Тошкент шаҳар ҳокимининг қарори билан пойтахтдаги дўкон-бекатлар бузила бошланди.
Шаҳар ҳокимлиги бу қарорни бекат инфратузилмасини тартибга солиш билан изоҳламоқда.
Аммо айнан шу дўкон-бекатлар пойтахтнинг аввалги ҳокими Жаҳонгир Ортиқхўжаев даврида ҳукуматнинг қарори асосида қурилишга рухсат берилган ва тадбиркорлар бунга юз миллирадлаб сўм харажат қилган.
Бу тадбирдан 360 нафар тадбиркор яна куйиб қолиши, юзлаб иш ўринлари йўқотилиши айтилмоқда.
Бири келиб қур дейди, бири келиб буз дейди.
Тошкентдаги бекатларда дўкон қуриб тирикчилик қилаётган тадбиркорларнинг бу ҳақда айтган гапларининг индаллоси шу.
Гап ҳукумат қарорларининг аниқ мақсадли, қатъий ва барқарор эмаслигида, мансабга келган ҳар бир янги ҳоким тегирмонни ўзича юрғизишга ҳаракат қилаётганида.
“Ҳар гал бекатлар масаласи кўтарилганида эгалик қилиш ёки тасарруф этиш ҳуқуқини тасдиқловчи ҳужжатлари йўқ дўкон-бекатлар ёмонотлиқ қилинади. Лекин бирон марта шу бекатларга дўкон қуришга рухсат берганлар ким эди ўзи, деган савол кўтарилмайди. Бирон бир бекатга битта будка қўйишга уриниб кўрган билади, 15 минутда 15та назоратчи пайдо бўлади. Унда юзлаб бекатлардаги дўконларга “рухсат”ни ким берган? “Жавоб” деб кимлар айтган? Демак, балогардон дўкон очган тадбиркорлар эмас, ўша ваколатини суистеъмол қилган валломатлар жавоб бериши керак, улар “топилмаса”, ҳокимият масъулиятни ўз бўйнига олиб, дўкондорларга бошқа жой ё компенсация бериши зарур”, деб ёзади иқтисодчи Отабек Бакиров.
Гарчи Тошкент шаҳар ҳокимлиги қарорида тадбиркорларга савдо нуқталарини ўрнатиш учун бошқа жой ажратиш орқали компенсация тўлаш механизми кўзда тутилганини иддао қилаётган бўлсада, лекин ижтимоий тармоқларда бекатлардаги дўконлар гурра-гур бузилаётганини кўриш мумкин.
Иқтисодчиларнинг айтишича, пандемиядан кейин шу бекатларда жойлашган дўконлар эгаларига бекатларни иситиш-совутиш учун ихтиёрий-мажбурий конструкциялар, кондиционерлар ўрнаттирилганди.
Тўғри, йўловчиларнинг бекатлардаги бу иситиш ва совутиш тизимлари ишламаётганидан ҳам шикоятлари бор. Аммо тадбиркорлар бу баҳона бўлолмасилигини, шикоят бўлган тақдирда, бу камчиликларни бартараф этиши мумкинлигини айтадилар.
Блогер Фотима Жўраеванинг айтишича, бу бекатлар Президентнинг ПҚ-249-сонли қарори ва ҳукуматнинг ВМ-273-сонли қарори асосида, давлат тасдиқлаган НАМУНАВИЙ ЛОЙИҲА бўйича барпо этилган эди.
Блогернинг сўзларига кўра, ўша пайтда ҳукумат тадбиркорга мана сенга ер, ўз ҳисобингдан дўконларингни қур, деб оқ йўл берган ва юзлаб тадбиркор давлатнинг ўша дастурига ва лафзига ишониб юз миллионлаб сўм маблағини сарфлаган, баъзилари эса кредит олиб фаолият юритган.
“Биринчидан, ушбу бекатларнинг ҳар бири Тошкент шаҳар ҳокимининг қарори, Архитектура ва қурилиш бошқармасининг тасдиғи билан қурилган.
Агар бу бекатлар бугун "нотўғри" деб топилаётган бўлса, ўшанда лойиҳани тасдиқлаган, қурилишни қабул қилиб олган ва назорат қилмаган амалдорлар қаерда? Нега фақат тадбиркор "куйиши" керак?
Иккинчидан, Президентимиз ҳар куни "битта бўлса ҳам ишчи ўрин яратган тадбиркорни бошимда кўтараман" деб таъкидлаб турган бир пайтда, тайёр иш жойларини ва солиқ тўлаётган объектларни вайрон қилиш кимга керак бўлиб қолди?
Учинчидан, Ўзбекистон Республикаси "Тадбиркорлик фаолияти эркинлигининг кафолатлари тўғрисида"ги Қонуннинг 18-моддасида "Давлат органининг хатоси учун тадбиркор жавоб бермаслиги керак" деб қатъий белгилаб қўйилган. Нега тадбиркорни ёндиришмоқчи?!
Тадбиркор ўзидан-ўзи, рухсатсиз ҳеч нарса қуролмаган, қуролмайди ҳам.
Давлат тақдим этган имкониятлар замирида, қарорлар ижросини таъминлаган холос. Агар лойиҳада камчилик бўлса, унинг учун ўша вақтда кўз юмган ёки рухсат берган мансабдор шахслар жавоб берсинлар!”
Ижтимоий тармоқларда бекат-дўконларнинг бузилиши ҳам кенг муҳокама қилинмоқда.
“Бунақа дўконлар пиёдаларга ноқулайлик туғдиради. Ёғингарчиликда жой тополмайсиз. Ерда ахлатлар ётади. Бекатни соққасини бериб, шундай тўлиғича эгаллаб олганлари қанчаю. Шу масаланиям орган ходимлари ўрганиши керак, тайёр кейс. Жуда кўпи чекам бермайди, тоза қора иқтисодиёт, ҳам ноҳалол рақобатда улар”, деб ёзади журналист Зафарбек Солижонов.
Тошкент ҳокимлиги қарорида айтилишича, пойтахтдаги бекат инфратузилмасини тартибга солиш ва янгилаш бўйича ўтган йили бошланган ишлар бугун ҳам давом эттирилмоқда. Биринчи босқичда 100 кмлик масофа қамраб олинган, 360 дан ортиқ бекат ва 190 та катта-кичик чорраҳа хатловдан ўтказилган.
Шаҳар маъмуриятининг тегишли қарорига асосан барча бекатлар янгиланади. Рухсат берувчи ҳужжатларга эга тадбиркорларга савдо нуқталарини ўрнатиш учун бошқа жой ажратиш орқали компенсация тўлаш механизми кўзда тутилган.
Тошкентдаги бекат-дўконлар атрофидаги баҳс шунчаки шаҳар инфратузилмаси ёки ободонлаштириш масаласи эмас.
Бу воқеа яна бир бор Ўзбекистонда тадбиркорлик муҳитидаги энг оғриқли муаммолардан бирини — қонун ва қарорларнинг барқарор эмаслигини кўрсатмоқда.
Кеча ҳукуматнинг ўзи тадбиркорларга “қуринг, ишланг” деб рухсат берган лойиҳалар бугун яна ҳукумат қарорлари билан бузилмоқда.
Бундай ҳолатда эса, энг катта зарарни, қарор қабул қилган амалдорлар эмас, балки давлат сиёсатига ишониб маблағ тиккан тадбиркорлар кўрмоқда.