Россия ва Украина АҚШ биринчи хоними Мелания Трамп воситачилигида Россия босқини остидаги Олешки шаҳрида вақтинча ўт очишни тўхтатишга келишди. Бу ҳақда Оқ уй 23 октябрда эълон қилди. Баёнотга кўра, келишув 29 октябрдан кучга кириши керак. Ҳозирча Украина ва Россия томонларининг келишув тафсилотларига расмий муносабати маълум эмас.
Украинанинг Херсон вилоятидаги бу шаҳарда ҳарбий ҳаракатларни тўхтатишдан мақсад — гуманитар ёрдам етказиш ва тинч аҳолини хавфсиз йўлак орқали эвакуация қилишга тайёргарлик кўриш. Келишув фақат Олешкига тааллуқли.
«Ҳар икки давлат гуманитар ёрдам киритилиши ва тинч аҳолини белгиланган хавфсиз йўлак орқали эвакуация қилишга тайёргарлик кўриш учун Олешкида барча ҳарбий ҳаракатларни вақтинча тўхтатишга рози бўлди», дейилади Оқ уй баёнотида.
Россия қўшинлари 2022 йил февралидан бери эгаллаб турган шаҳар аҳолиси озиқ-овқат танқислиги кучайиб бораётганидан шикоят қилмоқда, деб ёзди Reuters.
«Олешкидаги вазият ўта оғир. Олешки — ҳалокат ёқасида турган фронт шаҳри. У ерда қолган аҳолининг аксарияти шошилинч тиббий ёрдам, дори-дармон, озиқ-овқат ва тоза сувга муҳтож кексалардир», деган Мелания Трамп.
Унинг айтишича, шаҳарда электр таъминоти чекланган, йўллар миналанган ва аҳоли мунтазам ҳарбий ҳужумларга дуч келмоқда.
«Менинг аралашувимсиз шаҳарга гуманитар ёрдам олиб кириш ва кексаларни эвакуация қилиш имконсиз бўлиши аён эди», дея иддао қилган АҚШ биринчи хоними.
Оқ уйга кўра, Мелания Трамп ва унинг вакили келишув шартларини белгилаш учун Россия ва Украина раҳбарияти билан бевосита ишлаган. Баёнотда биринчи хоним музокараларни бошлаб бергани ва «ягона воситачи» сифатида томонлар билан келишув мақсадлари, амалий тартиблари, муддатлари ва шартларини мувофиқлаштиргани айтилган.
Мелания Трампнинг айтишича, икки мамлакатнинг фуқаролик вакиллари Олешки аҳолисининг уйларига биргаликда бориб, уларга қандай ёрдам зарурлигини аниқлайди.
«Эвакуация қилинишни хоҳлаган аҳолига ўзлари танлаган манзилга бориш учун мувофиқлаштирилган ёрдам ва транспорт тақдим этилади. Айримлар Россияга, бошқалар эса Украинага боришни хоҳлайди, деб ўйлайман», деган у.
Олешкининг ўзи ҳам Украинанинг халқаро тан олинган ҳудуди ҳисобланади.
Биринчи хоним жараённи ёритиш учун Американинг бир медиа ташкилоти Россия ва Украина вакилларига ҳамроҳлик қилишини ҳам билдирган.
«Мен, шунингдек, бутун жараён давомида Россия ва Украина гуруҳларига жойларда ҳамроҳлик қилиб, уларнинг фаолиятини қайд этиб бориши учун Американинг холис бир медиа ташкилотини жалб қилдим. Бу ҳар бир оиланинг хоҳиш-иродасига тўлиқ риоя этилишини таъминлашда муҳим аҳамият касб этади», деган Мелания Трамп.
Баёнотда айтилишича, Олешкидаги вазият Мелания Трамп эътиборига Нью-Йоркда, БМТ Бош ассамблеясининг 81-сессияси пайтида ўтказилган «Келажакни бирга барпо этиш» тадбиридаги хусусий суҳбат чоғида етказилган.
«Вакилим билан бирга аввалги олтита оилага қайтариш жараёнида 34 болани яқинлари билан бирлаштириш учун Россия ва Украина билан ўрнатган алоқа каналидан дарҳол фойдаландик. Икки давлат ҳам мураккаб ташкилий масалаларни, жумладан, миналардан тозалаш ишларини мувофиқлаштириш учун зудлик билан гуруҳлар тайинлади», деган Мелания Трамп.
Олешки Днипро дарёсининг Херсон шаҳрига қарама-қарши соҳилида жойлашган. Оқ уй келтирган ҳисоб-китобларга кўра, урушдан аввал шаҳарда қарийб 24 минг киши яшаган. Ҳозир эса тахминан 1700–2000 киши, асосан шаҳарни тарк эта олмаган кексалар ҳамда 50 га яқин бола қолган.
Бу тахминий рақамлар: баёнотда шаҳарда 2022 йилдан бери аҳоли сони расман ҳисобланмагани қайд этилган. Каховка тўғони вайрон бўлганидан кейин шаҳар ҳудудининг қарийб 90 фоизини сув босган.
Олешкидаги гуманитар аҳвол аввал ҳам халқаро хавотирга сабаб бўлган. Европа Иттифоқининг ташқи сиёсат бўйича раҳбари Кая Каллас 28 сентябрда ЕИ шаҳарга гуманитар ёрдам етказишга уринаётганини айтган. Рим папаси Лев XIV эса 16 октябрда Россия президенти Владимир Путин билан телефон мулоқотида Олешкидаги вазиятдан чуқур ташвиш билдирган.
Келишув ҳақидаги эълон АҚШ президенти Дональд Трамп Украина президенти Владимир Зеленскийга Россия билан урушни тугатиш бўйича келишувга эришиш учун босим ўтказаётган бир пайтда янгради, деб ёзди Reuters. Россиянинг Украинага кенг кўламли босқини 2022 йил февралида бошланган.