БАА нефть экспорт қилувчи давлатлар ташкилоти - ОПЕКдан чиқди
28 апрел куни Бирлашган Араб Амирликлари нефть экспорт қилувчи давлатлар ташкилоти ОПЕКдан чиққанини эълон қилгач, ташкилот катта зарбага учради.
ОПЕК ва ОПЕК+нинг узоқ йиллик аъзоси бўлган БААнинг кутилмаган чиқиши энергия ишлаб чиқарувчи блок ичида тартибсизликка сабаб бўлиши ва уни заифлаштириши мумкин.
- Менимча, Яқин Шарқда ҳозир биз қайта геосиёсий шаклланишни кўряпмиз. Саудия Арабистони, Покистон, Миср ва Туркия ўзларини Яқин Шарқда энергия хавфсизлиги ва умуман хавфсизликнинг янги кафолатчилари сифатида шакллантирмоқда. БАА эса Ҳиндистон, Исроил ва АҚШ билан анча яқинлашмоқда. Бу геосиёсий қайта йўналиш шу билан ҳам кўриниб турибдики, БАА энергия вазири Саудия Арабистони билан маслаҳатлашилмаганини айтди. Бу икки давлат ўртасида муносабатлар қанчалик узилаётганини яққол кўрсатади. Шуни ҳам унутмаслик керакки, йил бошида улар Яман масаласи бўйича ҳам кичик тортишув қилган эди. Бу ҳозирда геосиёсий нуқтаи назардан ушбу икки давлат ўртасида чуқур ажралиш борлигини кўрсатади, деди Rystad Energy компанияси геосиëсий таҳлил бўлими раҳбари Хорхе Леон.
БАА энергия вазири Суҳайл Муҳаммад ал-Мазруий қарор минтақадаги энергия стратегиялари чуқур таҳлил қилинганидан сўнг қабул қилинганини айтди.
Унинг сўзларига кўра¸ бу сиёсий қарор ва ишлаб чиқариш ҳажмлари билан боғлиқ жорий ва келгуси сиёсатларни синчиклаб кўриб чиқиш натижасида қабул қилинди.
Ал-Мазруий бу қарор Ҳормуз бўғозидаги вазият сабаб бозорга катта таъсир кўрсатмаслигини ҳам қўшимча қилди.
- Менимча, ОПЕКнинг парчаланиши Трамп маъмурияти учун фойдали бўлар эди, чунки бу жаҳон бозорида нархларни дарҳол пасайтириб юборади. Ҳатто Ҳормуз бўғози ҳозирча ёпиқ қолса ҳам, бундай хабарнинг ўзи нархларни туширишга етарли бўлади. Бу Трамп маъмуриятига босимни камайтиради. Аммо узоқ муддатда, агар нархлар паст бўлиб қолса, бу АҚШда нефть ишлаб чиқариш ҳажмининг камайишига олиб келади. Яъни, АҚШ истеъмолчилари ютади, ишлаб чиқарувчилар эса ютқазади. Албатта, паст нархлар нефть импорт қилувчи давлатлар — Европа мамлакатлари ва Хитой учун ҳам фойдали. Россия учун эса асосий салбий оқибат — жаҳон бозорида нефть нархларининг тушиб кетишидир. Чунки ҳозир бюджет харажатлари юқори ва бизга даромад олиш учун юқори нархлар керак. Ҳозирги шароитда юқори нархлар биринчи чоракда паст нархлар сабаб қоплай олмаган даромадимизни қисман бўлса ҳам қоплаш имконини беради, деди Россия миллий энергетик хавфсизлик фонди катта таҳлилчиси Игор Юшков.
ОПЕКнинг Форс кўрфази давлатлари аллақачон Ҳормуз бўғози орқали экспорт қилишда қийинчиликларга дуч келган.
Эрон ва Умон ўртасида жойлашган ушбу тор бўғоз орқали илгари жаҳон нефти ва суюлтирилган газининг бешдан бир қисми ташилар эди.
Бироқ февраль ойи охирида АҚШ ва Исроил Теҳронга ҳужум қилганидан сўнг, бу йўлак деярли тўлиқ ёпилган.
Кремль матбуот котиби Дмитрий Песковнинг айтишича, Бирлашган Араб Амирликларининг ОПЕКдан чиқиш қарори, жаҳоннинг етакчи нефть ишлаб чиқарувчилари бирлашмаси бўлган ОПЕК+ форматининг тугашини англатмайди. Песков Россия гуруҳда қолишини қўшимча қилди.
- Бу Бирлашган Араб Амирликларининг суверен қарори, биз бунга ҳурмат билан қараймиз. Биз Абу-Дабидан Амирликлар энергия бозорларида масъулиятли позицияни сақлаб қолиши ва икки томонлама мувофиқлашувни давом эттириши ҳақидаги баёнотларни олқишлаймиз. Абу-Даби билан жуда конструктив ва дўстона муносабатларимиз борлигини инобатга олган ҳолда, биз БАА билан, жумладан энергия соҳасида, самарали ва мазмунли мулоқотлар давом этишига умид қиламиз, деди Кремл матбуот котиби Дмитрий Песков.
