Минск ўзбекистонлик тадбиркорларга бўш турган фермалар, минглаб гектар ер майдони ва тайёр инфратузилмадан фойдаланишни таклиф қилмоқда.
Расмий маълумотларга кўра, бу ташаббус ўзбекистонлик фермерларни қизиқтирмоқда, айримлари аллақачон Беларусдаги шароит билан танишиб улгурди ҳам.
Беларус президенти Александр Лукашенко, мамлакатда ишчи кучига эҳтиёж катталигини айтиб, ўзбек деҳқонларини ҳатто оиласи билан келишга чақирмоқда.
Гарчи, Минскнинг бу таклифи жуда жозибали кўринса-да, айрим экспертлар йиллардан буён санкциялар остида қолаётган Беларус билан ҳамкорликнинг ҳуқуқий оқибатларини кўзда тутиш зарур, демоқда.
Ўзбекистон Тадбиркорлар палатаси ва Кичик бизнес уюшмаси аъзолари, бир ойдан буён ўзбек деҳқон-фермерларининг Беларусга сафарини уюштирмоқда.
Инстаграм тармоғида делегация аъзолари улашаётган видеоларда бу давлатдаги шароит ва инфратузилма ўзбекистонлик фермерларни қизиқтираётгани кўринади.
Ўзбекистон расмий вакилларидан бири эса Беларусни “руслар яшайдиган Европа” деб таърифлайди.
Беларуснинг айрим ҳудудларида ўзбекистонликларга минглаб гектар ер, чорвачилик учун тайёр бино ва техникалар ҳам таклиф қилинмоқда.
“Бу ерда туман ҳокими: "Сизга минимум 2000 гектар ер бириктириб бераман, бир вақтнинг ўзда 3000 та мол боқиш имкониятига эга бўласиз", деяпти. Агар биз Беларусда чорвачилик билан шуғулланадиган бўлсак, молни тирик вазнда ёки гўшт қилиб Ўзбекистонга олиб кетиш имконияти ҳам бор экан. Мол болалаган бўлса, боласини бу ерда боқмасдан Ўзбекистонга олиб кетиш имкони ҳам бўларкан”, дейди Беларусга борган ўзбекистонлик чорвачилардан бири расмий делегация вакили Инстаграм тармоғида улашлаган видеода.
Ижтимоий тармоқларда улашилаётган видеоларда фермерларнинг айтишича, Беларусда айрим чорва маҳсулотларига талаб катта. Қишлоқ хўжалиги махсулотлари, хусусан гўшт нархи Ўзбекистондагидан юқори, қўйчилик соҳасида имкониятлар катта.
“Ҳозир чорвадорларимиз Беларусдаги ерлар билан танишяпти. Трактор, комбайнлари билан ерларни бериш таклиф қилиняпти. Масалан, бир жойда 4100 гектар ер бор экан. Шундан 2500 гектарига макка, буғдой каби экинлар экиш мумкин. Қолган қисми чорва боқиш учун ишлатилади”, дейди яна бир тадбиркор Инстаграм тармоғига Кичик бизнес уюшмаси вакили юклаган видеода.
Беларус президенти Александр Лукашенко ҳам Ўзбекистон фуқароларини мамлакатга нафақат ишлаш, балки оилалари билан кўчиб келишга чақирди:
“Келинглар, бирга ишлайлик. Беларусликлар ўзбекларга жуда илиқ муносабатда. Шунинг учун мен сизларнинг одамларингиз Беларусга оилалари билан келиб ишлашини истайман”.
Беларус раҳбарининг бу баёноти Ўзбекистон президенти Шавкат Мирзиёев билан 8 июль кунги музокаралардан сўнг янгради.
“Айнан ўзбекистонликлар оилалари билан келиб, бу ерда жойлашишса - биз буни жуда хоҳлардик. Тиббиёт ва таълим бўйича ёрдам олишсин! Беларус замини бўшаб қолмаслиги учун бу бизга муҳим. Президентини истаги бор, қўллаб-қувватлови бор. Ҳаракат қилиш керак, кеч қолдингизми, ўрнингизга бошқалари келиши мумкин!” деди яна Лукашенко.
Бу учрашув якунларига кўра, Минск ва Тошкент стратегик шериклик тўғрисидаги декларация ҳамда 2026–2030 йилларга мўлжалланган савдо-иқтисодий ҳамкорлик бўйича йўл харитасини имзолади.
"Мен биринчи марта ўзим билан бундай катта делегацияни олиб келдим — бугун Минскда Ўзбекистоннинг 230 та компанияси ва тадбиркорлари бўлиб турибди. Форум энг юқори даражада ташкил этилди. Истиқболли лойиҳалар жуда кўп", деди жумладан Шавкат Мирзиёев.
Ўзбекистон президентининг Беларусга ташрифи ортидан икки давлатдан алоҳида вилоят раҳбарлари даражасида ҳам ҳамкорлик бошланди.
Жумладан, 13 июль куни Андижон вилояти ҳокими ҳам икки юздан ортиқ ишчи билан Беларуснинг Витебск вилоятига борди.
