Хитой компанияси Ўзбекистонда беш мингта автомобиль ва ўз иловаси билан такси хизматини йўлга қўйишни режалаштирмоқда. Янги оператор Россиянинг Yandex Go платформаси устунлик қилаётган бозорда рақобатни кучайтириши, маҳаллий компаниялар учун эса қўшимча босим яратиши мумкин.
Бу режа Yandex хизматларидаги узилиш Ўзбекистонда ҳам йўловчи ва ҳайдовчиларни қийин аҳволга солган пайтда эълон қилинди. Воқеа хориждаги инфратузилмага боғлиқлик хавфини кўрсатиш билан бирга, муқобил хизматларга талабни ҳам оширди.
Транспорт вазирининг биринчи ўринбосари Маманбий Омаров 16 октябрда Spot нашрига хитойлик инвестор яқин вақтда иш бошлаш ниятида эканини айтган. Аммо компания номи, инвестиция миқдори, қайси шаҳарларда ишлаши ва аниқ муддат очиқланмаган.
Озодлик Транспорт вазирлигига инвестор, автомобиллар кимга тегишли бўлиши, эҳтимолий давлат имтиёзлари ва ҳайдовчилар учун шартлар ҳақида саволлар юборди. Мақола чоп этилаётган пайтгача жавоб келмади.
Россия компаниялари устунлиги
Ўзбекистон такси бозоридаги энг йирик платформа — Yandex Go. Солиқ қўмитасининг 2024 йилги рақамлари асосида Озодлик ҳисоб-китобига кўра, агрегаторлар орқали қайд этилган сафарларнинг 85 фоизи ва йўл ҳақи айланмасининг қарийб 88 фоизи шу хизмат ҳиссасига тўғри келган.
Yandex ортидан бозорга Россиянинг Wildberries & Russ гуруҳига қарашли WB Taxi ҳам кирди. Хизмат Тошкентда 2025 йил декабрида чекланган тартибда иш бошлаб, 2026 йил мартида барча фойдаланувчилар учун очилди.
Улар билан Украинада ташкил этилган Uklon, Ўзбекистоннинг MyTaxi, Taxi Millennium ва бошқа хизматлар рақобатлашмоқда. Uklon ҳозир қароргоҳи Дубайда жойлашган VEON гуруҳи таркибидаги Kyivstar компаниясига қарашли.
Маҳаллий операторларнинг ҳудудий қамрови чекланган. MyTaxi Тошкентда ишласа, Yandex пойтахтдан ташқари кўплаб шаҳарларда ҳам хизмат кўрсатади. Хитой компаниясининг катта автопарк билан кириши маҳаллий хизматларнинг мижоз ва ҳайдовчилар учун курашини янада қийинлаштириши мумкин.
Триллионлаб сўмлик бозор
Солиқ қўмитаси маълумотларига кўра, 2025 йилда агрегаторлар орқали 479 миллион сафар қайд этилиб, йўл ҳақи айланмаси 9,62 триллион сўмга етган. Бу — кунига ўртача 26 миллиард сўмдан ортиқ.
2024 йилга нисбатан сафарлар сони қарийб 50 фоиз, номинал айланма эса 63 фоиз ошган. Ўсишга талаб ва нархлар ўзгаришидан ташқари, аввал ҳисобга кирмаган фаолиятнинг расмийлашуви ҳам таъсир қилган бўлиши мумкин.
2026 йилнинг дастлабки саккиз ойида 329 миллион сафар ва 7,16 триллион сўмдан ортиқ айланма қайд этилган. Бу рақамлар платформалар фойдасини эмас, йўловчилар тўлаган йўл ҳақининг умумий ҳажмини кўрсатади.
Шундай бозорда ҳам янги хизматни йўлга қўйиш фақат машина ва маблағга боғлиқ эмас.
Uklon раҳбари Сергей Гришков июлда Spot нашрига йўловчилар талаби ва ҳайдовчилар сонини бир вақтда ошириш зарурлигини айтган. Буюртмасиз ҳайдовчиларни ёки машина етишмайдиган хизматга йўловчиларни жалб қилиш сармояни тез сарфлаб юбориши мумкин.
Компания айрим сафарлар харажатининг бир қисмини ўзи қоплаётганини ва уч йил ичида операцион харажатларини қоплаш даражасига чиқишни мақсад қилганини билдирган.
Yandex’даги узилиш кимга фойда келтирди?
11 октябрда Yandex хизматларидаги узилиш пайтида Ўзбекистонда айрим йўловчилар такси буюртма қилолмади. Ҳайдовчилар эса Yandex Pro иловасига кириш, тушумини кўриш ва пул ечишда қийналганини айтди.
Компания баёнотларига таянган хабарларга кўра, узилиш Россиянинг Владимир вилоятидаги Yandex маълумотлар маркази дрон ҳужумида зарарланиб, тўхтатилганидан кейин юз берган. Yandex турли мамлакатлардаги хизматлари тақсимланган ҳисоблаш инфратузилмасидан фойдаланишини тушунтирган.
