o‘zbek bolalarini Internetdan himoyalash harakatiga tushdi

O‘zbekistonda yaqin orada “Bolalarni ularning jismoniy va ma‘naviy rivojlanishiga zararli ta‘sir ko‘rsatadigan axborotdan himoyalash to‘g‘risida” qonun qabul qilinishi kutilmoqda.

Qonun loyihasini “Adolat” sotsial-demokratik partiyasining Oliy Majlis Qonunchilik palatasidagi fraktsiyasi ishchi guruhi muhokama qilganini 12.uz xabar qildi.

Tilga olingan fraktsiya a‘zosi Ra‘no Gaimovaning aytganlariga tayanib saytning yozishicha:

axborot-kommunikatsiya vositalarning hayotga kirib kelishi;

Internet va ommaviy axborot vositalari orqali tarqatilayotgan ba‘zi informatsiyalarning noxolis va haqiqatga zid ekanligi;

yoshlarning ongiga salbiy ta‘sir ko‘rsatayotgan zararli informatsion hurujlar va

mafkuraviy xavflarning ko‘payib ketgani kabi omillar yangi qonun zaruratini belgilab bergan.

Sayt xabari bizni “Adolat”ning rasmiy saytiga boshladi. Qo‘shimcha informatsiya toparmikanmiz, deb o‘yladikda, axir!

Masalan, adolatchilar “bolalarni ularning jismoniy va ma‘naviy rivojiga zararli ta‘sir ko‘rsatadigan informatsiyadan himoyalash” yo‘lida qanday choralarni taklif etayotganiga qiziqdik.

Afsuski, izlaganimizni topolmadik: 12.uzning xabari partiya matbuot relizining takrori bo‘lib chiqdi.

Partiya matbuot xizmati xabarnomasidagi mana bu gap chanqog‘imizni biroz qondirishi mumkin: “...ommaviy axborot vositalarida shafqatsizlik va zo‘ravonlik targ‘ibotiga yo‘l qo‘ymaslikning ta‘sirchan tashkiliy-huquqiy mexanizmlarini mustahkamlashga e‘tibor qaratilgan”.

Lekin o‘sha “mexanizmlar” nimadan iborat ekanligi to‘g‘risida informatsiya yo‘q.

Balki bunday informatsiya hozircha zararli bo‘lsa kerakki, indamayaptilar.

E‘tibor bering, adolatchilar bolalarni informatsiyadan himoyalamoqchilar.

Voqea-hodisadan emas, informatsiyadan.

Voqea – "ovoz", Informatsiya – "aks sado".

Ya‘ni Voqea birlamchi, Informatsiya ikkilamchidir.

Voqea bo‘lmasa, Informatsiya ham yo‘q.

Shunisi qiziqki, Informatsiya yo‘q ekan, go‘yoki Voqea ham yo‘qday tuyulaveradi.

Masalan, shu kunlarda paxta terimiga maktab bolalari chiqarilmayapti. Lekin maktablarda har bir sinf uchun bittadan o‘qituvchi qoldirilib, qolgan muallimlar paxtaga haydalgan.

Bu haqda gapirilmasa, ya‘ni zararli informatsiya berilmasa, bas, – olam guliston – bu yilgi paxta bola mehnatisiz terildi – ijobiy informatsiya paydo bo‘ladi!

Sixni ham, kabobni ham kuydirmaslik yo‘lidagi bu harakat “bolalarning jismoniy va ma‘naviy rivojiga”, o‘zimizdan qo‘shamiz – intellektual rivojiga – salbiy ta‘sir ko‘rsatishi to‘g‘risida o‘zbek deputatlari, xususan adolatchi deputatlarning boshi qotmaydi.

Mana yana bir necha zararli informatsiya:

“Chiroqchi hokimi paxta siësati iddaosi bilan kambag‘alning to‘yini buzdi”; 

“Paxtaga majburan chiqarilgan shifokorlarning oyligi ham qirqilmoqda”; 

“Boyovut hokimi paxtaga chiqmagan tadbirkorlarni jazolashni buyurdi”; 

Mana bu esa, eng “svejiysi”, bugungisi: “Paxtaga chiqqan kollej talabalari o‘rniga maktab o‘quvchilari o‘qiyapti” 

Gap shu yerga yetganda, adolatchilar, balki, meni “quloqdan tortganlikda”, ayblar. Ular, balki, “biz bolalarni Internetdagi uyatsiz materiallardan saqlamoqchimiz”, derlar.

To‘g‘ri, bolalarni ularning yoshiga nomunosib kontentdan saqlash kerak.

To‘g‘ri, uyat suratlar bolaning jismoniy va ma‘naviy rivojlanishi uchun zararli.

Lekin, bu "Adolat"ning ishimi? Unda ota-ona nima qiladi?!

Bir narsani o‘ylab, boshqa narsani gapirish, ikkiyuzlamachilik qilish bolaning jismoniy va ma‘naviy rivojlanishi uchun zararli emasmi?

Nafaqat bolaning, balki butun jamiyatning ma‘naviyati uchun tahlikali emasmi?

Lekin, adolatchilar fikricha, mening tashvishim ortiqcha tashvishdir: voqea bo‘laverishi mumkin, u haqda informatsiya bo‘lmasa, bas – olam guliston!

Chunki informatsiya zarardir.


Аудио Blog. "Er sotiladi, buzilmaydigan arzon er!"

Sher sotilganini eshitganman. Masalan, hayvonot bog‘iga.

She‘r sotilganini eshitganman pop-yulduz, pop-yulduzkalarga.

Mer ham sotilganini eshitib qolasiz - shahar hokimini aytyapman.

Lekin er sotilganini eshitmagandim.

Er bo‘lgandayam, “buzulmaydigan er”ning sotilganini.

Yo‘q, yo‘q, adashdim: 90 yillar boshida Yulduz Usmonova Murod Rajabovni 20 tiyinga sotib olganiydi -“Temir erkak” filьmidagi hangomani aytyapman.

O‘shandan beri Usmonova - Yulduz opaga, Rajabov - Murod boboga aylandi.

Kaminaning ham sochi oqarib, chalpakka o‘rab tashlasa, it yemas holga yetdim.

Ko‘p narsani ko‘rdim, hayratlanib charchadim, deb o‘tirsam, boyaroq bir hamkasbim AyPadidan bir surat ko‘rsatib qoldi – bir e‘lon suratini.

“Er sotiladi, buzulmaydigan er”, degan e‘lon.

Telefoni ham berilgan.

Hamkasbim zang urdi:

"Erfurush" bilan savol-javob
"Эрфуруш" билан савол-жавобi
|| 0:00:00
...    
 
X

Haa, demak, Er emas, Yer sotilar ekan!

Rosa kuldik, kulishdik.

Kulishdigu keyin uzoq o‘ylandik.

Kimdir u dedi, kimdir bu.

Oxir-oqibat bir qarorga keldik: e‘lon muallifi o‘zbek yozuvi islohoti qurboni bo‘lsa kerak. Uning savodi lotin yozuvida chiqqan. Lekin bu yozuvni biladiganlar avlodi hali yosh, cho‘ntagida xemiri yo‘q. Erning, yo‘g‘e, Yerning potentsial xaridori esa, kirilchilar orasida.

Marketing, deb qo‘yibdi buni!

Targetga urish, deb qo‘yibdi.

Hamkasblar bahsidan chang chiqayaptiyu meni xayol boshqa yoqlarga olib ketdi.

Boshlab qo‘ygan ishi - yozuv islohotiga - tuya go‘shti yedirib, millatni bir-birini tushunmaydigan lotinchilar va kirilchilarga aylantirib qo‘ygan hukumatni “alqadim”.

Voy alqadime, aylantirib ham, o‘rgiltirib ham alqadim.

Keyin boshqa narsani o‘yladim:

chindan ham xotinlar erlarini sotishni boshlasa, masalan, nevaramning buvisi meni necha pulga sotarkin?

Sotaman, degani bilan ish bitib qolmaydi.

Muhimi meni birov olarmikan?

Olsa, necha pulga olarkin?

Umuman, narxim qancha?

Ho‘o‘v, hamjins, Siz ham o‘zingizga shunday savol berib ko‘rganmisiz?

Berib ko‘ring.

Befoyda bo‘lmaydi.


OzodMaktub: Farzandim bunday tuzumda o‘sishini istamayman!

"Mana bir yildirki, Ozodlik saytiga kirib sharh qoldirmasam-da, barcha maqolalarni qoldirmay o‘qiyman. Bugun shu maktubni yozishga jazm etdim. Chunki sizlarga ishonaman..." deb gap boshlagan mushtariy O‘zbekistonda oliy ma‘lumotli yosh kadrlarning ahvoli haqidagi achchiq tajribasidan tug‘ilgan xulosasini bayon qildi.

***********************************************************************

Men o‘z mehnatim va bilimim bilan yurtimizning eng nufuzli institutlaridan biriga davlat granti asosida o‘qishga qabul qilindim. Buning uchun yaratganga shukurlar aytaman.

Xullas, 4 yil o‘qish mobaynida prezidentimiz, uning qilayotgan buyuk ishlari, mulozimlarining amalga oshirayotgan sa‘yi harakatlari, yurtimizning yil sayin rivojlanib borayotgani xaqida ajabtovur maqtovlar va faqat ijobiy faktlar bilan aldab qulog‘imizga quyib qo‘yishgan ekan. Men buni o‘qishni bitirgach anglab yetdim.  

Hammasi 4-kursni bitirish paytlaridan boshlandi. Zamdekanimiz (dekan muovini - tahr.) qo‘limizga shartnoma tutqazib ishga joylashib kelinglar, aks holda, diplom ishi himoyasiga qo‘yilmaysizlar, dedi.

Aytishicha, biz o‘zimiz yashaydigan hududdagi faqat davlat tashkilotlaridan biriga ishga joylashib, sharnomani imzolatib kelishimiz kerak ekan.

Vaholanki, davlat dasturi bo‘yicha OTMning (Oliy ta‘lim muassasasi - tahr.) o‘zi talabalarni ish bilan taminlashi kerak. Mayli, deb uyimga vodiyga keldim. Lekin hech qaysi tashkilot hali diplomini qo‘liga olmagan talabani ishga ololmasligini aytdi.

TANISh-BILISh bilan ish bitirdik. O‘qishni tamomlab, diplomsiz uyga qaytdik. Byudjetda o‘qiganlar 3 yil davlat tashkilotida ishlasagina diplomi berilar ekan. Diplomdan ko‘chirma berishdi, xolos. ChIDAYMIZ.

Men bilan shartnoma imzolagan tashkilot ko‘ngildagidek bo‘lib chiqmadi. Davlatdan allaqancha milliard qarzi bor, ish xaqi berish uchun faqat kredit oladi, oylik esa 2 oyda atigi 100 ming so‘m. U ham bo‘lsa 100% plastik.

4 oy zo‘rg‘a sabr qildim. IShIMNI O‘ZGARTIRDIM. Yangi ishxonam ham davlat tashkiloti bo‘lib, oylik vaqtida berilardi. 350 ming so‘m 100% plastikda. Avvalgisiga qaraganda yomonmas shukur qildim.

Bo‘rini yesa ham, yemasa ham og‘zi qon, degan maqolni tushunib yetdim. Yangi ishxonamdagi barcha hodimlar poraxo‘r edi. Shu qatorda mijozlarimiz ham meni shunday o‘ylarkan. Halolligim ortidan bir necha bor pand yedim.

Ishxonadagi turli bahonalarni ro‘kach qilib, pul yig‘ishlar odamni hayratini oshiradi. Aqlini shoshiradi. Quruq oylik bilan oyning oxirigacha yetib borish ehtimol. Oylikni naqdlashtirish esa 12 %. Halol peshona teringku bu, deydigan mard yo‘q. Baribir pora olishga majbur bo‘ladi kishi.

IShIMNI O‘ZGARTIRDIM.

Bankda 6 oy ish o‘rganib yurdim oyliksiz. Hammadan barvaqt kelib hammadan kech ketardim. O‘zimni egallagan bilimlarim, mehnat faoliyatim bilan jamoada o‘rin topishga harakat qildim.

Afsuski, KATTA TANIShI bo‘lmagan inson GADO ekan. TANISh-BILISh bilan buyrug‘im chiqdi. Oylik yaxshi 800 ming. 100 % plastik, 50% ini bankning o‘zi naqdlashtirib beradi. Bir amallab harajatlarga ulguryapman. Mening yutug‘im bo‘ydoqman. Bilmadim, agar uylansam oylikni ro‘zg‘orga yetkaza olamanmi?

Ana yoshlarga yaratilgan imkoniyat, ana demokratiya, ana prezidentning “buyuk” ishlari natijasi, ana amaldorlarning sa‘yi harakatlari samarasi!

Qo‘limda diplomim yo‘q. Yana bir yildan keyin olaman. 2 yil davomida 3 ta joyda ishladim. Buni o‘zim xohlaganim yo‘q. Majburlikdan qildim. Men ham bir joyda “ko‘karishni” xohlagandim. Bankda ham mamlakat bo‘ylab chuqur ildiz otgan korruptsiya ta‘siri yaqqol seziladi.

OTMda AZIZ USTOZLARIMIZ aytgan gaplari butunlay teskari bo‘lib chiqdi. Agar haqiqatni biror yerda og‘iz ochib gapirsam bormi, xalq dushmani va vatan xoiniga aylanaman qolaman. Hamma jim. Chunki DIKTATORdan qo‘rqadi.

Endi savollar quyilib kelyapti:

Nega davlat tepasidagi vatan boyliklarini o‘zlashtirib, chetga sotib boylik orttirayotganlar vatarparvar-u, bu yoqda ertadan kechgacha ter to‘kib halol ishlab mehnatiga yarasha haq olmagan, kamiga dakki eshitgan yana qo‘rqqanidan jim yurgan oddiy xalq birgina haqiqatni talab qilishi bilan vatan dushmani, diniy ekstremistga aylanib qoladi?

Nega DIKTATOR va uning mulozimlariga sakkiz bukilib qulluq qilayotganlar vatanparvar, vatanni jondan sevguvchi-yu, ular siyosatiga qarshi chiqish u yoqda tursin, oddiy bir fikr bildirgan odam vatan dushmani bo‘lib qoladi?

Nima, Rossiyada oilam, bolam-chaqam, deb ishlab yurganlar vatan xoinimi?

Harom yeyishni xohlamay halol pul topgani chetga ketganlar vatanini sevmaydimi?

Men yaratgan egamni, xalqimni va yurtimni sevaman, o‘zidan iloh yasab olgan IAK ni emas. Va men, bir narsaga umid qilaman: kun kelib chetga umrbod ketganlar katta sarmoyalar bilan qaytadi. Rivojlanamiz! Butun turkiy xalqlar, jumladan Markaziy Osiyo xalqlari bir kuni birlashadi!

Hozircha jim ishlashda davom etamiz. Har yil mehnat ta‘tilida xorijda dam olib kelish, ota-onamni hajga yuborish, uylanish, yangi uy solish, mashina olish, bola-chaqa orttirish kabi “xomhayollarni” 10 yil keyingi kelajak uchun asrab qo‘ydim.

Mening farzandim bunday tuzumda tug‘ilib o‘sishini, bog‘chadan qorni ochiqib jarohatlar bilan qaytishini, maktabda boyning bolasi oldida mulzam bo‘lishini, Institutga 60 ballik ilmi bilan imtiyoz asosida o‘qishga kirib olgan tentak chala soldatlarning kasriga talabalikdan mahrum bo‘lishini, idorama-idora ish qidirib, sarson yurishini, uylanish va mashina olish uchun harom pul topishini, oilasini boqish uchun bechoralarni haqqini noxaq yeyishini aslo istamayman.

