Венгрия мухолифати етакчиси Петер Мадяр Бош вазир Виктор Орбан устидан тарихий сайлов ғалабасини қўлга киритди. Шу тариқа у АҚШ президенти Доналд Трампнинг Европадаги энг яқин иттифоқчиларидан бири бўлган Орбанни ҳокимиятдан четлатди.
Мадяр мамлакатнинг Европа Иттифоқи билан алоқаларини тиклаш, бир вақтнинг ўзида Москва таъсирини чеклашни ваъда қилган эди.
«Сайлов натижалари ҳали якуний эмас, аммо вазият тушунарли ва равшан», деди Орбан 12 апрел кечқурун. Ўша пайтда дастлабки натижалар Мадярнинг марказ-ўнг “Тиса” партияси Орбаннинг ўнгчи “Фидес” партиясидан анча олдинда эканини кўрсатган эди.
«Сайлов натижаси биз учун оғриқли, аммо аниқ. Бошқарув масъулияти ва имконияти бизга берилмади. Мен ғолибни табрикладим», деди у.
Браузерингиз HTML5 ни қўллаб- қувватламайди
Hungary's Viktor Orban Concedes Defeat In Landmark Elections
Бюллетенларнинг деярли барчаси саналгач, Венгрия сайлов қўмитаси маълумотига кўра, “Тиса” партияси 53,6 фоиз овоз билан етакчилик қилди. “Фидес” эса 37,8 фоиз овоз олди.
Дастлабки ҳисоб-китобларга кўра, “Тиса” 199 ўринли парламентда 138 та мандатга эга бўлади. Агар бу тасдиқланса, партия конституциявий ўзгаришлар киритиш учун зарур бўлган учдан икки қисм кўпчиликни қўлга киритади.
«Азиз ватандошларим — биз буни уддаладик!» деди Мадяр Будапештдаги тарафдорларига.
Унинг айтишича, хорижга биринчи сафари Варшавага бўлади. У ерда Полша бош вазири Доналд Тускдан кучли қўллаб-қувватлов олган.
«Яна биргамиз! Шонли ғалаба, азиз дўстлар!» деб ёзди Туск X тармоғида. У венгр тилида ҳам шундай қўшимча қилди: «Руслар, уйингизга қайтинг!»
Мухолифатдаги “Тиса” партияси етакчиси Петер Мадяр 12 апрел куни Венгрия парламент сайловидаги ғалабани нишонламоқда.
Мадярнинг айтишича, шундан сўнг у «Европа Иттифоқи маблағларини озод қилиш учун Вена ва Брюсселга боради».
Сайлов натижалари Брюссел, Киев, Москва ва Вашингтонда диққат билан кузатилди.
Трамп 12 апрел куни Вашингтонга қайтгач, журналистларнинг Орбан ҳақидаги саволларига жавоб бермади.
Авторитар тенденцияларга қаршилик
Тажрибали америкалик дипломат Дэниел Фрид Венгриядаги кутилмаган сайлов натижасини «жуда катта воқеа» деб атади ва бу Европа ҳамда ундан ташқари ҳудудларда авторитар тенденцияларга қарши кенгроқ қаршилик бошланганидан далолат беришини айтди.
12 апрел куни RFE/RL билан суҳбатда Фрид — АҚШнинг етти маъмурияти даврида юқори миллий хавфсизлик лавозимларида ишлаган ва ҳозирда Атлантик Кенгашнинг катта илмий ходими — натижанинг ҳам тезлиги, ҳам кўлами уни ҳайратга солганини билдирди.
«Натижаларни шунчалик тез билганимиздан бироз ҳайронман», деди у. Унинг таъкидлашича, кўпчилик кузатувчилар овозларни санаш узоқ давом этади, деб кутган эди.
«Виктор Орбан мағлубиятни тан олгани, бу мухолифат истаган ва Венгриядаги демократия тарафдорлари орзу қилган, аммо ҳеч ким олдиндан кутмаган йирик ғалаба эканини кўрсатади», деди Фрид.
Венгриянинг Европа Иттифоқидаги кўплаб давлатлар билан мураккаб муносабатлари сабаб, овоз бериш натижаларига Иттифоқнинг 27 аъзоси катта қизиқиш билдирди. Шунингдек, сўнгги 16 йилдан бери ҳокимиятда бўлган Орбан билан яқин алоқаларга эга Вашингтон ва Москва ҳам натижани диққат билан кузатди.