Узилиш рақобатчиларга имконият очди. Uklon 11–13 октябрда буюртмалар одатдаги таққосланадиган кунларга нисбатан икки-уч баравар кўпайганини айтди. MyTaxi эса буюртмалар 15 баравар, ишга чиққан ҳайдовчилар сони уч баравар ошганини билдирди.
MyTaxi барча серверлари Ўзбекистонда жойлашгани, ўз хариталаридан фойдаланиши ва юклама ошганида ҳам ишлашда давом этганини таъкидлади.
Бу компанияларнинг ўз маълумотлари бўлиб, турли бошланғич ҳажмларга асосланган. Улар бозор улуши доимий равишда ўзгарганини англатмайди. Бироқ узилиш маҳаллий хизматлар йирик платформа ишламай қолганда талабнинг бир қисмини қабул қила олишини кўрсатди.
Муқобил хизматларда ҳам муаммолар кузатилди. 15 октябрда Рақобат қўмитаси талаб юқори пайтларда тарифлар кескин ошгани ортидан агрегаторлар фаолиятини ўрганаётганини маълум қилди. Қўмита нарх алгоритмларини қайта кўриб чиқиш, пул ечишдаги қийинчиликларни ҳал этиш, ҳайдовчиларни асоссиз блоклаш ҳолатларини қайта кўриш ва тўланмаган бонусларни беришга чақирди.
Бу муайян компания қонунбузарлик қилгани ҳақидаги якуний хулоса эмас эди.
Бонуслар ва харажатлар орасидаги ҳайдовчи
Платформалар йўловчиларни чегирмалар, ҳайдовчиларни эса бонуслар билан жалб қилмоқда. Ижтимоий тармоқларда айрим ҳайдовчилар бир нечта иловада ишлаб, ўзига қулай буюртмаларни танлаётганини айтяпти. Бошқалари паст тарифлар, комиссиялар ва бонус тўловларидан норози.
Бундай шикоятлар октябрдаги узилишдан аввал ҳам бор эди. 2025 йил декабрида ҳайдовчилар орасида бойкот чақириқлари тарқалган. Yandex акция таъсирини рад этиб, ўртача соатлик даромад бир йилда 21 фоиз ошганини билдирган. Аммо бу рақам ёқилғи ва автомобиль харажатларидан кейин ҳайдовчи қўлида қанча пул қолганини кўрсатмайди.
2026 йил июнида метан нархи тахминан 5200 сўмдан 5700–5800 сўмга кўтарилган. Ҳайдовчи таъмир, ижара ёки кредит тўловларини ҳам қоплайди. Буюртма ёки ёқилғи навбатини кутиш вақти эса даромад келтирмайди.
Янги Хитой компанияси ҳайдовчиларга қандай шартлар таклиф қилиши ҳозирча номаълум. Автомобиллар ижарага бериладими, бўлиб тўлашга сотиладими ёки маҳаллий автопарклар орқали ишлатиладими — очиқланмаган. Таъмир, суғурта ва машина бекор турган кунлар харажатини ким қоплаши ҳам маълум эмас.
Хитой тажрибаси ва ҳайдовчисиз келажак
Хитойнинг йирик бренди бўлиш янги бозорда муваффақиятни кафолатламайди. DiDi Қозоғистонда 2021 йилда иш бошлаб, 2022 йил 4 мартда фаолиятини тўхтатган. Компания қарорини бозор шароити ўзгаргани ва бошқа қийинчиликлар билан изоҳлаган. Уни айнан Yandex сиқиб чиқарганини тасдиқловчи далил йўқ.
Айни пайтда қўшни Қозоғистонда ҳайдовчисиз таксига тайёргарлик кўрилмоқда. Хитойнинг Pony.ai, АҚШнинг NVIDIA ва inDrive компаниялари бундай хизматни йўлга қўйиш имкониятларини ўрганишга келишган. Синовларни 2027 йилнинг биринчи ярмида Астанада бошлаш, муваффақиятли бўлса, лойиҳани бошқа шаҳар ва мамлакатларга ҳам кенгайтириш кўзда тутилган.
Ўзбекистонда ҳозирча ҳайдовчисиз таксиларни синовдан ўтказиш ҳақида гап йўқ.
2026 йилнинг дастлабки саккиз ойида агрегаторлар орқали йўловчи ташиган 481 мингдан ортиқ ўзини ўзи банд қилган ҳайдовчи қайд этилган.
Хитой компанияси Yandex билан рақобатлаша оладими, бу курашда маҳаллий хизматларга қандай ўрин қолади — булар бугуннинг саволлари. Ўзбекистонда ҳайдовчисиз такси қачон пайдо бўлиши ҳозирча номаълум. Аммо технология ҳайдовчига эҳтиёжни камайтирса, бугун таксидан рўзғор тебратаётган одамлар эртага қаердан даромад топади, деган савол ҳам очиқ қолмоқда.
Форум