Hurmat bilan,

OLIYJANOB


Blog: Facebookdagi o‘ttiz bir “qo‘rqmas” haqida badiha

Seshanba kuni peshindan keyin internetdagi ikkita ijtimoiy tarmoqda “Qo‘rqmayman” degan fleshmob boshlandi. To‘rtta jurnalist tashabbusi tadbir boshlanganidan 15 soat o‘tib, 31 kishi qo‘lida ”Qo‘rqmayman” degan yozuv bilan tushgan suratini Facebookdagi sahifasiga ildi.

Facebook ijtimoiy tarmog‘ida borayotgan “Qo‘rqmayman” nomli fleshmobga O‘zbekiston ichkarisidan qo‘shilayotganlar ko‘p hollarda yuzini ko‘rsatmasdan,bir parcha qog‘ozga “Men qo‘rqmayman” deb yozib, internetda e‘lon qilmoqda.

O‘z rasmini qo‘yganlardan biri hozir Kandada muhojirlikda yashayotgan andijonlik jurnalist G‘afurjon Yo‘ldoshev nega qo‘rqmasligini she‘riy satrlarda ifodaladi:

Qo‘rqmayman men diktatoringdan,

Buni ana, bilganlar aytsin.

Xalqimni och-yalang‘och qilgan,

O‘sha diktator mendan qo‘rqsin.

Odamlarga yorug‘lik bermay,

Gazni yegan, oltinni yegan,

O‘sha mechkay, yeb to‘ymas, yuho –

Islom Karim bizlardan qo‘rqsin!

Bu misralar tagiga izoh qo‘ygan Mister Qalampir ismli yuzer G‘afurjon akani olqishladi:

“Gap bo‘lishi mumkin emas. Mana bor ekanku, haqiqiy qo‘rqmaydiganlar. Kimdan qo‘rqmagani va nima uchun qo‘rqmayotganini aniq ravshan yozgan. Bravo!”

Termizlik 31 yashar muxandis yigit Umid Soatov esa o‘z jasurligini “Agar doimo qo‘rqsak¸ unda yashashdan nima ma‘no bor?!” deb izohladi.

Shvetsiyada istiqomat qiladigan o‘zbekistonlik siyosiy faol Dilobar Erkinozoda Facebook ijtimoiy tarmog‘ida “Qo‘rqmayman” degan sahifani ochdi.

- O‘ychi o‘ylanguncha, tavakkalchi ish bitiradi! Ko‘p o‘ylanmasdan qo‘rqmasligimizni izhor qilaylik, - deydi blogger bilan suhbatda fleshmob faollaridan biri Dilobar Erkinzoda.

Dilobar ErkinzodaDilobar Erkinzoda
x
Dilobar Erkinzoda
Dilobar Erkinzoda

Tadbirni AQShdan turib qo‘llab-quvvatlayotgan Ahmadjon bunday fleshmoblarning samarasiga ishonishini o‘z sahifasida yozdi.

Ahmadjonning fikricha, bundan ikki yil avval Belarusda shunday tadbir o‘tkazilgan va ancha shov-shuvga sabab bo‘lgan. Bu tadbirda belarusliklar hushtak chalib, diktatorga e‘tiroz bildirgan edi.

Ayni paytda 10 millionga yaqin aholi yashaydigan Belarusda o‘tkazilgan fleshmobda o‘n minglab kishi qatnashgani aytiladi.

31 million kishi istiqomat qiladigan O‘zbekistondan esa hozircha 31 kishi qo‘rqmas ekanini ijtimoiy tarmoqda izhor qildi. Ya‘ni, 1 milliondan 1 kishi hozircha “qo‘rqmayman”, deb ayta oldi.

Tadbirni Ukrainadan turib qo‘llayotgan Do‘stanazar bu raqamni oz deb bilishini aytarkan, ayni paytda bu ahvolni tabiiy, deb baholaydi.

“Nayzaning uchi doimo nozik bo‘ladi, bu 31 kishi ulkan nayzaning uchi, xolos” deydi Do‘stnazar.

Ayni paytda ko‘pchilik bu tadbirga bepisandlik bilan ham qaramoqda.

x

Tadbir ishtirokchilaridan biri bo‘lgan amerikalik talaba qiz Tinch okeani sohilidagi qumloqqa “Qo‘rqmayman” deb yozib qo‘ydi.

Bir pasdan keyin kelgan odatiy to‘lqin bu yozuvni yuvib ketdi va kichikkina hodisa, go‘yoki ayni fleshmob taqdiriga bitilgan ramziy bashorat o‘laroq ko‘rindi.

Va, 31 millionning og‘zidan tushmay kelayotgan savol yana tilga ko‘chdi - xo‘sh, nima foyda bunday tadbirdan?!

Men bu savol javobini Ozodlik mushtariylaridan kutib qolaman...


Blog: Xiyobonda bo‘saxo‘rlikni taqiqlash kerakmi?..

Ozodlik bloggeri Toshkent markazidagi Amir Temur xiyobonini kezdi va ko‘rgan-kechirganlarini qog‘ozga tushirdi. Bu gal faol blogger xiyobonni to‘ldirib, o‘pishayotgan yoshlarni "bo‘saxo‘rlar" deb atar ekan, bu manzaradan xulosalarini bayon qildi.

*  *  *  *  *  *  *  *  *  *  *  *  *  *  *  *  *  *  *  *  *  *  *  *  *  *  *  *  *  

Bog‘-xiyobonda bo‘zaxo‘rlik qilib o‘tirgan bo‘z yigitlarni ko‘p ko‘rgansiz, a? Endi deng, bo‘saxo‘rlar ham ko‘payib ketdi.

“Obbo, bo‘saxo‘rlar kim bo‘ldi” deysizmi? Kim bo‘lardi, kuppa-kunduzi bir-birining pinjiga kirib, o‘pishayotgan oshiq-ma‘shuqlar-da.

“Hoy, errayim, o‘pishsa o‘pishaversin, senga nima, endi birovning labiga xo‘jayinlik qilmoqchimisan?!” deya gapga omoch solmay turing.

So‘z erkinligi degich tansiq ne‘matdan foydalanib ikki og‘iz mulohazamni bildirib olay, e‘tirozingiz bo‘lsa, keyin eshitmagan nomard!

Sobiq Toshkent shahar hokimiyati, hozirgi Xalq banki binosi biqinidagi xiyobonga yo‘lingiz tushib qolsa, bo‘sh o‘rindiq topaman deb xomtama bo‘lmang.

Aksar skameykalarni serehtiros juftliklar egallagan bo‘ladi. “O‘psa netar– yuvsa ketar!”

Shahidlar xotirasi (!) xiyoboni ham sevishganlarning visol makoniga aylanganiga allazamon bo‘ldi.

“Pand-nasihatni nabirangizga qilasiz,boboy, toshingizni tering, birovning ishiga burun suqmang, xopmi?!”

Senat ortidagi so‘lim Anhor bo‘yi ham qaynoqqon oshiq-ma‘shuqlarning “siyosiy boshpanasi”ga aylangan. “Sayr bahona, diydor g‘animat!”

Botanika bog‘ini-ku aytmay qo‘yaqolay, chirmovuqdek chirmashgan juftlarni qizg‘in “ijod” ustida ko‘rasiz. “Yoshlik – beboshlik!”

Ro‘yxatni davom ettiraveraymi?

Bo‘lar, a?

Yuksak axloq haqida nutq irod qilib, kulgiga qolmay. Axloq degani “modadan qolgani”ga ancha bo‘ldi, shekilli.

Lekin... baribir bu ahvolda bog‘-xiyobonga voyaga yetmagan bola bilan yo‘lab bo‘lmasligini aytsam, eskichilikda ayblamassiz.

Ota-onasi bilan sayr qilib yurgan mardum “tekin tomosha” ustidan chiqib, o‘ng‘aysiz holga tushishini aytsam, zamondan orqada qolishga yo‘ymassiz.

Albatta o‘pishish – mutlaqo shaxsiy ish. Ammo jamoat joyda ehtiroslarga erk berishni ham shaxsiy ish deb bo‘ladimi?

Indoneziya, Malayziya, BAA singari davlatlarda jamoat joyda o‘pishganlarga jarima yo qamoq jazosi tayinlanar ekan. Osiyo Osiyo-da, dersiz.

Bu yog‘i Yevropa – Vena metrosi, Tbilisi xiyobonlarida ham o‘pishish taqiqlangan deb eshitaman.

O‘zbekistonda ham jamoat joylarda o‘pishishni taqiqlash kerakmikan?

Yo‘g‘e, yasoqdan ish chiqmas-ov. O‘zi shundoq ham taqiqlar serob bo‘p turganda yangisini o‘ylab topmaylik, to‘g‘rimi? Qolaversa, taqiqlangan mevaning ta‘mi shirinroq bo‘lib chiqmasin...

London metrosida o‘pishish uchun alohida hudud ajratilgan deb o‘qigandim. Balki bizda ham oshiq-ma‘shuqlarga maxsus joy ajratish kerakdir.

Ehtimol, ovloq maskan topolmay jamoat ko‘z o‘ngida xo‘rozqand shimishayotgan oshiqlarni tushunib, ularning tinchini buzmagan ma‘quldir?

To‘xtang, to‘xtang, masalaning rosmona yechimi yoshlarning e‘tiqodi, intellektini oshirishda emasmikan?..

Injiq mushtariy


Blog: Shakar taqchilligining asl sababini bilasizmi?

Shakar uchun navbat.

 

Shu kunlarda shakar taqchilligi mavzusi odamlar og‘zidan tushmayapti. Bemalol va bedallol sotilgan mahsulot birdani tanqislashib, otliqqa ham topilmay qolgach, odamlar gapiradi-da, to‘g‘rimi?

Shakar bahosi he yo‘q-be yo‘q 2800 so‘mdan 7000-8000 so‘mga sapchiganidan xabaringiz bor. Bozoru rastalarda turnaqator navbatlar yuzaga kelayotganini ko‘ryapsiz. Raiyat uch-to‘rt so‘m arzonroqqa olish ilinjida saraton oftobi tig‘ida soatlab kutayotganiga o‘zingiz guvohsiz. 

Shakarning tanqis va tansiq bo‘lib qolganiga turfa vajlar keltirilyapti.

Kimdir: “Xorazmdagi shakar zavodi oshib borayotgan ehtiyojni qoplolmay qoldi”, deydi. Bo‘lsa bordir. O‘zi shirinlikka “suyagimiz yo‘qroq”, yil-o‘n ikki oy ishtahamiz karnay shakarga.

Yana kimdir: “Mahsulot narxi ko‘tarilib ketganiga konserva yopish mavsumi boshlangani sabab”, deydi. Ehtimol shundaydir. Qish g‘amini yozda yeyishga odatlanganmiz, chillada jillaqursa uch-to‘rt banka murabbo yopib olmasak bo‘lmaydi.

Hushyor soliqchilarimiz esa insofsiz chayqovchilarni “shakaromaniya”ning bosh aybdori qilib ko‘rsatishyapti. Bo‘lishi mumkin. Chapdast tujjorlar hamisha va hamma zamonda vaziyatdan foydalanib qolishga urinadi. Eskidan qolgan gap bor-ku, echkiga jon qayg‘usi, qassobga yog‘!

Lekin, menimcha, shakar taqchilligining asl sababi boshqa!

Oxirgi yillarda shakardan haddan ziyod istifoda etdik.

Qishin-yozin og‘zimizdan bolu shakar tomadi. Arboblarimizni nuqul maqtaymiz, kimo‘zarga shakarguftorlik qilamiz.

O‘rtamiyona rahbarlar haqida so‘z borsa ham gaplarimizga mo‘l-ko‘l shakar sepib olamiz. Kattaroq rahbarlar xususida gap ochilsa-ku, har bir so‘zimizni shakarga obdon bulamasak, ko‘nglimiz joyiga tushmaydi.  

Ochig‘i, shirinxo‘r bo‘lib qoldik. Shirin-shakar gaplarga mukkamizdan ketdik. Sal taxirroq gapga toqatimiz yetmaydi, andak achchiqroq tanqidga jilla tobimiz yo‘q.

Alhosil, shakarguftorlikka berilib ketib, shakarning oylik “limit”ini azza-bazza bir kunda ishlatib qo‘yyapmiz. Shunday bo‘lgach, shakar chidash berarmidi bizga?! Shunday bo‘lgach, shakar oshmasdan, tuz oshsinmi?!

Shakarga ruju qo‘yib, shirinxo‘r bo‘lish durust emas. Hadeb shakarguftorlik qilishning oqibati yaxshi bo‘lmas.

Qilni qirq yoradigan ustamon iqtisodchilar “shakaromaniya” borasida o‘z fikrini aytar. Ammo, mening fikri ojizimcha, maqtovbozlik va haybarakallachilikdan andak tiyilsak, shakar tejalib, mahsulot narxi tushishi turgan gap...

Shirinxo‘r mushtariy


Blog: Bir kelib ketingiz Bobotog‘imizga

Men Surxondaryo viloyati Uzun tumani Bobotog‘ QFY Yangiobod mahallasi Malik qishlog‘i haqida sizlarga hikoya qilmoqchiman. Bizning qishloq, nafaqat bizning, balki butun Bobotog‘ uch tarafi Tojikiston bilan o‘ralgan chegara hududidir.
 
Adashmasam, 2001 yil edi - chegara hududidagi aholining xavfsizligini ta‘minlash maqsadida Tojikiston va O‘zbekiston o‘rtasida tikansimlar torta boshlashdi. Tojiklar emas albatta, biznikilar. Malik qishlog‘i esa simdan tashqarida qolib ketdi, o‘zi omon zamonda arang boriladigan qishloqqa o‘tib qaytish yanada qiyinlashdi. Shaharga, bozorga tushib chiqish uchun ham kamida ikkita chegara posti tekshiruvidan o‘tishga majbur bo‘lardik. Shu-shu, mana, qariyb 10-11 yildan buyon “qishloqni ana ko‘chirarmish, mana ko‘chirarmish” degan tashvishda qishloqliklar aytarlik birorta imorat ham qurmasdan, xavotirda o‘tkazmoqda kunini. Va nihoyat, qishloqliklar qo‘rqib kutishgan, lekin qachondir bo‘lishi muqarraru, qachonligi mavhum bo‘lgan o‘sha kun ham yetib keldi.
 
Bu tarixiy kunlar 2012 yilning yoz oylariga to‘g‘ri keldi.

Yodimda o‘shanda bir necha harbiy kiyimdagi amaldor va ularning yonida papka qo‘ltiqlab olgan 1-2 yugurdagi kelib, qishloqni qayoqqa ko‘chirish to‘g‘risida qishloq ahli bilan rosa bahslashishdi. Bir yerning joyi to‘g‘ri kelmasa, boshqasiga suv chiqarish muammo edi. Bobotog‘ning nafas olib bo‘lmaydigan darajada isib ketgan havosida, haligi amaldorlar chodir yasattirib, hansirab chodirga kirib olishgan, ustma-ust sovuq suv ichishardi. Qishloq ahli esa tashqarida jaziramada ularning qarorlarini kutishardi. Nihoyat, malikliklarga Guliston qishlog‘ining qoq o‘rtasida joylashgan, qaysidir bir fermerga tegishli, lekin necha yillardan buyon suv chiqmay qurib-qaqrab yotgan yerdan tomorqa beradigan bo‘lishdi. Navqiron yoshida issiqqa dosh berolmay, hansirayotgan kishilar o‘ylashmadiki, “bu issiqda qaqrab yotgan yerda yosh bolasi, keksa ota-onasi bor oilalar qanday kun ko‘rishadi?” deb.
 