Орбан мағлубиятни тан олгач, Европа комиссияси раҳбари Урсула фон дер Ляйен шундай деди: «Венгрия Европани танлади. Европа ҳамиша Венгрияни танлаган. Мамлакат ўзининг Европа йўлини қайта тикламоқда».
Украина президенти Владимир Зеленский Мадярни «ишончли ғалаба» билан табриклади ва Telegram орқали шундай ёзди: «Конструктив ёндашув ғалаба қилганда бу муҳимдир».
Европа Иттифоқи аъзоси сифатида Орбан ҳукумати 2022 йилда Россиянинг Украинага кенг кўламли босқинидан кейин Москвага қарши санкциялар бўйича Иттифоқнинг кўплаб қарорларини тўсиб қўйди ёки юмшатди. Шунингдек, у Украинага айрим ёрдам пакетларининг қабул қилинишига ҳам тўсқинлик қилди.
Яқинда у 2026 ва 2027 йиллар учун Киевга ажратилиши режалаштирилган 90 миллиард евро (105 миллиард доллар)лик кредитни тўхтатди. Бу маблағ аввал 2025 йил декабрида ЕИ етакчилари томонидан келишилган эди.
Ўтган ой Венгрия полицияси Австриядан ўз юртига кетаётган етти нафар Украина фуқароси олиб кетаётган икки микроавтобусни тўхтатиб, улардан 80 миллион доллардан ортиқ нақд пул ва 9 килограмм олтин қуймаларини мусодара қилди. Бу ҳолат пул воситаларини одатий ташиш сифатида баҳоланган.
Бу воқеалар Орбан Украина Россия нефтини «Дружба» қувури орқали етказиб беришни тўхтатганини иддао қилганидан кейин юз берди. Украина эса қувур Россия ҳужумлари оқибатида шикастлангани ва таъмирлаш вақт олишини билдирган.
Россияга алоқадор сиздирилган қўнғироқлар
Бу масалаларнинг барчаси сайлов кампаниясига таъсир қилди. Шу жумладан, Венгрия ташқи ишлар вазири Петер Сийярто россиялик ҳамкасби Сергей Лавровга Европа Иттифоқининг юқори даражадаги учрашувлари ҳақида маълумот бераётгандек кўринган сиздирилган телефон суҳбатлари ҳам муҳокамалар марказида бўлди.
Аввалига буни инкор этган Венгрия ташқи ишлар вазири кейинчалик у ЕИ йиғилишларидан олдин ва кейин нафақат россиялик ҳамкасблари, балки Исроил, Сербия, Туркия ва АҚШ вакиллари билан ҳам мулоқот қилишини тасдиқлади.
Мадярни ғалаба билан табриклаб қўнғироқ қилган Франция президенти Эммануэл Макрон шундай деди: «Франция демократик иштирок ғалабасини, Венгрия халқининг Европа Иттифоқи қадриятларига садоқатини ва Венгриянинг Европадаги ўрнини олқишлайди».
«Келинг, қитъамиз хавфсизлиги, рақобатбардошлиги ва демократияси учун янада суверен Европани биргаликда барпо этайлик».
Шу билан бирга, Мадярнинг сайлов кампаниясидаги асосий эътибори ички масалаларга, айниқса коррупцияга қарши курашга қаратилди.
У 2025 йил октябр ойида RFE/RL’га берган интервьюсида ташқи сиёсатда эҳтиёткор йўл тутишини билдирган эди.
Браузерингиз HTML5 ни қўллаб- қувватламайди
Hungarian Opposition Candidate On Limiting Russian Energy Contracts
Хусусан, у Россиядан келадиган ёқилғи импортини тез орада тўхтатиш бўлмаслигини айтди. Бу Европа Иттифоқининг Венгрия ва қўшни Словакияни 2027 йилгача Москва билан энергетик алоқаларни тўлиқ узиш бўйича бошқа аъзо давлатлар қаторида ҳаракат қилишга чақирувига қарамай билдирилди.
Ҳозирда Венгрия табиий газ эҳтиёжининг тахминан 95 фоизини Россиядан импорт қилади. 2025 йилнинг биринчи ярмида эса нефть импортининг қарийб 92 фоизи Россия ҳиссасига тўғри келган.