Минскда Божхона Иттифоқига аъзо Россия, Беларус, Қозоғистон ҳамда Украина президентлари учрашуви бўлиб ўтди. Европа Иттифоқи мулозимлари иштирокида сешанба куни бўлган учрашувда Украина шарқидаги вазият муҳокама қилинди. Кузатувчилар Россия ва Украина президентлари ўртасида бугун ҳам давом этган музокаралар кутилган натижани беришига шубҳа билан қарамоқда.
26 август куни Беларус пойтахти Минскда Божхона Иттифоқи — Украина-Европа Иттифоқи кўринишида Украина бўҳронини муҳокама қилишга қаратилган давлат раҳбарлари учрашуви бўлиб ўтди.
Дастлаб, Украина президенти Пётр Порошенко ва Беларус раҳбари Александр Лукашенко учрашди. Кейин улар ўз ўрнида ЕИнинг расмий вакили Кэтрин Эштон билан ҳам музокаралар олиб борди.
Одатдагидек, Минскнинг Мустақиллик саройига охирги бўлиб Владимир Путин кириб келди.
Владимир Путиннинг кулиб узатган қўлига жавобан жиддий қиёфада қўл чўзган Пётр Порошенконинг кўриниши журналистлар эътиборидан четда қолмади.
Минскда музокаралар
Учрашувга мезбонлик қилаётган Александр Лукашенко ўз нутқини Украина шарқида нобуд бўлаётган тинч аҳоли ва қочқинларнинг оғир аҳволидан бошлади.
- Украина шарқидаги ҳарбий тўқнашувда айбсиз тинч одамлар ўлиб кетяпти. Илгари гуллаб-яшнаган ва бой мамлакат иқтисодий инфратузилмаси барбод қилиняпти. Юз минглаб қочқинлар ўз уйларини тарк этишга мажбур. Бутун минтақа гуманитар фалокат ёқасида турибди ва бу тарихий кадрлар эмас. Бу бугунги реалликдир, - деди бундай вазиятда шунчаки кузатувчи бўлиб қола олмаслигини билдирган Беларус раҳбари.
Пётр Порошенко билан учрашув тафсилотларига тўхталган Александр Лукашенко бу йиғилиш ташаббуси билан унга бевосита Украина президенти мурожаат қилганини айтди.
Ўз ўрнида, Пётр Порошенко Беларус президентига саммит учун миннатдорчилик билдириб, Украина ғарбда Европа Иттифоқи, шарқида эса Божхона Иттифоқи билан савдо-иқтисодий ҳамкорликка тайёр эканини маълум қилди.
- Биз мазкур учрашув мақсади Европа Иттифоқи билан эркин савдо ҳудудини яратиш, Божхона Иттифоқи билан савдо-иқтисодий муносабатларни тиклаш шарт-шароитларини муҳокама қилиш эканини эътироф этамиз. Бироқ, Украина бугунги кунда истаётгани - тинчлик. Донбассда тинчлик ўрнатилиши одамларнинг азоб-уқубатларига чек қўяди. Шу сабабли, савдо-иқтисодий, энергетик масалалардан ҳам кўра Минск учрашувида кўрилажак энг муҳими – тинчлик масаласидир, - деди Минскка тинчлик ўрнатиш аниқ режаси билан келганини айтган Пётр Порошенко.
Порошенко Украина ва ЕИ ўртасидаги бирлашувдан Божхона Иттифоқи мамлакатлари кўражак зарарларни ҳисоб-китобини олиб борувчи бирлашган мониторинг гуруҳини тузиш, бу ҳисоблар асосида эса бу зарарни қоплаш ва ундан ҳимояланиш масалалари ечими устида бош қотириш зарурлигини тўғрисида фикр билдирди.
Европа комиссари Кэтрин Эштон Ғарбнинг Украина бўҳрони масаласида Ғарб позициясини очиқлаб, бу учрашувга катта ишончларни боғлаётганини гапирди.
- Биз Украина танлаган, Украина халқи бораётган йўлни қўллаб-қувватлаймиз, - деди Украина ўз ўрнида шарқдаги қўшнилари билан дўстона муносабатларни тиклаши зарурлигини уқдирган Эштон хоним.
Қозоғистон йўлбошчиси Нурсултон Назарбоев учрашувда можарони бартараф этиш бўйича аниқ таклифлари билан сўзга чиқди.
Назарбоевга кўра, биринчидан – Украинага гуманитар ёрдам кўрсатиш, иккинчидан – ҳарбий ҳаракатларни тўхтатиш, учинчидан – ўзаро санкцияларни қўллашни тўхтатиш ва, ниҳоят, тўртинчи таклиф – Украина иқтисодиётини тиклаш учун халқаро жамғарма тузиш.
Бироқ, елбаси Назарбоев Украина шарқида ҳарбий ҳаракатларни олиб бораётган ва расман ҳеч кимга бўйсунмайдиган қуролли айирмачилар тузган мустақил ҳудудларнинг кейинги тақдирига тўхталмади.
Сўзга чиққан Россия президенти Владимир Путин европаликларни “Украина бозорини осонгина қўлга киритгани”да ва бошқаларни у ердан сиқиб чиқаётганликда айблади.
- Украина ва Божхона Иттифоқи ўртасида ҳамкорликни нафақат сақлаб қолиш, балки уни тараққий эттириш мақсадга мувофиқдир. Аммо савол туғиляпти: Украина ва Европа Иттифоқи ўртасида бирлашув тўлақонли ишга тушганида бунинг ҳаммасига эришиб бўладими? - деди Владимир Путин.
Россия президенти Украина Европа Иттифоқи билан шартнома имзоласа, “Россия иқтисодиётини ҳимоя қилиш” мақсадида Украина импорти учун мавжуд имтиёзларни бекор қилинишидан огоҳлантирди.
26 аугуст куни оқшом Путин ва Порошенконинг Минскдаги учрашуви қарийб 2 соат давом этди. Учрашув натижалари бўйича матбуот олдида қилган чиқишида Владимир Путин Украина шарқидаги аҳолига гуманитар ёрдам кўрсатиш, газ масалалари муҳокама этилганини билдирди. Шунингдек, Россия раҳбари Украинадаги қонли тўқнашувларга ўз мамлакатининг алоқаси йўқлигини яна бир бор таъкидлаб ўтди.
Икки давлат раҳбарининг учрашувларининг 27 август куни оқшом якунига етди.
Россия давлат раҳбари куни кеча Украина ҳудудида қўлга тушган Псков десантчилари масаласига ҳам жамоатчилик эътиборини қаратиб, улар қўшни давлат ҳудудига “адашиб кириб кетган бўлиши мумкинлиги”ни айтди. Владимир Путин Киев, Донецк ва Луганск жанговар ҳаракатларни тўхтатиш масаласини ўзаро келишиб олиши керак, деди. “Биз Россия, бу ҳақда биз гапира олмаймиз”, деди у қўшни мамлакат ишларига Россия аралашмаслигини билдириб.
Порошенко томонлар Украина кучлари ва россияпараст айирмачилар ўртасидаги жанг ҳаракатлари тўхтатилиши бўйича Киев таклифини қўллагани ҳамда бу борадаги “йўл харитаси” қисқа муддатлар ичида ҳозирланажагини билдирди.
Киев ва Ғарб Россияни Украина шарқидаги айирмачиларни дастаклаётганликда ва уларни қурол-аслаҳа билан таъминлаётганликда айблаб келади. Москва эса бу айбловларни рад этиб келади.