Qishloqliklar bir ovozdan qarorga qarshi chiqishib, “bu qaqrab yotgan joyda suv yo‘q, sharoit yo‘q” deya rozi bo‘lishmadi. Shunda haligi amaldorlarning boshida turgan bejirim mo‘ylabli harbiy kishi (ismi yodimda yo‘q) ko‘kragiga urib: "Mana, man turib beraman, lyuboy sharoitingizni qilib beraman. Juda qisqa fursatda hamma sharoitlarni - suv, elektr, ichimlik uchun toza kran suvlari yetkazib berish mening zimmamda", deya qop-qop va‘dalarni berib, xalqni ko‘ndirdi. U kishi shu yilning oktyabr oyiga qadar hamma majburiy ko‘chib chiqishi lozimligini, qish fasliga qadar hech kim qishloqda qolmasligi kerakligini eslatib, sharoitlar haqida hech ham xavotir olmaslikni qayta-qayta ta‘kidladi.
 
Shundan keyin qishloq ahli imkoni yetgan-etmagani o‘z cho‘ntagidan taqir dalaning o‘rtasidan o‘ziga uy qurishga tushib ketishdi. Axir ularga vada berishgan “tez orada hamma sharoitni qilib beramiz”, deb. Ammo qish ostona qoqib qolganida qishloqliklar chuchvarani xom sanashganini anglab qolishdi. O‘sha amaldorlar va‘da berib ketganicha qayta qorasini ko‘rsatishmadi. Na suvdan darak bor, na elektr tokidan va na boshqa va‘da qilingan sharoitlardan.
 
Qishloqliklar esa ikkiga bo‘linib qolishdi, yarmisi chala bitgan uylariga ko‘chib kelishgan bo‘lishsa, oilaning qolgan bir-ikki a‘zosi eski qishloqdagi narsalarga, mol-holga qorovul bo‘lib qoldi.
 
Hash-pash deguncha oradan bir yil o‘tib, 2013 yil yozi ham yetib keldik. Bu orada hech qanday o‘zgarish bo‘lmadi – “eski hammom, eski tos”.
 
Bu masala ko‘tarilib, xat yozilmagan tashkilotu idora qolmadi. Prezident devoni deysizmi, bosh vazir deysizmi, viloyat hokimiyu bosh prokurorigacha yozildi. Hatto viloyat televideniyesida ham bu masala ommaga havola etildi.
 
Idoralarning hammasidan bir xil mazmundagi javob olindi - 2014 yilning 1-kvartaligacha bu masala hal etiladigan bo‘ldi. Ammo 2014 yilning 1-kvartali emas, balki yarmi ortda qolyapti hamki, hech qanaqa o‘zgarish yo‘q.
 
Qishloq ahliga Tolto‘qay mahallasidan boshlangan katta Bobotog‘ kanali to Guliston qishlog‘igacha yangitdan qazilib, kapital remont qilinishi va 1-kvartalning oxirigacha qishloq ahli suv bilan ta‘minlanishi va‘da qilingan edi. Afsuski, kanal qazib bitkazilishi u yoqda tursin, hatto boshlangani ham yo‘q?

Mana oradan zuvillab ikki yil ham o‘tib ketdi. Amaliy yordam tugul, hatto tovon puli ham berilmagani xalqni ancha og‘ir ahvolga solib qo‘ygani bor gap.
 
Bilmadim, hukumatimiz bizni unutib qo‘ydimi yoki ajratgan pullari qaysidir “qorinboy”ning cho‘ntagiga tushib ketdimi - bu yog‘i bizga qorong‘u.
 
Qishloq ahli amal-taqal qilib, uzuq-yuluq simlar yordamida uylariga elektr toki o‘tkazishgan, bu ham harna - pomidordan yaxshiroq qizarib turibdi.
 
Tomorqani sug‘orish uchun esa sobiq SSSR davridan qolgan ko‘tarma nasos stantsiyasi qayta-qayta ta‘mirlanib, suv chiqarilmoqda. “Eskini yamaguncha esing ketadi” deganlaridek, eskirib qolgan generatorlar uzog‘i bilan bir haftaga arang dosh beradi va yana kuyib ketadi. Qishloqliklar uyma-uy yurishib ming azob bilan pul yig‘ishib, yana qayta ta‘mir qilishadi. Ammo, afsuski, tuzatilgan generator uzog‘i bilan yana bir haftagina ishlaydi. Nasosning bir martalik ta‘miri uchun bir million so‘m atrofida pul ketayotganini hisobga olsak, xulosani o‘zingiz chiqarib olavering!

Prezidentimiz “O‘zbekiston - kelajagi buyuk davlat”,  “Farzandlarimiz bizdan ko‘ra kuchli, bilimli, dono va albatta baxtli bo‘lishi shart” degan bir necha iborani har doim takrorlab keladi. Lekin bu ishga mas‘ul kishilarning loqaydligi tufayli yurt kelajagining bir bo‘lagi bo‘lgan qishloq yoshlari og‘ir shart-sharoitlarda ulg‘ayishi to‘g‘rimikin? Bu sharoitda ular ertaga yurtiga qanchalik foyda keltirarkin?

Bu hali hammasi emas. Oq machit va Yangiobod mahallalarini bog‘lab turuvchi bir necha kilometrga cho‘zilgan asfalt yo‘lni bundan uch yil oldin eski asfalьtini qo‘porib, yangi asfalt yotqizish maqsadida shag‘al to‘kib chiqishgandi. Shu-shu bu ish ham qarovsiz tashlab qo‘yildi. Hech kimni qiziqtirmadi yoki qiziqtirsa ham ajratilgan pullar qaysidir bir “vatanparvar”ning cho‘ntagini qappaytirdimi - bunisi bizga qorong‘u.

Yo‘l esa eskisidan ham battar shag‘al uyumlariga aylandi-qoldi. Bundan eskisi ming marta yaxshi edi. Hozir bu yo‘ldan mashinasida bir marta o‘tgan kishining bir hafta mashinasiga ichi achib yuradi.

Xullas, aytaversak, gap ko‘p, lekin yechim yo‘q. Murojaatlarimiz mutasaddilarimizni qiziqtirmas ekan, bu masalada sizdan yordam kutib qolamiz.

P.S. Surxondaryo taraflarga yo‘lingiz tushib qolsa, so‘rab-surishtirib, Bobotog‘ tarafga - "bir kelib keting qishlog‘imizga" deb, muxlisingiz ...

Blog: Ibn Sino, doktor Haus va fonendoskop ishlatishni bilmaydigan shifokor

Xudo ko‘rsatmasin, betob bo‘lib qolsangiz, ko‘zingizga dunyo tangu tor ko‘rinib kasalxonaga chopasiz. Shunday mahalda najot istab borgan shifokoringiz o‘zi yordamga muhtoj bo‘lsa-chi?! Ciz yig‘lab borsangiz, u ho‘ngrab chiqsa-chi?!

Shu kunlarda O‘zbekistondagi sog‘liqni saqlash muassasalarida kadrlarni yoshartirish kampaniyasi davom etyapti. “Davri o‘tgan” keksa mutaxassislar kuzatilib, ular o‘rnini yangi avlod egallayapti.

Mayli-da, tegirmon navbati bilan. Keksalar nafaqaga chiqib, o‘z o‘rnini yoshlarga bo‘shatib bergani nur ustiga nur. Lekin eski avlod o‘rniga kelayotgan yangi avlod orasida malakasiz, hatto sohaga tasodifan kirib qolgan yigit-qizlar anchagina ekani xavotir uyg‘otmay qo‘ymaydi.  

Oilaviy poliklinikalarda ham navqironu navjuvon mutaxassislar xiyla ko‘payib qoldi. “Aql yoshda emas, boshda” degan ko‘hna gap bor. Hakimi hoziq Ibn Sino 11 yoshida Buxoro tojdori Nuhni davolagani ma‘lum va mashhur. Lekin zamon o‘zgarib, “Aql boshda emas, yoshda” qoidasi ustun kelayotgandek.  

Poliklinikalardagi ona suti og‘zidan ketmagan tajribasiz shifokorlarni ko‘rib, ochig‘i, rahmingiz keladi. Hatto fonendoskopni amal-taqal ishlatadi, tashxis qo‘yishga kelganda muztar yer chizib turadi. “Avval shifokorga uchraganmisiz? Nima degandi?” ko‘zlari javdirab kasalingizni o‘zingizdan so‘raydi (Bu manzaraga Siz ham duch kelgan chiqarsiz).

Hoynahoy, tibbiyot akademiyasini hotamtoy otasining davrida bitirib olgan. Mudarrisning gavroni ham kor qilmaganini qarang! Jillaqursa, “Doktor Haus” serialini to‘liq ko‘rib chiqqanida ham binoyidek shifokor bo‘p qolardi-ya!

Bemor zoti vahimachi, badgumon bo‘ladi, shunday emasmi? (Esingizda bo‘lsa, yozuvchi Dino Butsatti “Yetti qavat” hikoyasida kasal odam psixologiyasini kiftini keltirib tasvirlagan) Soniyalar ichida ne xayollarga borasiz. Boz ustiga, no‘noq shifokorni ko‘rib, jismi joningiz og‘rib turgani ham zumda esdan chiqadi. Jon shirin-da!

Boshqa sohalarni bilmadim-u, lekin tibbiyotda yosh omili ham muhim. Yillar o‘tgani sari shifokorning ko‘zi pishadi, tajribasi oshadi. Bilim va tajribani bearmon g‘amlagan hakimlarni ko‘chaga chiqarib qo‘yishdan esa, birinchi navbatda, bemorlar jabr ko‘radi.

Ot o‘rnini toy bosgani durust. Lekin toychoqlar bebosh va yotag‘on chiqaversa, yoshi o‘tinqiragan bo‘lsa-da, otlar xizmatidan foydalanib turish kerak.

Sinchkov bemor

Blog-ertak: Dalaga o‘qituvchilar o‘rniga militsionerlar chiqadigan bo‘ldi

Sarlavhaga chiqarilgan xabar aslida xabar emas, balki shunchaki bir istak edi. Ya‘ni mana bu shaklda edi: “Dalaga o‘qituvchilar o‘rniga militsionerlar chiqsin!”.

Bu istak tinglovchining istagi edi. Men “chiqsin”ni “chiqadigan bo‘ldi” qilib o‘zgartirdim, quvlik qildim, Sizni o‘qiy boshlaganingiz blogga “ilintiray”, dedim-da! Mana ilindingiz, endi buyog‘iniyam o‘qing. Ertak aytib beraman.
 
Ertakni tunov kuni OzodlikOnlinening so‘nggi sonida tinglovchilardan biri boshlab berdi. “Dalaga o‘qituvchilar o‘rniga militsionerlar chiqsin”, dedi u.

Qani, insof bilan ayting-chi, axir ertak emasmi bu?!

G‘irt ertak. Istak ertak.

Tinglovchining istagini eshitdimu efir ham esimdan chiqib, xayolimda ertak davom etaverdi:


Bir bor ekan, bir yo‘q ekan, Chig‘atoyiston degan yurt bor ekan.

Xalqining qo‘li gul ekanu, lekin hech kim o‘z ishini qilmas ekan.

Qaqimchining ishini chaqimchi, bakovulning ishini yasovul, surnaychining ishini karnaychi qilar ekan. Hech kim hayron ham bo‘lmas ekan bunga. Hamma ko‘nikib ketgan ekan.

Paxta ekadigan Dehqon bor ekan Chig‘atoyistonda. Paxtakorligi yerga chigit qadalishi bilan tugar ekan. Keyin uning vaqti tongdagi, peshindagi, oqshomdagi va xuftondagi selektor majlislarida o‘tarkan. Selektorlar orasidagi vaqtda u sholikor, kartoshkakor, pamildorikor dehqonga aylanarkan.

G‘o‘zaning yaganasi, qatqalog‘i, chopig‘i, sug‘orishi, chekankasiyu terimi boshqalarning ishi ekan.

Muallimlariyam bor ekan Chig‘atoyistonning. Qishda 5 - 6 hafta ular maktabga borar ekan. Bolalarga temir-tersak, qog‘oz-mog‘oz, latta-putta, baklashka-maklashka, maktabning yozgi ta‘miriga pul-mul yig‘ish bilan shug‘ullanar ekan ular qishda.

Bahor-yoz-kuzda muallimlar g‘o‘zaning yaganasi, qatqalog‘i, chopig‘i, sug‘orishi, chekankasiyu terimi bilan band ekan.

Bir Mahmadana kunlardan bir kun “dalaga muallimlar o‘rniga mirshablar chiqsin”, degan taklif kiritibdi.

Premyer-vazir bu gapni eshitib, "mayli", debdi. "Chiqsa-chiqsin mirshablar dalaga, balki qorinlari biroz puchayar", debdi. "Axir muzofot barqaror, mardum tinch", debdi.

Mirshablar dalaga chiqib ketibdiyu Premyer-vazirni birdan vahm bosibdi: mardum bosh ko‘tarib qolsa, nima bo‘ladi? Ana Sulton Sulaymonning suyukli zavjasi Hurramning yurtida bir isyon ikkinchisiga ulanib yotibdi-ku?!

Vahimaga tushgan Premyer-vazir nima qilarini bilmay qolibdi. Mirshablarni ortga qaytaray desa, farmoyishni kechagina bergan – fuqaro uning tuturuqsizligini bilib qolishi mumkin. Qaytarmay, desa - boyagi gap.

"Maslahatchi" deb ataladigan shotirlarini mashvaratga chaqiribdi Premyer-vazir:

- Nima qil, deysanlar?

- Ko‘ylarning posbonlarini mirshablarning o‘rniga qo‘ying, - debdi biri.

Premyer-vazir o‘ng ilkining barmoqlarini quyuq qora sochlariga yuboribdi.

- Posbonlarni mirshablikka qo‘yib bo‘lmaydi, - debdi boshqa bir shotir. - Posbon fuqarodan chiqqani uchun fuqaroga rahm qilib qo‘yishi mumkin, bu - bir, bizga rahm qilmasligi mumkin, axir mirshab qilib qo‘ysak, to‘pponchayam berishga to‘g‘ri keladi-ya, bu - ikki!

Premyer-vazir so‘l ilkining barmoqlarini quyuq qora sochlariga yuboribdi.

- Harbiylar-chi, harbiylar? - devoribdi uchinchi shotir.

Bu gapni eshitgan Premyer-vazir so‘l ilki bilan bosib o‘tirgan boshini ilkis ko‘taribdi, avval peshonasi, keyin ikki qora ko‘zi chaqnab ketibdi.

- Yes! - devoribdi Premyer-vazir. Yaqinroq o‘tirgan shotirning yaqin yelkasiga bir uribdi. Zarbani kutib o‘tirgani uchunmi, shotirga hech narsa qilmapti – yiqilmapti.

Ertasi kundan boshlab mirshabning ish joyiga askar ishga chiqibdi. Mirshab esa, o‘qituvchining o‘rniga dalada.

Dehqonning o‘zi tongdagi, peshindagi, oqshomdagi va xuftondagi selektor majlislarida. Selektorlar orasidagi vaqtda sholisi, kartoshkasi, pamildorisini parvarishlashi kerak ekan.

Fuqaro ko‘chaga chiqsa, hujjatini askar so‘rabdi.

- Nima uchun hujjatimni sizga ko‘rsatay, - deb yumshoq so‘rabdi har ehtimolga qarshi fuqaro, - axir har kuni melisaga ko‘rsatardimku?!

- Endi men melisaman, - debdi askar.

- Melisa akamizning o‘zlari qattalar, - debdi fuqaro har ehtimolga qarshi yanayam yumshoqroq qilib.

- Dalada, - debdi askar.

- Nega? - deb so‘rabdi fuqaro.

- Bilmayman, - debdi askar.

Fuqaro hujjatini ko‘rsatibdiyu birdan ko‘nglini vahm bosibdi. Bu Askar chegarani tashlab, melisaxonaga kelivolgan bo‘lsa, dushman hujum qilib qolsa, Muzofotni kim himoyalaydi?