“Менга топшириқ берилган. Витебск - Беларус раҳбарининг юрти. Мухтарам президентимиз менга топшириқ берди: "Витебскка боргин, у ерда аҳоли етишмайди, сув бор, ер бор, аҳоли етишмайди", деган топшириқ берилган. Шу иккита президентнинг топшириғи”, деди Шуҳрат Абдураҳмонов.
Ўзбекистон Миграция агентлигининг билдиришича, ушбу пилот лойиҳа соддалаштирилган тартибда Андижон вилояти ҳокимлиги, Ўзбекистон Миграция агентлиги ҳамда Беларуснинг Витебск вилояти Меҳнат, бандлик ва ижтимоий ҳимоя қўмитаси ўртасида имзоланган уч томонлама келишув асосида амалга оширилмоқда.
Экспертлар фикрича, Беларус томонининг бу таклифлари мавсумий ишчилар эмас, балки узоқ муддат яшаб ишлайдиган меҳнат мигрантларини жалб қилишга қаратилмоқда.
Боиси, Беларусда сўнгги йилларда аҳоли сони қисқариб, меҳнатга лаёқатли аҳоли камаймоқда. Айниқса қишлоқ хўжалиги, саноат ва қурилиш соҳаларида ишчи кучи етишмаслиги сезилмоқда.
“Ҳукумат икки вариантни кўриб чиқмоқда: ишлаб чиқаришни роботлаштириш ёки чет эллик меҳнат муҳожирларини жалб қилиш. Илгари Покистон ҳақида гапирилган бўлса, ҳозир асосий эътибор Ўзбекистонга қаратилган. Аммо Беларусда иш ҳақи юқори эмас. Маҳаллий аҳоли иш ҳақи пастлигидан Шарқий Европага ишлагани кетган. Шунинг учун ўзбекистонликлар учун бу қанчалик қизиқ бўлиши — очиқ савол”, дейди беларуслик иқтисодчи Сергей Шалий.
Беларус ҳудудининг қарийб 42 фоизи қишлоқ хўжалиги ерларидан иборат. Мамлакат сут маҳсулотлари ва мол гўшти ишлаб чиқариш бўйича МДҲда етакчилардан ҳисобланади. Ички эҳтиёждан ортган маҳсулотни, Европа Иттифоқи санкциялари сабаб, ҳозирча асосан Россия ва айрим МДҲ давлатларига экспорт қилади.
Аммо, расмий рақамларга кўра, мамлакатда иш ҳақи пастлиги ва инфляциянинг ўсиши сабаб, 2020 йиллардан бери ярим миллиондан ортиқ меҳнатга лаёқатли аҳоли Беларусни тарк этган.
Бу давлатда минимал ойлик иш ҳақи, 2026 йил ҳолатига кўра, 858 беларус рубли - тақрибан 299 АҚШ доллари атрофида.
Бундан ташқари, Беларусда туғилиш камайиб бормоқда. 2024 йилда 58,9 минг чақалоқ туғилган бўлиб, бу мамлакат тарихидаги энг паст кўрсаткичлардан бири сифатида қайд этилди.
Шу боис, ҳукумат чет эллик ишчилар, жумладан Ўзбекистондан борадиган фермер ва чорвадорларни узоқ муддатга жалб қилишга ҳаракат қилмоқда.
Ўзбекистонлик меҳнат муҳожирлари учун эса ҳозиргача асосий манзил Россия бўлиб қолаётган эди. Аммо, Украинага босқини ва бунинг ортидан жорий этилган халқаро санкциялар боис, Россиядаги иқтисодий вазият оғирлашиб бормоқда.
Шу сабабли Беларус ўзбекистонлик меҳнат муҳожирлари учун янги меҳнат бозори жозибали кўринмоқда.
Беларусда ўзбекистонлик ишчилар сони, ўзбек томони расмий статистикасига кўра, тахминан 3 500 – 4 000 атрофида.
Ўзбекистонликлар асосан текстиль, автомобилсозлик, қурилиш, саноат ва қишлоқ хўжалиги йўналишларида меҳнат қилмоқда.
Ҳозирча, Беларус билан расмий келишувлар амалий босқичга ўтса, ўзбекистонликлар қандай иш ҳақи олади, меҳнат ҳуқуқи қандай ҳимоя қилинади, оиласи учун тиббий суғурта ва болалари учун таълим қандай ташкил этилади - бу ҳақда маълумот берилмади.
Шу билан бирга, Беларус иқтисодиётининг айрим тармоқлари Ғарб санкциялари таъсирида қолаётгани ҳам муҳокамаларга сабаб бўлмоқда.
Таҳлилчилар фикрича, агар янги қўшма лойиҳалар санкциялар рўйхатидаги корхона ёки молиявий институтлар билан боғланиб қолса, ўзбекистонлик иштирокчилар учун ҳам қўшимча ҳуқуқий ва молиявий хавфлар пайдо бўлиши мумкин.
Айрим экспертлар бундай қўшма лойиҳалар маҳсулоти учун асосий бозор Россия ва Евроосиё иқтисодий иттифоқи давлатлари билангина чекланиб қолиши эҳтимолини ҳам истисно қилмаяпти. Аммо бу хавфнинг рўёбга чиқиши - ҳар бир лойиҳанинг тузилиши ва ҳамкорларига бевосита боғлиқ экани таъкидланмоқда.