Жонли Эрон: Музокаралар ҳуқуқ ва манфаатлар тан олинишига боғлиқ

5 апрелда эрталаб АҚШ ҳарбийлари Эрон ҳудудида уриб туширилган F-15 қирувчи самолёти экипажининг иккинчи аъзосини қутқарди.

АҚШ президенти Доналд Трамп ўзининг Truth Social тармоғида ҳарбий “жароҳат олган, аммо унинг аҳволи яхшиланади”, деб ёзган.

Учоқ 3 апрелда Эрон ҳаво ҳужумидан мудофаа тизимлари томонидан уриб туширилган. Бу сўнгги беш ҳафта давом этган можаро даврида Эрон осмонида йўқотилган биринчи америкалик ҳарбий самолёт бўлди. Экипажнинг биринчи аъзоси ҳам қутқарилган.

Fox News келтирган АҚШ расмийлари ва минтақавий манбалар маълумотига кўра, қутқарилган учувчи ҳам, қутқарув гуруҳи ҳам Эрон ҳудудини хавфсиз тарк этган.

Аввалроқ расмий Теҳрон америкалик учоқ қулатилганини эълон қилиб, экипаж аъзоларини қўлга олган фуқароларга мукофот ваъда қилган эди.

Axios манбаларига таяниб хабар беришича, офицер бир суткадан ортиқ вақт давомида тоғларда яшириниб юрган.

Эрон ҳарбийлари Ҳурмуз бўғозида жорий этилган кемачилик чекловлари йирик нефть ишлаб чиқарувчи давлат ҳисобланган Ироққа тааллуқли эмаслигини маълум қилди.

"Қардош Ироқ Ҳурмуз бўғозида жорий этилган барча чекловлардан озод қилинди", дейилади баёнотда.

Bloomberg нашрининг ёзишича, бу қарор Ироқ нефтидан кунига 3 миллион баррелгача жаҳон бозорига чиқариш имконини бериши мумкин. Шу билан бирга, ироқлик амалдор агентликка амалдаги натижа сақланиб қолаётган хавф-хатарлар шароитида кемалар бўғоз орқали ҳаракатланишга рози бўладими-йўқми, шу омилга боғлиқ бўлишини айтган.

Ҳозирча бу имтиёз Ироқнинг барча нефтига тааллуқлими ёки фақат мамлакат байроғи остида юрувчи танкерларгами, аниқ эмас. Шунингдек, қарор қандай тартибда амалга оширилиши ҳам маълум қилинмаган.

Ироқ OPEC'да нефть ишлаб чиқариш ҳажми бўйича Саудия Арабистонидан кейин иккинчи ўринда туради.

АҚШ ва Исроилнинг Эронга қарши операцияси бошланганидан сўнг Форс кўрфазидаги асосий нефть ишлаб чиқарувчилар экспорт йўли ёпилиши сабабли хом нефть қазиб олишни кескин қисқартиришга мажбур бўлди.

Bloomberg маълумотига кўра, март ойида Ироқ нефти экспорти ўтган ойга нисбатан тахминан 97 фоизга камайиб, ўртача кунига 99 минг баррелни ташкил этган.

Ҳарбий ҳаракатлар бошланишидан олдин Ҳурмуз бўғози орқали жаҳон нефти ва нефть маҳсулотларининг 15–20 фоизи, суюлтирилган табиий газнинг эса 30 фоиздан ортиғи ўтар эди. Бўғознинг ёпилиши Форс кўрфазидаги йирик ишлаб чиқарувчиларда қазиб олиш ҳажмининг камайишига ва энергия ресурслари нархининг ошишига олиб келди.

Азов денгизида буғдой ортган "Волго-Балт" кемаси ҳалокатга учрагани ҳақида Украинанинг Херсон вилоятининг оккупация қилинган қисмига Россия томонидан тайинланган раҳбари Владимир Салдо хабар берди.

ТАСС агентлиги фавқулодда хизматларга таяниб, экипажда 11 киши бўлгани ва охирги маълумотларга кўра, уларнинг иккитаси ҳалок бўлганини ёзди. Қолганлари қайиқ орқали эвакуация қилиниб, соҳилга олиб чиқилган.

Салдонинг айтишича, экипаж аъзоларининг барчаси Россия фуқаролари.

Россиянинг фавқулодда хизматлари кема ҳалокатига дрон зарбаси сабаб бўлганини билдирмоқда. Ҳужум пайтида кема аннексия қилинган Қрим ҳудудида, Керч бўғозидан 300 мил шимолда сузиб юрган.

Америкалик расмийнинг “Озод Европа/Озодлик радиоси”га маълум қилишича, 3 апрел куни Эрон устидан уриб туширилган ҳарбий самолёт экипажининг бир аъзоси қутқарилган. Иккинчи учувчи қидирилмоқда. Яна бир америкалик расмий самолёт икки ўринли F‑15E эканини айтди.

Аввалроқ расмий Теҳрон америкалик учоқ қулатилганини эълон қилиб, экипаж аъзоларини қўлга олган фуқароларга мукофот ваъда қилган эди.

Бу - Эрон билан ҳозирги қуролли тўқнашув бошланганидан бери АҚШ самолёти уриб туширилгани ҳақидаги биринчи маълум ҳолат.

CBS, Reuters ва Исроил ахборот воситалари ҳам америкалик расмийларга таяниб, экипаж аъзоларидан бири қутқарилганини хабар қилди.

Айрим манбаларга кўра, қутқарув операциясида махсус кучлар ҳам иштирок этган. Шунингдек, Эрон ҳаво мудофааси зарбаси натижасида Black Hawk вертолётига зарар етгани, аммо у базасига қайтишга муваффақ бўлгани айтилган.

CBS манбаси кейинроқ учувчи вертолёт орқали эвакуация қилинганини ва вертолёт ердан отилган ўққа дуч келганини тасдиқлади. Экипаж аъзоларидан бири яраланган, лекин вертолёт базасига етиб борган.

Пентагон ва АҚШ Қуролли кучлари Марказий қўмондонлиги ҳозирча самолёт уриб туширилганини расман тасдиқламаган. Оқ уй эса президент Доналд Трамп вазиятдан хабардорлигини маълум қилди холос.

CBS ёзишича, Исроил қутқарув операцияси давомида Эроннинг тегишли ҳудудларига авиаҳужумларни вақтинча тўхтатган.

The New York Times газетаси Форс кўрфази минтақасида яна бир америкалик ҳарбий самолёт қулагани ҳақида жума куни кечқурун хабар берди. Унда ягона учувчи бўлган ва у ҳам қутқарилгани айтилмоқда. Манбаларга кўра, бу A‑10 Warthog учоғи бўлиб, Ҳурмуз бўғози яқинида қулаган. У уриб туширилганми ёки бошқа сабаб билан қулаганми, маълумот берилмаган.