O‘ylay-o‘ylay fuqaro yoniga boshqa fuqaroni chaqiribdi. Ular endi fuqarolarga aylanibdi. Fuqarolar boshqa fuqarolarni chaqiribdi. Ko‘-o‘-o‘p bo‘lishibdi. Hammasi bir olomonga aylanibdi. Hammasida bitta gap, bitta vahima: "Armiyasiz qolibmiz, Hurramning ota yurtini bosib olgan qarindoshi ertaga bosib kelib qolsa, nima qilamiz?" deb vahima qilishibdi.

Olomon hajmi kattargandan kattaveribdi. Hamma gapirarmish, hech kim eshitmasmish. Shunda bir esli chiqib, "muzofot Oxlokratiyaga (o‘sha esli bilarkan-da bu so‘zni)  aylanib ketmasin", debdi.

"Mayli", debdi Olomon. Vahima qila-qila Olomon o‘z ichidan Qo‘rboshi tayinlabdi. Olomon Xalqqa aylanibdi.

Qo‘rboshi bahaybat ekan. Shunchalik bahaybat ekanki, kaftiga olti oylik chaqaloqni yotqizib, pampersini almashtirsa bo‘lar ekan.

Muzofotning egasiz qolgan chegaralarini qayta mustahkamlab bo‘lgach, Qo‘rboshi masalani o‘rganibdi. Ayblini topibdi. Aybli Dehqon bo‘lib chiqibdi.

Qo‘rboshi dehqonni chaqiribdi.

- Kimsan? - so‘rabdi Qo‘rboshi.

- Permirman.

- Peremirman?

- Yo‘q, Peremir Shoshda, Peremir-vazir deyishadi uni, men shunchaki bir
permirman.

- E, menga qara, pirmisan, mirmisan – menga baribir. Nima uchun dalangga o‘zing qaramiysan?

- Bilmiyman.

- Kim biladi?

- Voliy biladi.

Qo‘rboshi voliyni chaqiribdi.

- Nima uchun pirmir degan dehqoning dalasiga qarmaydi?

- Bilmiyman.

- Kim biladi?

- Premyer-vazir biladi.

- Qatta u?

- Shoshda, - debdi voliy qoramaldog‘i bilan xona shiftini ko‘rsatib. Lekin Qo‘rboshi tushunibdi: "Peremir degani shiftdan ham balandda".

Qo‘rboshi voliyga ketishiga izn berib, mundo-oq o‘ylab qarasa, Premyer-vazirni Shoshdan chaqirtirishiga, uning yetib kelishiga ancha vaqt ketadi. Kutish esa xavfli – muzofot chinakam armiyasiz qolgan. O‘zi qo‘ygan soqchilarning esa, qo‘lidan ish kelguday emas.

Shuning uchun "oxlokratiya" degan so‘zni biladigan Bilgichni chaqirib, Premyer-vazir bilan selektr aloqa uyushtirishni buyuribdi.

Bilgich selektr-pelektr qilib o‘tirmasdan, Premyer-vazirni skayp orqaliyoq ulab beribdi.

- San kimsan? - debdi Qo‘rboshi.

- Man, man, Premyerman, - debdi Qo‘rboshining naxalona so‘rovidan gangib qolgan Premyer-vazir.

- E, senam permirmisan?

- O‘v aka, nima deyapsiz? Fermer emas, Premyerman. Premyer-vazirman. Ziyoli Amir ismim.

- Bu muzofotda sen emas, mana men Amirman, - debdi Qo‘rboshi, - sen nega saltanatni qo‘shinsiz qoldirding? (Shu joyda Qo‘rboshi Hamza Umarovga taqlid qilib, “Ko‘ppak” deb qo‘shib qo‘ygisi kelibdiyu, lekin komputerda kichkina ko‘rinayotgan yigitning vazir degan nomini hurmatini qilib, o‘zini tutibdi)

Qo‘rboshining favqulodda qahridan esankirab qolgan Premyer-vazir “men hozir”, debdi-da, lip etib deraza oldiga boribdi. Bo‘yla-a-ab qarabdi. Deraza ortida har doimgi maydon. Osmonda har doimgi Quyosh. Daraxtlar ortidan Bosh Imorat ham ko‘rinib turibdi. Lekin hech kim ko‘rinmaydi tashqarida - zog‘ yo‘q.

- Qiziq, - deb yelka qisibdi-da joyiga qaytib o‘tirib, "labbay", debdi yumshoqqina qilib har ehtimolga qarshi.

- Sen nima uchun askarlarni melisaxonaga obborib qo‘yding?

- Melisalarni dalaga chiqaruvdim.

- Nima uchun?

- Bugun Chig‘atoyistonda hamma paxtakor! Paxta iftixorimiz, paxta buyuk kelajagimiz poydevori...

- E, uka, bo‘ldi opqochma, paxtadan poydevor qilinishini sendan eshityappan. Gap bunday: melisani melisaxonaga, askarni chegaraga qaytarasan. Paxtasini Dehqoningning o‘zi tersin. Tuzukmi?!

- Endi, aka, kimligingizni bilmadimu, lekin paxta boyligimiz, - debdi Premyer. Bu gapni aytar ekan, yiltirab ketgan ko‘zlarini yumib olibdi.

- Bilaman paxta boyliging ekanligini. Paxta sening emas, Dehqonning boyligi bo‘lmaguncha selektr o‘tkazaverasan. Gapni cho‘zma. Aytganimni qil.

Premyer-vazir “Xo‘p” devoray debdiyu, lekin har ehtimolga qarshi lip etib deraza oldiga boribdi. Bo‘yla-a-ab qarabdi. Deraza ortida har doimgi maydon. Osmonda har doimgi Quyosh. Lekin hech kim ko‘rinmaydi tashqarida - zog‘ yo‘q. “Xalq dalada shekilli, o‘zim ham sa-al oshirvorganga o‘xshayman”, deb o‘ylabdi Premyer-vazir.

Kompьyuterning oldiga qaytar ekan, bir qarorga kelolmay, boshi qotibdi: hozir anavu bahaybat kimsaga javob berish kerak. Nima desin?

Premyer-vazir yana deraza oldiga qaytibdi. Zo‘r bir bir orziqish bilan, umid bilan daraxtlar ortidagi Bosh Imoratga qarabdi. U yerda ham hayot alomati sezilmaydi. Qiziq?!

Premyer-vazirni birdan vahima bosibdi, tizzalari qaltiray boshlabdi.

“Bir balo bo‘lganov, bo‘lmasa bu muzofotda menga ish buyuradigan biron kimsa bormidi?” deb o‘ylabdiyu cho‘chib, yana Bosh Imorat tomonga qarab qo‘yibdi.

“Demak, shundoq buyruq bo‘lgan. Buyruqni Kattaning O‘zi bergan!”

Bu fikridan Premyer-vazirning birdan ichiga yorug‘lik tushibdi. Tizzalari qaltirog‘i bosilibdi.

Shaxdam ustali oldiga kelib, skayp suhbatdoshiga: “Bo‘ldi, oqsoqol, men hozir farmoyish beraman. Askarlar chegaraga, melisalar melisaxonaga qaytadi”, debdi.

- Melisaning o‘rniga o‘qituvchini chiqarmaysanmi dalaga? - so‘rabdi Qo‘rboshi.

- Yo‘g‘-e, o‘libmanmi, Premyerlik so‘zim, - debdi Premyer.

Premyer-vazir chindan ham so‘zida turibdi. Ertasiga Chig‘atoyistonda hamma o‘z ishi bilan band bo‘libdi. Qaqimchining ishini chaqimchi, bakovulning ishini yasovul, surnaychining ishini karnaychi qilmaydigan bo‘libdi.

Qo‘rboshi nima bo‘ldi, deb so‘rarsiz? Uni qamalgan, deb o‘ylayotgandirsiz? Qamalmabdi. Ertakda, endi bu, o‘rtoq.

Uyda emish u shu kunda, bekor qolgan emish. To‘g‘risi, bekorchiyam deb bo‘lmas ekan uni: nevarasi ko‘p ekan, kaftini tutsa, hali unisini, hali bunisini yotqizib, pampersini almashtirib olishar ekan.

Blog: "Professor" bo‘lsang o‘zingga, pulini to‘la!

Muhtasham tog‘lar orasidagi Angren shahrida joylashgan pedagogika oliygohi haqida bundan 7 yil oldin hech qanday tasavvurim yo‘q edi. Maktabni tugatgach, men Toshkent shahriga, oz emas-ko‘p emas, naq sakkiz sinfdoshim Angren pedagogika oliygohiga (TVDPI) o‘qishga kirdi. Shundan keyin mening Angren va TVDPI haqidagi tasavvurlarim shakllandi.

Chunki do‘stlarim bilan uchrashish uchun ko‘p marta Angrenga borganman. Shunday uchrashuvlarda bo‘ladigan ba‘zi suhbatlar esa meni hayratga solardi.
 
"Kecha ikki para darsga kirolmadim, 6 ming so‘m berishim kerak endi", deydi o‘rtog‘im. Hayratlanib savol nazari bilan o‘rtog‘imga qarayman. U esa izoh beradi: "Bir para dars qoldirsang, 3 ming so‘m to‘laysan".
 
Eng qizig‘i, mazkur o‘quv dargohida tirishib o‘qiganning foydasi yo‘q ekan, chunki baribir barcha fanlar uchun 100 foiz hamma talabadan pul yig‘ilarkan. Bu gaplar biroz erish tuyuldi. Taqdir taqazosini qarangki, ko‘p o‘tmay, ikkita institutda omadini boy bergan singlim TVDPIga o‘qishga kirishga qaror qildi. Va omadi bor ekan (yoki yo‘q ekan) - 2010 yilda talaba bo‘ldi.
 
Avvalo bir narsani aytib o‘tishim kerak, singlim o‘z fani bo‘yicha olimpiadalar g‘olibi, o‘qituvchilardan doim maqtov eshitib kelgan. Tirishqoq ekanligini bilganim uchun hech qanday pulsiz, sessiyalarni o‘zi yopishiga ishonardim. Ammo birinchi semestrdayoq hafsalam pir bo‘ldi.
 
Uddaburon o‘qituvchilar singlim yozib borgan mustaqil ishlarni, referatlarni qabul qilmas, har bir mustaqil ishga qo‘yilgan stavka bo‘yicha pul talab qilishardi.
 
Tinim bilmay darslarni o‘zlashtirgani ham foyda bermadi: sessiya mahali olinadigan baho uchun pul berilmasa, iloji yo‘q ekan. "Professor" bo‘lsang o‘zingga, pulini to‘la!!!
 
Singlim o‘ziga ishongani uchun, pul berishdan bosh tortib, o‘qituvchisidan xohlagan savolini berib, imtihon olishni talab qildi. O‘qituvchi esa butun guruhni qoldirish bilan tahdid qildi. Shundan keyin kursdoshlari tarafidan ham siquvga olingan singlim taqdirga tan berdi.
 
Eng qizig‘i, ularning sohasiga umuman aloqasi bo‘lmagan qo‘shimcha fan 3 baho uchun 30 000 so‘m so‘ragan (2012 yil). Chidolmagan talabalar zamdekan oldiga kirishga qaror qilgan. Zamdekan o‘sha o‘qituvchini ishdan haydagan, deb o‘ylayotgandirsiz... Unchalikmas, "Iloji boricha arzonlashtirishga harakat qilamiz..." degan, ammo arzonlashtirish ham qo‘lidan kelmagan.
 
Tishni tishga bosib to‘rt yilni o‘tkazdik. Singlim hozirda institutda qolgan oxirgi talabalardan biri. Sessiya yaqinlashgan sari yuragimni qo‘rquv bosmoqda. Chunki yaqindagina diplom himoyasi uchun hammadan majburiy 500 ming so‘mdan, mustaqil ishlari uchun 50 ming so‘mdan yig‘ib olishdi. Endi sessiyaga pul topishimiz kerak...
 
Mazkur institutni tugatgan pedagoglar qanday qilib bolalarga dars berishi mumkin, hayronman. Poraxo‘rlik avj olgan jirkanch muhitda o‘qituvchi shakllanishi mumkinmi? Nahotki ularni tartibga chaqiradigan biror tashkilot bo‘lmasa?
 
Poradan bezgan mushtariy

Blog: O‘qituvchi bo‘lganimga ming pushaymonman

Bugungi kunda O‘zbekistonda o‘qituvchining mardikordan farqi qolmadi.

Men o‘qituvchiman. Endigina bir yil ishladim. Shu bir yil ichida to‘rt yil o‘qiganimga, o‘qituvchi bo‘lganimga ming pushaymon qildim.

Maktabda o‘qib yurganimda o‘qituvchilarga havas qilardim; ziyoli, madaniyatli, doim o‘ziga qarab, chiroyli kiyinib yuradi. Shu xayollar meni pedagogika universitetiga yetakladi.

Allohga behisob shukur - orzularim ushaldi. Bugun men o‘qituvchiman. Ammo orzuimdagidek emas.

Sentyabrdan boshlandi. Hamma paxtaga! Bu yangilik emasdi. Ko‘pga kelgan to‘y. Bir oy paxta tersak, o‘lib qolmaymiz. Ammo kutilmaganda yangi buyruq keldi: Hamma paxtaga, ammo hech kim paxtaga bormaydi, darsini o‘tsin... Asl mazmun-mohiyat shundaki, hech kim paxtaga ketmay, darsini o‘tadi, paxta planini ham bajaradi. Ya‘ni pulini beradi.

Men Toshkent viloyatidagi maktablardan birida ishlayman. Xotinim ham o‘qituvchi. Men 600 ming, xotinim 300 ming oylik oladi (o‘sha payt hali olganimiz yo‘q). Har bir kishi uchun 600 mingdan berish kerak. Endi o‘ylab ko‘ring, men qanday qilib xotinim va o‘zim uchun 1 mln. 200 ming bera olaman. Bizda pul yo‘q, paxtaga ketamiz, degan e‘tirozlarimiz qabul bo‘lmadi. “Buyruq shunaqa, darsingni kim o‘tadi? Paxtaga ketish mumkinmas, pulni berishing kerak”, deyishdi.

Xayriyatki, bir yo‘li bor ekan, yuqoridagi pullarni maoshdan uzish mumkin ekan. Oktyabr oyi edi adashmasam. Barcha rejalar bajarilib, prezidentning tabrigi e‘lon qilindi. Har holda, yengil nafas oldik. Buni qarangki, oradan bir kun o‘tib, yangi xabar keldi: xalq ta‘limi vaziri tashabbus bilan chiqibdi. Xalq ta‘limi xodimlari ko‘ngilli ravishda yana o‘n kun paxta terib berarkan... Buni qanday tushunish kerak – hayronman...

Barchasi o‘tdi-ketdi. Terilmagan paxtalar uchun o‘qituvchilardan milliardlab pullar yig‘ildi. Bular endi tarix bo‘la qolsin, yuzdan ortiq gazetaga majburiy obuna ham tarix bo‘la qolsin. Ammo bugungi kunga ham chidab bo‘lmayapti.
 
Shu o‘rinda bir savol qiynaydi. Hech tushunolmadim, o‘zimizning maktab hisobidan oladigan bo‘lsak, 50 o‘qituvchi va texnik xodimdan pul yig‘ildi. Aytishlaricha, o‘sha pullarga paxta sotib olib, maktab rejasini bajarishibdi. Xo‘sh, biz o‘sha pulni bermaganimizda o‘sha paxtalar davlatga topshirilmay qolarmidi? Axir baribir davlat hisobiga ketadi-ku hamma paxta. Unda biz nima uchun pul berdik?

