Ўзбекистон Эрон дипломатик ваколатхоналаридан Самарқанд обидаларини "форс мероси" деб таърифлаган ижтимоий тармоқ постларини ўчиришни талаб қилди. АҚШ давлат котиби Марко Рубиога қаратилган бу постларни Тошкент мамлакат тарихий-маданий меросини сиёсий мақсадларда бир томонлама талқин қилиш деб баҳолади.
Эроннинг Тошкентдаги элчиси Муҳаммад Али Эскандарий 23 октябрда Ўзбекистон Ташқи ишлар вазирлигига чақирилиб, унга норозилик нотаси топширилди. Эътироз бирдан бешта Эрон дипломатик ваколатхоналари "Х" тармоғида жойлаштирган бир хил мазмундаги постига тааллуқлидир.
Постлар Рубионинг 19 октябрда Самарқандда Марказий Осиё давлатлари ташқи ишлар вазирлари билан C5+1 учрашувида қатнашганидан кейин тарқалди. Эроннинг Арманистон, Зимбабве ва Болгариядаги элчихоналари унинг Регистон майдонидаги тасвирларини улашиб, форс цивилизацияси ҳақидаги аввалги гапларини танқид қилди.
"Сиз турган жой форс цивилизацияси ва меъморчилигининг бир қисмидир", деб ёзди Эроннинг Арманистондаги элчихонаси 20 октябрда X тармоғида. Постда Рубионинг Афинадаги Акрополга ташрифи пайтида айтган гапларига ишора қилинган.
Эроннинг Зимбабведаги элчихонаси Регистон равоқларини "Эрон-ислом цивилизациясининг ўзига хос белгиси" деб атади. Болгариядаги элчихона эса Рубиони Эрон цивилизациясини танқид қилиб, Самарқандда "форс мероси" фонида суратга тушганликда айблади.
Ўзбекистон ТИВ баёнотида Самарқанд, Бухоро, Хива ва бошқа қадимий шаҳарлар мероси кўп асрлик тарихий-маданий тараққиётни, жумладан, ўзбек халқининг тарихи ва давлатчилик анъаналарини акс эттириши таъкидланди.
Вазирлик Эрон томонини постларни ўчиришга ва бундай ҳолатлар такрорланишига йўл қўймасликка чақирди. Айни пайтда Тошкент Теҳрон билан ўзаро ҳурмат ва ишончга асосланган муносабатларни қадрлашини билдирди.
Ўзбекистон талабидан сўнг, деярли барча постлар тармоқдан олиб ташланган.
Баҳс Вашингтон Марказий Осиё билан иқтисодий алоқаларини кенгайтиришга интилаётган бир пайтда юзага келди. Рубио Самарқанддаги учрашувда инвестиция, муҳим минераллар ва транспорт, жумладан, Транскаспий йўналиши бўйича ҳамкорликни муҳокама қилди.
Бироқ Эрон элчихоналарининг постларида асосий танқид Рубиога қаратилган. Уларнинг Ўзбекистон C5+1 учрашувига мезбонлик қилганига жавобан эълон қилинганини тасдиқловчи далил йўқ.
Эрон Ўзбекистоннинг ташқи савдоси учун муҳим транзит мамлакатидир. Расмий рақамларга кўра, 2025 йилда Ўзбекистонга Эрон орқали 3,9 миллиард долларлик товар — жами импортнинг қарийб 9 фоизи олиб кирилган.