Paxtadan qutilgach, endi erkin nafas olamiz, maosh cho‘ntakka, deb xursand yuruvdim. Buni qarangki, bizni yangi syurpriz kutayotgan ekan. Maktabga majburiy obuna bo‘lishimiz kerak bo‘lgan gazetalar ro‘yxati keldi. 100 ortiq gazeta nomi bor. Har bir gazetaga 2 tadan 10 tagacha obuna bo‘lish kerak. Yana yig‘di-yig‘di boshlanib ketdi. Shu bilan o‘quv yilining yarmini yemagan somsalarimiz uchun pul to‘lab o‘tkazdik.

Inson tabiatida “xijolat bo‘lish” degan bir jihat bor. Buning ma‘nosini tushuntirishga hojat yo‘q, menimcha. Agar yumshoq kresloda o‘tirib, bizning hayotimizni xohlagancha boshqaradigan kishilarda shu tuyg‘u bo‘lganda, yangi yildan keyin biroz tanamizga shamol yugurishi kerak edi. Chunki salgina vijdoni bor odam o‘ylaydi: “O‘qituvchini paxta deb qon qildik, obuna deb joniga tegdik, endi uyiga ham pul olib borsin” deb.
 
Qarangki, ularda na vijdon bor, na insof. Bil‘aks, bizni "zeriktirmaslik uchun" yangi topshiriq yuborishdi: hamma hasharga! Qaysidir maktabda yangi bino qurilyapti - 10 kunga 2 kishi hasharga, qaysidir mahallada “namunali uylar” qurilishi boshlandi - bir haftaga 4 kishi hasharga, qanaqadir ob‘ektning ochilish marosimiga vazir keladi, butun mahalla yog‘ tushsa yalagudek bo‘lishi kerak - 4 kishi hasharga, magistral yo‘lning 20 km qismi bizning maktabga tushgan, tozalash kerak va hakazo... Bu hasharlarning oxiri ko‘rinmaydi

Hasharlarning yaxshi tarafi - yosh o‘qituvchilar o‘zi boradi. Yoshi katta va ayol o‘qituvchilar o‘zining o‘rniga mardikor yollaydi. “Shunga ham shukur, pul yonimga qoladi-ku” deb, hashar desa, yugurib ketaverdim. Bosh omon bo‘lsa, har baloni ko‘rarkan. Mahallalarga olib borib, ko‘chalarni tozalatishadi, mahallaning odamlari esa tirjayib bizni tomosha qilishadi... RayONO vakilining “tez-tez ishla”, deb so‘kishlari ahamiyatsiz bir mavzu bo‘laqolsin...

Bu yerda butun o‘quv yili davomida jonimizga tekkan yana bir muammoni aytmadim. Yig‘di-yig‘dilarning yana bir turi - jarimalar. Hali SESdan keladi, hali pojarniydan keladi, hali ekologiyadan keladi - hammasi jarima qilib ketadi. Keyin kim to‘laydi - albatta o‘qituvchi to‘laydi.

Yaqinda Zangiota tumanida yashaydigan tanishim bilan gaplashib qoldim. Aytishicha, Zangiota ziyoratgohi atrofidagi 60 dan ortiq uy buzilayotgan ekan. Poyezd bekatidan ziyoratgoh ko‘rinib turishi uchun o‘rtadagi uylarni buzib, yo‘l qilisharkan. Bunga o‘qituvchining nima aloqasi bor dersiz? O‘sha uylarni buzishni o‘qituvchilar zimmasiga yuklashibdi.

Har bir maktab uchun uylar biriktirilibdi. Narsalarga ehtiyot bo‘lib, sindirmasdan buzishni tayinlashibdi. “Peshonada shu ham bor ekan, birovning uyini birov buzarkan, biz ishlarkanmiz-da” deb, ishni boshlashgan mahal uy egasi kelib, qarg‘ashga tushibdi. Shundan keyin kimning qo‘li ishga boradi?

Bu voqeadan keyin o‘qituvchilarning sustlashganini ko‘rgan yumshoq kreslo egalari yangi fikr o‘ylab topishibdi: maktablar o‘ziga biriktirilgan uyga 6-7 tadan mardikor olib kelib ishlatsin! Bir haftadan oshdi, har kun o‘qituvchilardan pul yig‘ib, mardikor olib borisharkan. Aytishiga qaraganda, hali bir oylik ish bor...

Qancha o‘ylamay, bu ishdan hech qanday mantiq topolmadim. Paxtani “umumxalq ishi”, “ko‘pga kelgan to‘y” deb ozimizni ovutdik, obunani “o‘zimizga foyda, o‘qisak o‘rganamiz” (garchi hech birida jo‘yali, o‘qiydigan maqola bo‘lmasa-da) deb o‘zimizni ovutdik. Adog‘i yo‘q hasharlarda “savob” deb o‘zimizni ovutdik. Xo‘sh, bugun birovlarning uyini buzish uchun pul to‘layotgan o‘qituvchi qanday ovutsin o‘zini? Bu ochiqchasiga zulm-ku! O‘qituvchining ustidan kulish-ku axir...

Endi “ta‘tilga ketishdan oldin maoshni to‘liq qilib olib ketasizlar”, deb dalda bermang, allaqachon yangi topshiriq kelgan: paxta egatlarini yumshatish uchun chopiqga 50 ming so‘mdan...

O‘qituvchining mardikordan farqi qolmadi. Tepadagilar uchun biz hech qanday haq-huquqi yo‘q, har doim hamma ishga tayyor qulmiz, xolos. Bu so‘zlarim kimlargidir og‘ir botsa, uzr. Ammo bu bugungi kunda achchiq haqiqat. Yana o‘ylamang, hali yosh, chidolmabdi deb. Men ishlayotgan jamoaning birortasi o‘z kasbidan roziligini ko‘rmadim hali.

Bular faqat maktab tashqarisidagi muammolar. Ichki muammolarni yozsak, bir kitob bo‘ladi.

Pushaymon muallim

O‘zbekistonda kechasi jononga borish uchun litsenziya olish kerak (Blog)

“O‘zbeknavo” estrada birlashmasi savob ish boshladi: endilikda bu muassasaning maxsus komissiyasi har bir yangi qo‘shiqni nazoratdan o‘tkazib, uni maxsus guvohnoma bilan ta‘minlaydi. Tashkilot vakili Odiljon Abduqahhorovning mahalliy jarnalistlarga aytishicha, maqsad "ma‘nisiz qo‘shiqlar yaralishining oldini olishga erishishdir".

“O‘zbeknavo”ning tashabbusini olqishlagan bir tinglovchimiz Ozodlik bilan bog‘lanib, bir oydan keyin ish boshlaydigan komissiyaga o‘z takliflarini yetkazib qo‘yishni so‘radiki, uning aytganlarini yozib oldik.
 
- Millatning, Rauf Parfi iborasi bilan aytganda, “g‘oyaviy jihati”ni ixotalashni o‘zining korporativ zimmasiga olgani uchun “O‘zbeknavo” estrada birlashmasi rahbariyatidan enasini to‘yib emgan buzoqday minnatdorman, deb gap boshladi tinglovchi.

Ayni paytda, o‘zini Taqiq Tarapdoriyip, deb tanishtirgan tinglovchimiz fikricha, Birlashma boshlagan ish biroz chaladir. Ya‘nikim, guvohnomalar faqat endi yoziladigan qo‘shiqlarga joriy etilmoqda.

- Xo‘sh, shu paytgacha yozilgan ashulalar hujjatsiz qolaveradimi, deb masalani qobirg‘asidan qo‘ydi u, - retroni qo‘msovchilarning ko‘ngil ko‘chasiga kirib g‘oyaviy jihati zaif, partiya va hukumatning bosh liniyasiga yot, mafkurasi buzuq xirgoyilar radio va Internetga chiqib ketaversa, har-xil balo-qazolardan asrab-avaylab o‘stirayotganimiz yangi avlodni buzib olmaymizmi?

Taqiq Tarapdoriyip fikrining isboti uchun bir necha qo‘shiqni misol keltirar ekan, har bir misol ketidan Birlashma maxsus komissiyasi qarori loyihasini ham taqdim etdi.
 
 
Qo‘shiq raqam 1:

Poyizingni jildirgan,                      
O‘txonasi bilan do‘ngalagi
Dvinskaga ketdi Andijonni
Mard yigitining bir bo‘lagi.


Komissiya xulosasi loyihasi (KXL): Bu qo‘shiq, birinchidan, Ukraina mojarosi fonida Toshkent-Moskva munosabatlariga aks ta‘sir ko‘rsatishi, ikkinchidan, bir necha million o‘zbek mardikorining Rossiyada ishlab yurganiga ishora bo‘lib eshitilishi mumkin.

Qaror: Guvohnoma berilmasin.


Qo‘shiq raqam 2:

“Pobeda”ning eshigi ochilsa yopilmaydi,
Fabrikaning qizlari chervonga sotilmaydi


KXL: Qo‘shiqni undagi Sovet davrini eslatuvchi “Pobeda”ni Asakadan chiqayotgan “Neksiya”ga almashtirib saqlab qolsa ham bo‘lar edi. Lekin “fabrika qizlarining chervonga sotilmasligini” eslatish ularning Rus rubliga, Turk lirasiga, Ozarbayjon manatiga, Tailand batigaGruzin larisigaBAA dirhamigaTojik somoniysiga va boshqa qator valyutalarga sotilayotganiga ishora bo‘lishi mumkin.

Qaror: guvohnoma berilmasin.
 


Qo‘shiq raqam 3:

Kularman bir unga, bir bunga qarab,
Qo‘ynimda bir yoru ko‘nglimda bir yor.


KXL: Bu qo‘shiq muallifi keltirilgan satrlarni “Kularman bir senga, bir senga qarab, Qo‘ynimdagi sensan, ko‘nglimda ham sen”, deb o‘zgartirishga rozi bo‘lsa, marhamat, aytaversin ashulasini. Asl variant esa, tinglovchi shuurida o‘ynash tutishni mashru‘lashtirib qo‘yadi. Demak, matn o‘zgartirilmasa,

qaror: guvohnoma berilmasin.
 


Qo‘shiq raqam 4:
 
Jononga bordim bir kecha,
Bir bir bosib astogina.
Janon yotur noz uyquda,
Chertdim eshik astogina.


KXL: Bu qo‘shiqni sharhlashgayam odam iymanadi. Bunga qiyoslansa, qo‘shiq raqam 3 moralьniy toza ko‘rinadi.

Qaror: guvohnoma berilmasin.
 

Qo‘shiq raqam 5:

La‘lixon hayda qo‘yingni boqaman,
Lablaringda pista-bodom chaqaman.


KXL (Komissiya xulosasi loyihasi): Bu qo‘shiq qahramonlari hayotining aniqlik kiritilishi zarur bo‘lgan jihatlari mavjud. Birinchidan, lirik qahramonning qo‘y boqishga litsenziyasi bormi, soliqdan qarzi yo‘qmi, kommunal xizmatlar haqini to‘liq to‘laganmi? Ikkinchidan, La‘lixonning boshi ochiqmi-yo‘qmi, balki u birovning halol xotinidir? Bu savollarga aniqlik kiritishini so‘rash kerak muallifdan. Aks holda

qaror: guvohnoma berilmasin.

Taqiq Tarapdoriyip muxbiringiz bilan suhbat davomida “Do‘lana”, “Sumalakdan tosh topdim” va boshqa o‘nlab qo‘shiqlar yuzasidan ham fikrlarini “O‘zbeknavo” estrada birlashmasining yangi qo‘shiqlarni nazoratdan o‘tkazib, ularni maxsus guvohnoma bilan ta‘minlaydigan maxsus komissiyasiga yetkazib qo‘yishni so‘radiki, biz ularni Birlashmaga pochta orqali zakaznoy xat bilan jo‘natishga so‘z berdik.

Shuncha ketganning biri, mayli, zakaznoy xat puliyam bizdan. Axir gap millatning, Rauf Parfi iborasi bilan aytganda, “g‘oyaviy jihati”ni ixotalash ustida ketayapti!

Taqiq Tarapdoriyip suhbat adog‘ida maxsus komissiya mumtoz ashulalarniyam nazardan qochirmasligi lozimligini ta‘kidlab o‘tdi. Uning fikricha, ishni Shashmaqomning g‘oyaviy-mafkuraviy mazmunini taftish qilishdan boshlash kerak.

Shu fikr aytilganidan so‘ng suhbat uzildiyu birozdan so‘ng telefonimizdan yana “Vohay bola” yangray boshladi. (Uzr, “Vohay bola” – telefonimizning ringtoni, uni o‘chirib, o‘rniga ma‘naviy baquvvat rington yozishga so‘z beramiz)

- Labbay, dedik.

- Yana men, Taqiq Tarapdoriyippan, dedi Taqiq Tarapdoriyip, gap munday, o‘ylab qarasam, o‘zbekning bironta ham o‘yansiz qo‘shig‘i yo‘q ekan. Shuning uchun birato‘la hammasini taqiqlab qo‘yaverish kerak.

- Tarapdoriyip brat, axir odam qo‘shiqsiz yashay olmaydiku?!

- Bilaman, shuning uchun harbiy marshlarni qoldirsa bo‘ladi. Bu sohada jahon tajribasi ham bor. Masalan, faqat o‘z kuchiga tayanadigan, ya‘ni Cho‘chxe ta‘limoti bilan yashaydigan Shimoliy Koreyada karislarga ertalabdan kechgacha, kechdan ertalabgacha  faqat harbiy marshlar eshittiriladi. O‘zbekiston esa, o‘zingiz bilasiz, hech kimdan kam emas, o‘ziga xos va o‘ziga mos mamlakat, ya‘ni karislarnikidan kam emas ta‘limotimiz. Tushundingizmi? Xullas, shu gapni “O‘zbeknavo”ga yetkazing, deb tayinladi Taqiq Tarapdoriyip.

- Xo‘p, dedik, zakaznoy xatga ilova qilamiz.


Taqiq Tarapdoriyipning aytmishlarini nashrga
Sarvar Usmon tayyorladi.

Blog: Qo‘shiqchi Rayhon amerikalik arbobni ham changida qoldirdi​

Yaxshiyam, san‘atkor degan toifa bor ekan. Shular bilan hayotimiz qiziq-da. Siyosat bilan ishimiz yo‘q, ammo yallachiyu mashshoqlarning har biri qadamidan boxabarmiz.

Ukraina, Suriyada nimalar bo‘lyapti – parvoyimizga kelsa qani! Ammo, sal mahobat bilan aytilsa, tupkaning tagidagi bir mamlakatda yashaydigan nomdor qo‘shiqchining xushtorlarini nomma-nom sanab berishimiz mumkin. 
 
Tunov kuni o‘zbekistonlik xonanda Rayhon egizak farzand ko‘rgan ekan. Shu xabar chiqdiyu, Internet deganimiz qirqquloqli qozondek qaynab ketdi. Ijtimoiy tarmoqlar tabrigu muhokamalardan portlab ketayozdi. Ko‘cha-ko‘yda, avtobusda, universitetda – hammaning og‘zida shu gap: eshitdingizmi, Rayhon naq egizak tug‘ibdi!
 
Umri bilan bergan bo‘lsin, bozori chaqqon qo‘shiqchi qizimizga jilla adovatimiz yo‘q. Ammo baribir odam hayron qolarkan-da, nahot, san‘atkorning shaxsiy hayoti dunyodagi hamma narsadan muhim bo‘lsa!
 
Rayhonning ko‘zi yorigan kuni O‘zbekistonga Yaponiya bosh vaziri o‘rinbosari Taro Aso, uning ortidan Amerika davlat kotibi o‘rinbosari Uilyam Byorns tashrif buyurdi. Yaponlar “o‘zimizniki”, bir mehmon bo‘lgisi kelib, “hayyo-huyt” deb, ot solib kelavergandir. Lekin dunyoni o‘tirg‘izib-turg‘izayotgan amerikalik diplomat Byorns ne muddaoda Toshkentga qadam ranjida qildiykan? Bunga qiziqib ham o‘tirmadik. Siyosat bilan necha pullik ishimiz bor?! Zarilmi shuni bilish?!

Mayli, ajnabiy arboblarni qo‘yaturaylik, bu orada O‘zbekistonda davlat hokimiyatining ochiqligi haqidagi qonun kuchga kirdi. Qog‘ozda qolmay, hayotga ko‘chadigan bo‘lsa, o‘ta muhim qonun. Har birimizga taalluqli qonun. Ammo qonun mohiyatiyu maqsadiga qiziqish qayoqda?!
 
U emas-bu emas, yana qanchadan-qancha muhim gaplar Rayhon degan qo‘shiqchi qizimizning qo‘chqordek egizaklar tuqqani soyasida qolib ketdi. Dangalini aytganda, Rayhon mashhurlikda hatto amerikalik dongdor arbobni ham changida qoldirdi.  
 
O‘rta asrlar Frantsiyasida qirolichaning ko‘zi yorishini butun elu yurt tomosha qilgan ekan. Kim bilsin, zoti oliylari son-canoqsiz jazman tutgani sababli, odamlar bo‘lajak qirolni chindan ham malika tug‘ayotganini o‘z ko‘zi bilan ko‘rgisi kelgandir-da. Bu ketishda san‘atkorlarimizning tug‘ishi ham Farangistondagi kabi tomoshaga aylanmasa bo‘lgani!
 
Negadir san‘atkorlarga oid xabarlarga chanqoqmiz. Qulog‘imiz ding, hatto mushugi bolalasa, iti bemavrid vovillasa ham bizga qiziq tuyulaveradi. Qo‘shiqchi ayol liftda ayb ish ustida qo‘lga tushsa bormi, ko‘ring tomoshani! Xobxonasida yashirin kamerada olingan video tarqasa-chi!..
 
Yozuvchi Anvar Obidjon aytmoqchi, teshigini ko‘rmasa, nayni tesha sopidan ajratolmaydigan, ammo da‘vosi dunyoni buzadigan yallachilarimiz ko‘p. Kunimiz badhazm qo‘shiqlar, chuchmal klip va jo‘qiyona she‘rlarga qolgani ham rost. Lekin baribir shularning hayotiga qiziqaveramiz. Dunyoni suv bosib ketmaydimi, o‘z taqdirimiz qolib, “yulduz”larning taqdiriga kuyinamiz? Nega shunday ekan?

Sinchkov mushtariy

Блог: Пиллахонами ёки ётоқхона?

Ўзбекистон қишлоқ хўжалигида пиллачилик ҳам энг оқсоқ ва ислоҳатталаб соҳалардан биридир. Постсовет даврида республика пахта хом ашё базаси бўлиш билан бирга пилланинг ҳам асосий қисмини етказиб берган.

Хўжаликларга режа бўйича берилган ипак қурти шу хўжалик аъзоларига бўлиб берилган. Пиллакор қуртни ўз уйида, меҳмонхонасида бўлса ҳам парвариш қилган. Бунинг учун қурт боқувчига ойлик иш ҳақи, иситиш учун кўмир, ўтин, сўри ясашга ёғоч ёки металл ҳамда топширган пилласи учун ҳақ тўланган.

Пиллага сортлар бўйича ҳақ тўлаш жорий этилган. Пиллачи ўз маҳсулотини қанча юқори сортларга топширса, шунча кўп ҳақ олган. Шунингдек, ипак қурти озуқаси бўлмиш тут дарахтлари ҳам пилла боқувчилар ўртасида қурт миқдорига қараб тақсимланган. Тут плантациялари узлуксиз парваришланиб, кўпайтириб турилган. Қурт боқувчи тут дарахти баргларини қуртга берса, тут шохчаларидан ўчоққа ўтин сифатида фойдаланган.

Мутахассислар бир қути қуртни боқиш учун ишлатиладиган тут дарахти шохчалари ўртаҳол хонадонни бир қишда бемалол исиниб чиқиши учун етарли деб айтадилар. Далаларга, йўл четларига қатор қилиб экилган бу тут дарахтлари баҳорда бир кесилиб, йилнинг қолган фаслларида эса экологик зийнат ҳамда экинларни шамоллардан ҳимояловчи иҳота вазифасини ўтаган.

Мустаққиллик йилларида ушбу плантацияларга ҳам қирон келди. Ўтин, газ, свет йўқлиги важидан кўплаб тут дарахтлари кесилиб ёқиб юборилди. Ипак қурти боқиш, талаб ва режалар деҳқон фермерларга мерос бўлиб ўтди. Лекин пилла аввалгидек давлат монополияси бўлиб қолаверди.

Пиллачининг моддий манфаатдорлиги умуман йўққа чиқди. Бекор юргандан кўра ҳар ҳолда ўтинли бўлиш орзусида бўлган қурт боқувчиларга  1 қоп унми ё 5-10 кило оқ ёғ билан иш ҳақи бериш удумга айланди.        
           
Эндиликда  ҳукумат қатор йилардан бери бош оғриғи бўлиб келаётган бу соҳада ўзгаришлар қилишга уриниб қелмоқда.  Бундан 2-3 йил муқаддам республиканинг кўплаб қишлоқ туманларида мавжуд пахта тозалаш заводлари маблағлари ҳисобидан миллиардлаб пуллар ҳисобига замонавий "намунали" президент уйлари сингари кўринишга эга бўлган пиллахоналар курилди.

Яқинда хизмат сафари билан Чироқчи туманининг Еттитом қишлоғида бўлганимизда,  пахта қабул қилиш пункти ҳудудида қурилган ана шундай муҳташам қўшқаватли бинога кўзимиз тушди.

 - Пиллахона,- дейишди маҳаллий ҳамкасблар.- Ўтган йили қуриб ишга  туширишди, азаматлар. Азаматлар деганимни сабаби бу бино усти ялтироғу ичи қалтироқ. Унда умуман иситиш, сув таъминоти ва канализация тармоқлар йўқ. Ахир пиллахоналар маълум температурада иситилиши, шамоллатилиши, ишловчилар учун барча шароитлар бўлиши керак-ку.

 Албатта, бу биноларни қуриш учун озмунча маблағ сарфланмаган. Меҳнатга чет эллардагидек муносабат, шароит ва манфаатдорлик бўлганда эди бу ерда тонналаб пилла етиштирса бўларди. Лекин ўтган йили еттитомлик пиллакорлар шундай бинода бор-йўғи 5 кило пилла етиштиришибди, қойилай, қандингни ур. 

Суҳбатда бўлганимиз Тоир исмли (исмини ўзгартирдик) йигит шундай дейди:

-Ўтган йили шу пиллахонада 5 ой ишладим. Бинони қурт боқишга тайёрлашдан то қурт чиқиндиларидан тозалашгача. Ишга кирган вақтим бир марта 30 минг сўм беришди. Хоналар совуқ бўлгани сабабли қуртни ҳаммаси ўлиб кетди. Кейинги ойлар учун 1 тийин ҳам беришмади. Бу йил шу пиллахона ёнидан яна шундай катталикдаги янги бино қурилмоқда. Энди ишламоқчи эмасман. Россияга кетсамми деяпман. Биз қилган меҳнатимизга кўйдик. Лекин давлат куйган эмас. Пиллахона пилла топширмаса ҳам у пахтага ишлаш учун келган ҳашарчиларга ётоҳхона вазифасини ўтаяпти.

Пилла мавсуми тугаши биланоқ, бу ер фермерларга ёрдам учун юборилган ўқитувчилар, тиббиёт ходимлари ва бошқа соҳа вакилларининг ётоқхонасига айланади. Ўтган пахта мавсумида бу ерда 250 нафар ҳашарчи ётиб пахта терди. Тез-тез вилоят ва туман марказидан санъаткорлар келиб турди.   

Қаловини топсанг қор ёнар дейди доно халқимиз. Чироқчи туманининг асосий пахтаси ва ғалласини берувчи собиқ Кўкдала, Чиял, Ф. Хўжаев, Яссавий, Наврўз, Д. Сафаров, Бешчашма хўжаликлари учун ўрталик жойда бунёд этилган бу бино аслида пиллахонами ёки мажбурий меҳнатга жалб этилганлар ётоқхонасими деган саволга жавоб топгандай бўлдик. Йўқса  туманда ипак қурти боқиш ишига  бу йил ҳам ҳар йилгидек ўқитувчилар ва бошқа соҳа вакиллари мажбурланмаган бўларди.
------------------------------------------------------------------------------------------------
Habar, foto va videoni Ozodlik radiosiga +420724971539 WhatsApp, Telegram raqamiga yuboring! 
 
Jonli efirlarimizda qatnashmoqchi bo'lsangiz har Dushanba va Chorchanba kunlari Toshkent vaqti bilan 19:00 dan boshlab ozodovoz, ozodlikonline va ozodskype Skype manzillariga qo'ng'iroq qiling!
 
60 yildan beri habarchilik qilayotgan Ozodlik radiosi shaxsingiz sir qolishini kafolatlaydi.

Blog: Sudya bosh vazirni o‘sal qildi

Aytgani aytgan, degan degan bo‘lib turgan bosh vazirning so‘zi yerda qoldi. Sudya hukumat yetakchisining o‘zboshimcha xatti-harakatini qoralab, uni o‘sal qildi. Qizig‘i, bu hodisa salkam diktaturada ayblanayotgan mamlakatda ro‘y berdi.

Turkiya hukumati va Konstitutsiyaviy sudi o‘rtasidagi “mushuk-sichqon” o‘yinini kuzatib borayotgan zukko o‘quvchi gap nima haqda ketayotganini darrov ilg‘agan bo‘lsa kerak.

Kuni kecha Turkiya Konstitutsiyaviy sudi raisi Hoshim Qilich bosh vazir Rajab Toyyib Erdo‘g‘onning aybloviga javob berdi. Bu Hoshim Qilich deganlari ismiga monand qilichdek o‘tkir tilli ekan. Sud raisi sud hokimiyatini noxolislikda ayblagan bosh vazirning xatti-harakatini “pastkashlik”, deb atadi.

Xabaringiz bor, Turkiya Konstitutsiyaviy sudi Erdo‘g‘onning mamlakatda Twitter ijtimoiy tarmog‘ini yopish haqidagi buyrug‘ini noqonuniy, deb topgan. Ra‘yi qaytarilgan bosh vazir esa sudning qarorini noxolis deb baholab, uni hurmat qilmasligini aytdi. Sud hokimiyatini milliy manfaatlar qolib, Amerika kompaniyasi nog‘orasiga o‘ynashda aybladi.  

Bu ayblovga munosabat bildirgan Hoshim Qilich huquqiy davlatda sud hokimiyati farmoyish yoki buyruqlar emas, qonunga tayanib ish ko‘rishini aniq-tiniq bayon qildi. Alhosil, Konstitutsiyaviy sud raisi haddidan oshgan bosh vazirni o‘z vaqtida jilovladi. Dehqoncha aytganda, bosar-tusarini bilmay qolgan arbobga: “O‘pkangizni bosing, janob!” deya o‘rinli tanbeh berdi.

Aslida, bu hodisaning hayron qoladigan joyi yo‘q. Har qanday demokratik jamiyatda sud hokimiyati ijroiya hokimiyatining qonun tushovini uzib yubormasligiga ko‘z-quloq bo‘lib turadi. Lekin Konstitutsiyaviy sudning bor-yo‘qligi bilinmaydigan o‘zbek jamiyati vakili bo‘lgan kamina uchun bu hodisa baribir hayratomuz tuyuldi.

To‘g‘ri-da, O‘zbekiston Konstitutsiyaviy sudi biror jiddiy masalada mustaqil pozitsiyasini ko‘rsatib, dadil bayonot e‘lon qilganini bilmayman. O‘zbekiston Konstitutsiyaning 109-moddasiga ko‘ra, Konstitutsiyaviy sud qonunlar, davlat rahbari farmonlari, hukumat va mahalliy davlat hokimiyati organlari qarorlarining Konstitutsiyaga mosligini aniqlaydi.
 
Huquqshunos sifatida dadil ayta olaman, hatto shahar miqyosidagi hokimlar ham o‘zi bilib-bilmay Konstitutsiyaga zid ko‘plab farmoyish yoki buyruqlar qabul qiladi. Lekin Asosiy Qonunning “tansoqchisi” bo‘lgan Konstitutsiyaviy sudning parvoyi palak. Vaziyatni bilmaydimi, yo bilib bilmaslikka oladimi - ishqilib, Konstitutsiyaga zid hujjatlarni vaqtida bekor qilib, o‘zbilarmonlarning aqlini kirgizib qo‘yish chorasini ko‘rmaydi. 
 
Qonunlarga sharh berish Konstitutsiyaviy sudning asosiy vazifalari sirasiga kiradi. Yurist sifatida ayrim qonunlardagi mavhum jihatlarni aniqlashtirish maqsadida sharh va talqin so‘rab Konstitutsiyaviy sudga bir necha marta murojaat qilganman. Har gal “bunday masalalar qonunchilikka muvofiq hal qilinadi” qabilidagi umumiydan umumiy javob olganman.

Fuqarolik, jinoiy yoki xo‘jalik ishlari bo‘yicha sudlarning qadrini tushirish niyatim yo‘q. Ammo demokratik davlat qurmoqchi ekanmiz, birinchi navbatda, Konstitutsiyaviy sudning mustaqilligi va faolligini ta‘minlash kerak. Ana shunda hamma soyasiga salom beradigan arboblar Konstitutsiya va qonunga zid hujjatlarga o‘ylabroq imzo chekadi.
 
O‘zbekistonlik huquqshunos

OzodTil: O‘zbekcha gapirsak, otamiz urishadimi?! (Blog)

Tufli ni ona tilimizda qanday atagan ma‘qul? Yangi zamonning oliftanamo so‘zlari – parol, login, onlayn, post, statuslarni-chi? Bolajon xalqmiz deb ko‘kragimizga uramiz-u, nahot shu pampersning o‘zbekcha muqobilini topolmasak?
 
Toshkentda marhum adib Ahmad A‘zamning “Til nomusi” degan mo‘‘jazu mo‘‘jiz risolasi chop etildi. “Akademnashr” nashriyotida. Yuqoridagi savollarga shu risoladan jo‘yali javob topish mumkin.

​O‘zi ixchamgina bo‘lsa-da, xiyla tosh bosadigan kitobini ko‘rish nasib etmadi muallifga. Bir necha yil og‘ir xastalik bilan olishgan adib 4 yanvar kuni bandalikni bajo etgan edi...
 
Tuzuvchilar baraka topsin, Ahmad A‘zamning o‘zbek tili haqidagi turli nashrlarda, saytlarda sochilib yotgan maqolalarini yig‘ib, yaxlit risola tartib berishibdi. Maqolalarning bari o‘qishli, mag‘zi to‘q. Tishli-tig‘li fikrlarga, teran mushohadalarga, tesha tegmagan o‘xshatishlarga boy. Adib shu qadar sodda, xalqona yozganki, maqolalarni xuddi blog kabi yayrab o‘qiysiz. OzodTil blogi o‘quvchilariga ham kuyinchak adibning ayrim mulohazalarini ilindik. Yuz marta ta‘rif-tavsif qilgandan bir necha iqtibos keltirgan ma‘qul-da, nima dedingiz?
 
  • - G‘alati, juda ajablanarli, “naqliyot” o‘zimizda ishlatilib kelgani holida “jamoat transporti” deymiz. Transportni “ulov” demaymiz, uni faqat eshakka nisbatan ishlatamiz, go‘yo “ulov” desak, g‘ildiragi tushib qolib, dum chiqaradigandek, o‘zimiz qoloq andiga aylanadigandek.
  • - “Botinka”, “tufli”, “saposhka” deb ketdik. Holbuki, “boshmoq”, “etik”, “etikcha” so‘zlari o‘z tilimizda bor. “Paypoq” yoki “jilop” turganida “noski”ning keng ishlatilishiga nima deysiz? Boshqa tilni mutloq bilmaydigan kampirlar “bekat” yo “manzil” demaydi, masalan, “Falonchi aptabus astanopkada simichka sotadi”, deydi.
  • - Maktab darsligida Volga daryosi bo‘yida yashaydigan xalqlarning og‘ir ahvoli aks etgan bir rasm bo‘lardi, “Burloqlar” degan. Nimaga “soldov”, “soldovchi” istilohi o‘zimizda bo‘la turib, ruschasi (“burlaki”) olingan, badiiy asarlar tarjimasida ham “burloq” tarzida qo‘llanib ketgan – tayinli mantiq topa olmaysiz.
  • - Bozordagi baliq rastasiga kiring - “som”, “sazan”, “tolstolob”, “karas”, “shuka”, “belamur” deb “import” nom bilan sotiladi. Holbuki, baliq o‘zimizning ko‘lu daryolarimizdan tutilgan, baliqfurushlar ham o‘zbek. Hech kim “laqqa”, “zog‘orabaliq” yoki “tangabaliq”, “do‘ngbosh”, “tovonbaliq”, “cho‘rtanbaliq”, “oq amur” demaydi, shunday desa, go‘yo xaridor burnini jiyiradi, “importniy” emas deb, olmaydi.
  • - Chaqalog‘i, jo‘juq go‘daklari bor hamma onalar “pampers” deydi, yigirma yil ichida shu istiloh tilimizga singib ketdi. Asl nomi o‘zimizda “ko‘llik” (“ko‘llamoq”dan olingan, talaffuzda beo‘xshov “ko‘tlik” bo‘lib ketgan) uni hamisha istifoda qilganimiz – “taglik” desak ham bo‘ladi, lekin “pampers” demasak, qoloq bo‘lib qolamiz.
  • - Hammamiz “prostina” deb ketdik, hech birimiz “hushki” demaymiz, fors-tojikcha bo‘lsa ham “hobgoh”imiz bor, lekin uni “spalni” deymiz, “spalni”dagi “spalni mebel”da yotmasak, uyqumiz buziladi. Odat qildik shunday gapirishni! “Malina” deymiz, “xo‘jag‘at” desangiz, hech kim tushunmaydi.
  • - E-e, buni qarangki, ming yil badalida bordi-keldilarda  ota-bobolarimiz ko‘rgan-bilgan bepoyon arab sahrosi “Sahroi kabir” (katta, ulkan sahro), endi uni shovvoz tarjimonlarimiz “Saxara” deb ag‘daraveradilar. Qumtepalari ko‘p ko‘ringani uchunmi, “Saxara sahrolari” deganlariga besh ketasiz! O‘rischa “Saxara”-da. Yo‘q, besh ketmang, bu shunchaki “pustыnya Saxara”ning yantoqqa sudrab tarjima qilinishi.
  • - Tarjimalarda ustoz ko‘rmaygan shogirdlar har maqomga yo‘rg‘alayveradi, tezkor “to‘g‘ri” tarjimalarda odam gapirmaydigan jumlalar paydo bo‘ladi. “Himolay tog‘larining balandligi yetti ming metrni tashkil etadi”, “Kondor qanotlari yoyilganda uch metrni tashkil qiladi” – o‘zingiz shu tilda gapirasizmi? Xo‘sh, kim qanday “tashkil qilib” berar ekan? Shuni “etti ming metrga yetadi”, “uch metrga boradi” deb oddiy o‘zbekcha aytsak, otamiz urishadimi?
  • - So‘zga chechan bo‘lmagan tarjimonni asl matn qurbaqani rom etgan ilondek o‘z domida tutib turadi, erkin o‘girishiga qo‘ymaydi, u muqobil so‘zlar tanlashda ixtiyorini yo‘qotishdan tashqari, tarjima etilayotgan tilning ifoda xossalarini o‘z tiliga ham to‘g‘ridan to‘g‘ri, “kalьka”  yo‘li bilan ko‘chirishga o‘tib oladi.
  • - Avom tilini, do‘ppini yechib o‘ylasak, xalqning o‘zi buzmaydi, buzadigan yot istiloh-iboralarni bu tirik oqim ustiga biz – qalam ahli sochamiz, xalq esa ularni o‘z talaffuziga moslab, so‘zlashuv nutqiga qo‘shib olib ishlataveradi.
  • - Germaniyaning “Olmoniya”, “Livan”ning “Lubnon”, “Bolgariya”ning  “Bulg‘oriston” bo‘lgani xotiramizdan o‘chyapti, endi o‘zimiz ham “Misr”ni “Egipet”, “Habashiston”ni “Efiopiya” deyishga o‘tib ketyapmiz. “Iyerusalim” “Quddus”ni, “Aljir” “Jazoir”ni siqib chiqaryapti. “Vengriya”ning  “Majoriston”, vengrlarni “madyar”, “major” bo‘lgani o‘tmishga cho‘kdi. 
  • - Nimaga “Hollandiya”ni o‘rischa yozib, o‘rischa talaffuz qilib, tilimizni zo‘rlaymiz? Nima uchun xorijiy istilohlarni rus tili orqali ikki aylantirib yozishimiz kerak? Muqobili o‘zimizda mavjud atamalarni ham rus tilidagisini olamiz, o‘zimizda “h” tovush harfi bo‘lgani holda rus tilidagi “g” tovush harfini qo‘llaymiz. “Gonkong”, “Geyne”, “Gomer”… Bunaqa nom, atamalarni sanasak, bir qop bo‘ladi.
  • - Chet tillar oldida o‘z tilimizni – unga davlat maqomini berganimiz bilan – past ko‘rish urf bo‘lib boryapti. Misol uchun, shahrimiz ko‘chalariga bir qarang! Uchrashuv, konferentsiyalarning taklifnoma yo dasturlarini  olaylik: inglizcha yo ruscha tarjimasi bor, o‘zbek tilida yozilgan qismi ham yo inglizcha, yo ruscha terminlarga to‘lib toshgan.
  • - Beparvomiz. Mana, “mыshka”, “prezentatsiya”, “layk” (“layk qilmoq”), “parol”, “login”, “onlayn”, “blog”, “post”, “status”, “mobil versiya”, “domen”, “internet-provayder”, “operator”, “moderator”, “spam”, “e-mayl”, “sayt-vebsayt”, “chat” va hokazo shunday o‘nlab atamalarni qanday bo‘lsa, shundayicha o‘zimiz kirityapmiz, bularning anchasi o‘zbek tilida muqobiliga ega, yo‘qlarini esa bor so‘zlarimizdan yaratishimiz mumkin. Lekin og‘zi qiyshiq bo‘lsa ham boyning o‘g‘li gapirsin deb, chetkilarga  tilimiz to‘ridan joy beryapmiz.
  • - “Chiyabo‘ri yo shoqol bolasi” deyiladi, xalq esa “voyvoyak” deydi. Asl muqobilini bilmaygandan keyin har maqomga yo‘rg‘alashning nima keragi bor: “hayvonlarning ko‘payish mavsumi” emish! Bu fasl lug‘aviy ma‘nosida ham ko‘payish mavsumi emas, kuyga kelish, kuyikish, iliqish, qochish pallasi. Ko‘payishning jonivorlarning turiga qarab, “qo‘zilash”, “qulunlash”, “kuchuklash”, “bolalash” kabi o‘rnida qo‘llanadigan istilohlari mavjud.
  • - Bunaqa beso‘naqay, ruschadan haydashovur o‘girib olingan so‘z va mantig‘i betayin iboralar umumtilimizda simga tizilgan ochofat chug‘urchiqdek qator-qator. Yuqorida aytganim, sport sharhlarining shu jihatiga bir zehn soling, abrakadabra gaplardan esingiz og‘ib ketadi.
  • - O‘zga tilning surunkali, uzluksiz ta‘siri tilning asliga o‘zgalashtirishga olib keladi, til ichdan yemirila boshlaydi va bunda, takror aytaman, o‘zimiz sababchimiz, tilni asrashni, uni chet bosqinlardan asrashni o‘ylamasligimiz oqibatlari ancha yillardan beri odatga aylandi.
  • - Til ham bir mudom o‘sadigan daraxt, uni parvarishlash kerak, qaramasangiz, qiyshiq o‘sadi, g‘ovlab ketadi, bachki novdalarni ko‘payadi. U ham sarishtalik so‘raydigan ro‘zg‘or, pokiza qilib turmasangiz, ivirsiq bosadi, isliqib, patarot topishi bor gap.
  • - Televideniyening til havosi juda buzuq. Yo‘q, bugunga kelib tilga e‘tiborning susaygani, yo hozir ko‘p aytiladiganidek, faqat shevachilikdan biliqsib ketayotganida emas, o‘zi televideniyening xarakteri shunday – undagi til – issiqxona tili, quritilgan, tozalangan, qaychilangan, qanoti, panjasi qirqilib, mana nihoyat qush qilingan til, xullas, sun‘iy til. Televideniyeda til jozibasi yo‘q.
  • - O‘zingiz tilingizda qancha chet so‘z borligini bir chamalab ko‘ring, boshingiz aylanib ketmasa, men tan. Chet atamalarni istifoda qilsak, juda madaniyatli ko‘rinamiz shekilli-da. Aslida ona tiliga bunaqa munosabatning o‘zi katta madaniyatsizlik! 
  • - Yuksak minbarlardan ham aytilyapti, matbuotning o‘zida gapirilyapti, bong urayotganlar chiqyapti, ammo o‘z – o‘zbek tilimizning buguni va ertasi borasidagi bu tashvishu da‘vatlar o‘zimizning loqaydligimiz botqog‘iga cho‘kib ketayotir. Dod deb yuborging keladi – qog‘ozga dodlaysan odam! Qog‘ozning esa faqat qulog‘i bor, og‘zi yo‘q – sado bermaydi!
  • - O‘tirib olib, tilimizda bugun iste‘molda bo‘layotgan so‘zlarni bir taftish qilib, saragini sarakka, puchagini puchakka ajratish, ya‘ni tilimizni tozalashimiz kerak. Chunki chiqitga to‘lib boryapti, chiqit asl istilohlarni bosib ketyapti.
  • - Ona tilimizga munosabatimizni tubdan o‘zgartirishimiz lozim. Tilimiz xarob ahvolga tushib boryapti, uni qayta jonlantirish uchun hayallamay ish boshlash kerak.

Ahmad A‘zamdan ko‘chirmalarni Ayub Umar nashrga tayyorladi.

Blog: Yashasin senzura!

Shu turklarga qoyil qolmadim-da. Sirkasi suv ko‘tarmaydigan xalq ekan. Hadesa qo‘lida allambalo plakatlar ko‘tarib, namoyishga yig‘iladi. Bekorchixo‘jami, qiladigan ishi yo‘qmi? Yo bu namoyish degani bir ermak – hobbi bo‘lib qoldimi ularga?

Televizorda ko‘rsatdi, tunov kuni Istanbulda yana namoyish bo‘ldi. Taqsim maydonini tumonat odam bosdi. Bultur xiyobonni deb ko‘chaga chiqqandi minglab odam (Tavba, bitta xiyobondagi daraxtlar kesilsa kesilibdi, shungayam ota go‘ri qozixonami?! Ana, Toshkentda 150 yoshli chinorlarga qiron keltirildi, birov g‘ing demadi-ku!).

Bu gal internetda tsenzura joriy etilgani ommaning noroziligiga sabab bo‘ldi. Turkiya hukumati internetdagi terrorchilik, pornografiya va boshqa mavzudagi saytlarni sud qarorisiz yopib qo‘yish (blokirovka qilish) huquqiga ega bo‘ldi. Parlament bu haqdagi qonunni 6 fevralda qabul qilgandi. Prezident Abdulloh Gul ham paysalga solmay, temirni qizig‘ida bosdi: qonunni azza-bazza imzolavordi.

Turk muxolifati hukumatga internet saytlarini mahkama iznisiz yopib qo‘yish huquqi berilishini “so‘z erkinligining cheklanishi”, deb baholadi. Bu, ayniqsa, o‘tyurak yoshlarga ko‘p-da xush kelmadi. Qarabsizki, yana bir necha ming yalangto‘sh yosh-yalang Taqsim maydonida jam bo‘lib turibdi-ku.

O‘lmagan o‘zbekning joni ekan-da!

Turk hukumati-ku internet tsenzurasiga qonuniy tus beribdi – bu haqdagi qonunni parlament yo‘li bilan tasdiqlatib olibdi. O‘zbekistonda internet degani qachonlardan beri parlament-marlamentning qonunisiz, sud-pudning qarorisiz blokirovka qilinyapti-ku.

Turklar hadeb gustohlik qilavermay, Rajabboy akaga (Turkiya bosh vazirini aytyapman) rahmat desin. Bu yog‘ini so‘rasangiz, Rajabboy akamiz asli shu oddiy xalqni o‘ylab, internetni tsenzuralamoqchi-da. “Odamlarning qulog‘i tinch bo‘lsin, asabi buzilmasin” degan muddaoda yopmoqchi-da nobop saytlarni.

E-e, baribir tushunolmadim shu turklarni. Boshidan oftob uradimi, sharros yomg‘ir quyadimi, farqi yo‘q – haq deb turaverarkan namoyishda. Jonini huzurini bilmagan anoyilar! Undan ko‘ra, choyxonaga borib, oyoqni osmondan qilib yotmaysanmi, palovxonto‘rani paqqos tushirib, chilimni qurillatib tortib...

Ha-ya, chilim deganda yodimga tushib ketdi. G‘afur G‘ulomning “Shum bola”sida takyaxonadagi portlash sahnasi esingizdami? Manqaldondagi shisha qizib ketib, bexos portlab ketadi-ku. O‘shanda jon achchig‘ida yerga uzala tushib yotvolgan bangi Hoji bobo aytgan gap ham esingizdadir? “Aytgandim-a, hukumatning ishiga aralashmaylik, deb” deydi-ku joni ko‘ziga shirin ko‘rinib ketgan giyohvand chol.

Hoji bobo bekorga shunday demagan. Hoji bobo mansub o‘zbek xalqining ham bilgani  bilgan. Arzimas masalalarni deb namoyishga chiqmaydi, jonini koyitmaydi. To‘g‘ri qiladi! Bundan naf yo‘qligini biladi-da.

Tsenzurani yo‘qotib bo‘larkanmi? O‘tda yonmaydigan, suvda cho‘kmaydigan o‘lmas Koshchey-ku u! Ura! Yashasin senzura!

                                                                         Sobiq demokrat, sodiq avtokrat

Мобил мухбир: Ўзбекистонда совуқ туфайли ёпилган мактабларнинг баъзилари очилди

"Биз суҳбатлашган бу болажонлар келажаги буюк давлатнинг ҳозирги ёшлари. Улар зрта баҳор келса ғўзани ягана қилади..."

Ўзбекистонда ҳаво ҳарорати кескин пасайиб кетгани туфайли мамлакатнинг турли ҳудудларида бир қатор мактаблар ва мактабгача тарбия муассасалари ёпилгани тўғрисида ўз вақтида Озодлик хабар қилган эди. Хавфсизлигини ўйлаб исмини келтирмаслигимизни сўраган тингловчимиз республикадаги баъзи мактаблар қайта очилганини хабар қилар экан, воқеа муносабати билан ўз фикрларини ҳам қоғозга туширибди. Қуйида у ёзиб юборган матн билан танишишингиз мумкин.


Ўзбекистонда қаттиқ совуқ туфайли ёпилган баъзи мактабларда бугун дарс машғулотлари бошланди. Лекин мактабдан қайтаётган баъзи ўкувчиларга "синфхоналар совуқми, иссиқми" деб савол берганимизда, аксарият ҳолларда улар "совуқ" деб жавоб беришаяпти.     

- Совуқ бўлса қандай ёзаяпсилар, қўл совқотмаяптими? 

- Ёзмаяпмиз, ёзмасаларинг ҳам майли дейишаяпти. Фақат тинглаш дарслари бўлаяпти.  

- Печкалар исияптими? -давом зтамиз.   

-Печкалар исимайди. Яхлаб ётади.- дейди ростгўй ўқувчи.  

- Бўлмаса дарсда қандай ўтирасилар?  

- Икки синфни бир қилиб қуёш нури тегиб турадиган хоналарда дарс ўтишади.     
- Икки  синф боласи бир синфга сиғадими? 

- Ҳамма мактабга келмайди. "Оёғим совқотади", деб, бир синфдан 12-13 та бола келади. Сиғамиз.  

- Келмаганларни ўқитувчиларинг урушмайдими?  

- Йўқ, ўзлари айтишган. Шароитларингга қараб келинглар деб.                         

Биз суҳбатлашган бу болажонлар келажаги буюк давлатнинг ҳозирги ёшлари. Улар зрта баҳор келса ғўзани ягана қилади, ўтоқ қилади. Ўқиш билан бирга ватан учун металл ва қоғоз йиғади. Кўча супиради, Ёзда оромгоҳларга бориб дам олишдан кўра мол боқиб, самон-хашак ташиб ота-онасига камарбаста бўлишни афзал билади. Куз келиши билан фермер амикиларининг жонига аро киради.

Давлат бюджетининг таянчи бўлган миллон-миллион тонна пахта уларнинг жажжи қўлчалари  билан терилади. Улар фақат қиш ойларидагина бехавотир ўкишлари мумкин зди. 

Афсуски, номард табиат баъзида буниям кўп кўради. Қиличини ялонғочлаб синфхоналардан қувиб солади. Мустақиллик болаларининг мактаб ҳаёти деярли шундай.

Катталарга нима?! "Ўзим чиққан тепа омон. Солдат ухлаяпти, хизмат кетаяпти". Камбағалнинг боласи нима бўлса бўлаверсин. Бойнинг боласи, амалдорнинг  боласи бари бир дадажонисининг зътиборида. Унинг билимли бўлиши шарт змас. У дадасидан қолган меросни тасарруф зта олса, пул санашни билса бўлди.  

Ҳурматли Озодлик, бугун йўлда мактаб ўқувчилар билан суҳбатлашиб қолдим. Бу ўша таассуротлар асосида ёзилди. Йиртиққа ямоқ дегандай зарур бўп қолса фойдаланарсиз.

Салом билан, тингловчингиз.

Blog: Ozodbek Nazarbekov “ur kaltak, sur kaltak” qilindi

O‘zbekiston xalq artisti, taniqli xonanda Ozodbek Nazarbekovning shu yil bahorda berajak konserti xususida ijtimoiy tarmoqlar, xususan, Facebook tarmog‘ida qizib borayotgan bahslardan ilhomlangan bloggerdan biri Ozodlikka bitiklarini yo‘lladi.

Ozodbek Nazarbekov bahorda konsert berarkan, degan xabar tarqaldi-yu, ijtimoiy tarmoqlar, xususan, “Facebook” qirqquloqli qozondek biqirlab qaynab ketdi! Muxlislarning ko‘ngli to‘lib turgan ekan. Bahsu munozara avjiga chiqdi deng!

Sal tushuntiribroq gapiring, dahanaki tortishuvga nima sabab bo‘ldi o‘zi, deysizmi? E, o‘lmang!

Gap shundaki, xonanda 6-23 aprel kunlari Toshkentdagi muhtasham “Istiqlol” san‘at saroyida o‘tadigan konsertida barmoq bilan sanarli qo‘shiqlarnigina jonli aytarkan. Dasturning asosiy qismi esa paqqos fonogrammadan iborat ekan.

Asl shinavandalarni norozi qilgan jihat shu. O‘zbekiston xalq artisti degan unvonga ega dongdor san‘atkor nega jonli konsert bermaydi, deya jig‘ibiyron bo‘lmoqda aksar muxlislar. G‘ildiragi yog‘lanmagan aroba shovqinidan farqsiz badhazm nag‘malardan zada bo‘lgan san‘atsevarlar ko‘zbo‘yamachilikni bas qilishni talab etmoqda.

Alhosil, san‘atsevarlar ikki guruhga bo‘linib qolgan. Bir toifa Ozodbek Nazarbekov boshqa otarchilardek fonogrammaga yopishib olganidan, pul topishga berilib ketganidan xunob. Ikkinchi toifa esa Ozodbek jonli aytadimi, fonogrammadami, ishqilib, muxlislarni xushnud etayotganidan mamnun.

Gapiramang desak, gap ko‘p. Keling, yaxshisi, e‘tiboringizga o‘sha munozaralardan bir parcha havola etaylik. Ijtimoiy tarmoqlardagi bitiklar maktab o‘quvchisining diktantidan farq qiladi va ularda imloviy-uslubiy xatolar bo‘lishi tabiiy. Biz esa izohu munosabatlardagi ana shunday qusurlarni andak “andavaladik”.

Nazarbekovni tanqid qilganlarni shartli ravishda “muxolif”, uning yonini olganlarni esa “muxlis” deb atadik.

Muxolif: Ozodbek Nazarbekovga qoyil! Xalq artisti bo‘la turib kontsert afishasiga fonogrammada ijro etiladi, deb yozishga uyalmaganini qarang!

Muxlis: Hammasi fonogramma emas, orasida jonlisi ham bor. 18 kun to‘laligicha jonli aytish imkonsiz. Shundoq ham 8 ta qo‘shiq jonli aytiladi.

Muxolif: Nega imkonsiz bo‘larkan?! Ana, Yulduz Usmonova yigirma kunlab faqat jonli ijroda konsert berardi. O‘lmagan Yulduzning joni ekan-da! Xalq artistini “8 ta qo‘shiqni jonli ijro etadi-ku” deb oqlash kulgili emasmi?!

Muxlis: Ozodbek Samarqandda bergan jonli kontsertni ko‘rishni maslahat beraman sizga.

Muxolif: O‘sha jonli kontsertni bevosita ko‘rgan bo‘lsam-chi! Musiqani yaxshi tushunganingizda, bu konsertni ko‘rishni maslahat bermagan bo‘lardingiz.

Muxlis: Ozodbek Nazarbekov baribir Samarqandning Registonida to‘liq jonli ijroda kontsert bera olishini isbotlab qo‘ydi. Qolaversa, “Istiqlol” san‘at saroyida apparaturalar boshqacha, imkoniyatga ham qarash kerak. Jonli ijrodagi konsertlarda mikrofon o‘chib qolishi, apparatura ishlamasligi odatiy holga aylangan.

Muxolif: Fonogrammani apparaturalar ishlamasligi bilan xaspo‘shlash to‘g‘rimikan?! Bu gap negadir menga arpa uni haqidagi mashhur naqlni yodga soldi. Katta hofizlar mikrofonsiz, apparaturalarsiz ham jonli ijro etgan-ku! Uzoqqa bormaylik, o‘tgan yili Jahongir Otajonov o‘sha siz aytgan “apparaturalari ishlamaydigan” “Istiqlol” saroyida to‘laligicha jonli konsert berdi-ku!

Muxlis: O‘zbekistonni bilmadim-u, lekin Tojikistonda Ozodbekning avtoriteti bor. Fonogrammada aytsayam, hartugul, ovozi o‘ziniki-ku.

Muxolif: Xudo bu xonandaga “yorvoradigan” talant bermagan. Konservatoriyani 3 martalab o‘qib tugatsayam, jonli aytolmaydi. Lekin tan olish kerak, hofizning odamgarchiligi joyida.

Muxlis: Haqiqiy san‘atkor ekanligini isbotlab qo‘ygan. Shuncha kun kontsert bersayam chipta topa olmaganlar qancha?! Hatto falon pulga bo‘lsayam, chiptani qo‘ldan olib kiradigan muxlislar sonmingta! Hozirgi kunda O‘zbekistonni birinchi raqamli san‘atkori shu xonanda!

Muxolif: Ozodbek Nazarbekov mening do‘stim, lekin haqiqat undan ustun. Jonli ovozda yuragi baquvvat hofizlargina kuylay oladi. Fonogrammada “kuylovchi” yulduzlarimizning o‘z qo‘shiqlarining matnini yoddan bilishiga ham ishongim kelmaydi. Demak, bu ko‘rishga arzimaydigan tomosha. Har kim kuchi yetgan ishga unnasin, kuchi yetmaganiga chiranmoq chikora?!

Muxlis: Alloh aziz qilganni bandasi xor qilolmaydi. Bu gapda hikmat ko‘p.

Muxolif: Og‘abek Sobirov ham 2 yil ketma-ket 10 kundan 100 % jonli konsert berdi. Hatto “Istiqlol” san‘at saroyida bir-ikki juft ashulani mikrofonsiz tor va doira jo‘rligida ijro etdi, zalning eng orqa o‘rindig‘idagilar ham juda yaxshi eshitdi uning ovozini. Ozodbek Nazarbekov, mayli, 20 kunmas, atigi 5 kun jonli kuylasin!

Muxlis: Eng kamida 400 xo‘jalikni boqishning o‘zi bo‘ladimi? Nazarbekovning yonidagilarning aksariyati shu inson orqali rizq topishadi.

Muxolif: Ozodbek Nazarbekov Everest cho‘qqisiga chiqqan edi... Endi bo‘lsa, qulayapti, afsuski, buni u uchish deb hisoblayapti. Xalq artistiga qayerdagi bir she‘rbuzarlarning matnlaridan foydalanish yarashmayapti... Kuzatamiz: 18 kunlik kontsert davomida Yuraklilar – Usmon Azim, Shavkat Rahmon, Rauf Parfi ijodidan bir qatorgina bo‘lsa-da, kuylashiga umid qilib qolamiz...

"Даракчи" журналисти: Бургага аччиқ қилиб, кўрпа куйдирманг, илтимос!!!

Озодликдан: "Даракчи" газетасининг ёпилиши туфайли унинг ишсиз қолган журналистларидан биридан қуйида эътиборингизга ҳавола қилинаётган матн етиб келди. Биз уни сайтимизнинг "Блогистон"ида таҳрирсиз чоп этишга қарор қилдик. Сарлавҳа ҳам матн муаллифиники.

Яқин орагача “Даракчи” газетасининг ёпилиш арафасида турганлиги ҳақидаги хабар кўпчиликнинг оғзида асосий эрмак бўлиб, газета ходимлари эса бу гап- сўзларга парво қилмай, умидини узмаган ҳолда ўз ижодини давом эттириб келаётган эди.

Тафтишчиларнинг (кутилган ва кутилмаган) ташрифи эса жавлон уриб ижод қилиб келаётган газета ижодкорларининг тинчлигини бузди.

Ваҳолангки, унгача ижодкорлар газетанинг ёпилиши билан боғлиқ тахминларга ишонишни истамай ҳам ўз ижодини давом эттириб келаётганди.

Турли ижтимоий тармоқлар ва айрим (ҳеч қайси газетани “Даракчи” газетасига рақобатдош дея тан олмайман) газеталар эса “Даракчи” газетаси фаолиятининг тўхтатилиши билан боғлиқ мақолалари билан ўқувчиларни ўзларига жалб эта бошлади (Эҳтимол, ҳеч бўлмаса шу йўл билан тираж миқдорини кўпайтирмоқчи бўлишгандир?).

Аниқроғи, айнан шу вазият “Даракчи”ни ўзларига катта рақобатдош деб ҳисоблаётган бошқа газеталар учун қўл келди десак янглишмаймиз!

Ҳа, газета фаолиятининг тўхтатилгани рост! Ходимларга эса ҳозирча, бир ой муддатга вақтинчалик меҳнат таътили берилди халос.

Ачинарлиси, ноябрь ойи иш режасинини аллақачон якунлаб улгурган ходимлар янги йил байрами арафасида ойлик маошсиз ва ишсиз қолди.

Шунча йилдан бери сиёсий-маърифий, спорт, санъат ва маданият борасидаги ўз қизиқарли маълумотлари билан халқ хонадонига файз улашиб келаётган “Даракчи” газетаси ва унинг жонкуяр фидоий ходимлари “КАТТА ЎЙИНЛАР” касрига қолди...!

Бугунгача ўз танловида адашмай газетамизга ҳақиқий ашаддий мухлислигини билдириб келаётган ўқувчиларимиз эса севимли газетасисиз қолди! ШУМИ ҚОРБОБОНИНГ ЯНГИ ЙИЛ СОВҒАСИ?” РАҲМАТ...!!!

Матбуот дўконларига газетанинг охирги 50-сонини ҳарид қилиш учун келаётган мухлислар қуруқ қўл билан кайфиятсиз қайтишмоқда. Ваҳолангки, газета ижодкорлари янги йил арафасида ўз ўқувчиларини хурсанд қилиш учун ранг баранг ва бир биридан қизиқарли, ажойиб мақолаларни тайёрлаган эди...

Газетанинг очилиши билан боғлиқ даргумонли умид ҳеч бир ходимни тарк этмаётган бўлса-да, энди улар вақтинчалик ўз оиласи ва тирикчилиги учун бошқа иш қидиришга мажбур.

Бошқа бир тирикчилик билан шуғулланиш учун ҳам қўлингизда беш-тўрт сўм бўлиши керак... Ходимлар эса бир ой давомида қилган меҳнати эвазига бўш қўл билан таҳририят идорасини тарк этишга мажбур бўлди!

Қизиқ, наҳотки, бундай “йўл” тутилишидан аввал беш юзга яқин газета ходимларининг ишсиз, маошсиз қолиши билан боғлиқ фикр юқоридагиларни ўйлантирмади?

Кутилмаган “қоқилиш”дан сўнг беш юз нафарлик “Даракчи” ходимларини бўш иш ўрни қаерда қучоқ очиб кутиб турган экан? Асосийси, ишсиз фуқароларни тайинли иш билан таъминлаш учун олиб борилаётган сиёсат буёқда қолиб, бир кунда ишидан ажраган беш юз нафарга яқин ходимнинг огоҳлантирилмаган ҳолда ишсиз қолганлиги кишини ўйлантиради...

Наҳотки, ишсиз, маошсиз тафтиш ўтказишнинг бошқа бирор йўли йўқ эди?

Айтиш жоизки, бугунги кунгача бир ёқадан бош чиқариб, аҳил ва иноқликда ижод қилиб келаётган ходимлар бирдамлигида “Даракчи” раҳбарларининг алоҳида ўрни бор эди.

Қулай шароитда иноқ жамоа бўлиб, мухлисларга ҳолисона хизмат қилиб келаётган газета ходимлари ўз ўриндиқлари билан йиғлаб хайрлашди... Энг қизиғи улар бошқа бир газетада фаолият юритиш ҳақида ҳаёлларига ҳам келтиришаётгани йўқ!

Қисқаси, ҳар бир ходим мухлислар қаторида (“ЯХШИЛАРДАН ИНСОФ ТИЛАБ”) ўз севимли газетаси “Даракчи”нинг қайта фаолият юритишидан умидвор!

Халқ тили билан ўз эгаларига айтилганда эса: — “Бургага аччиқ қилиб кўрпа куйдирилмасин....

ИЛТИМОС!!!” “Даракчи” нинг ашаддий мухлислари диққатига! Севимли газетангизнинг қайта фаолият юритишини чин дилдан истасангиз, газетамизни ҳимоялаб. ўз фикрингизни билдиринг!

Даракчи журналисти
.

Ozodlik Odnoklassnikida