Бироқ, бўғоз қайта очилган тақдирда, БАА экспорт ҳажмларини сезиларли даражада ошириши мумкин.
БААнинг ОПЕКдан чиқиши АҚШ президенти Дональд Трамп учун катта ютуқ ҳисобланади. Трамп ташкилотни нефть нархларини сунъий равишда ошириш орқали “дунёнинг қолган қисмини талон-тарож қилишда” айблаб келган.
Трамп, шунингдек, АҚШнинг Форс кўрфази давлатларини ҳарбий жиҳатдан ҳимоя қилиши билан нефть нархларини боғлаб, АҚШ ОПЕК аъзоларини ҳимоя қилаётган бир пайтда, улар “бундан фойдаланиб, юқори нефть нархларини жорий этяпти”, деб айтган.
Европа авиакомпаниялари ëқилғи танқислигига дуч келиши мумкин
Яқин Шарқда давом этаётган можаро энергия таъминотини издан чиқариб, ёқилғи нархларини оширгани сабабли Европа авиакомпаниялари яқин орада реактив ёқилғи танқислигига дуч келиши мумкин.
Халқаро ҳаво транспорти ассоциацияси (IATA) маълумотларига кўра, можаро бошланганидан бери жаҳон миқёсида реактив ёқилғи нархлари кескин ошган — бир баррель нархи 85–90 доллардан 150–200 долларгача кўтарилган.
Ёқилғи нархларининг ошиб кетишидан ташқари, Европадаги кўплаб авиакомпаниялар ҳатто юқори нархларда ҳам реактив ёқилғи топиб бўлмайдиган ҳолатга дуч келмоқда.
Айрим ҳудудларда ёқилғи захиралари бор-йўғи бир неча ҳафтагагина етади. Ушбу “реактив ёқилғи инқирози” ҳаво транспорти соҳаси учун жиддий муаммо туғдирмоқда.
Халқаро энергия агентлиги (IEA) ижрочи директори Фатих Биролнинг айтишича, Европада реактив ёқилғи захиралари хавфли даражада камайиб бормоқда.
Агар Яқин Шарқдаги вазият таъминотни издан чиқаришда давом этса, айрим рейслар яқин орада бекор қилиниши мумкин.
Сўнгги пайтларда Германиянинг Lufthansa, Нидерландиянинг KLM ва Virgin Atlantic каби бир қатор Европа авиакомпаниялари парвоз йўналишларини тўхтатиш, айрим рейсларни бекор қилиш ва ёқилғи қўшимча тўловларини ошириш каби чораларни кўрди.
Саноат вакилларининг фикрича, талаб ўзгармас экан, ташиш қувватларининг етишмаслиги ва қиммат чипталар Европа аҳолиси саёҳатига янада кўпроқ чекловлар келтириб чиқаради.
Европа узоқ йиллар давомида Яқин Шарқдан келадиган энергия таъминотига кучли боғлиқ бўлиб келган. Халқаро энергия агентлиги маълумотларига кўра, аввал Яқин Шарқ Европанинг соф реактив ёқилғи импортининг 75 фоизини ташкил этган.
Ҳормуз бўғозининг блокада қилиниши ушбу асосий таъминот йўлини деярли тўлиқ тўхтатиб қўйди ва Европа реактив ёқилғи импорти 2022 йил март ойидан бери энг паст даражага тушиб кетди.
Бундан ташқари, можаро сабабли Европадан учиб чиқадиган узоқ масофали рейслар айрим ҳаво ҳудудларини айланиб ўтишга мажбур бўлмоқда.
Бу эса парвоз вақтларининг узайиши ва масофанинг ортишига олиб келиб, реактив ёқилғи сарфини кўпайтирди ва Европада ёқилғига бўлган талабни юқори даражада сақлаб қолмоқда.
Авиация таҳлилчилари таъкидлашича, ҳатто Ҳормуз бўғози орқали юк ташиш қайта тикланган тақдирда ҳам, реактив ёқилғи ишлаб чиқариш ва етказиб бериш тизимининг тўлиқ тикланишига бир неча ой керак бўлади.
Украина Туапсе НҚИЗга яна ҳужум қилди
28 апрел куни Украина дронлари Қора денгиз бўйида жойлашган Россиянинг Туапсе нефтьни қайта ишлаш заводига ҳужум қилди ва натижада ёнғин келиб чиқди, деб маълум қилди расмийлар.
Ҳаракатланаётган автомобилдан олинган гувоҳлар видеосида осмонга кўтарилаётган улкан тутун кўринади.
Reuters видеонинг жойлашувини дўкон ёзувлари, бинолар, йўл тўсиқлари ва йўл тузилиши орқали тасдиқлади. Ушбу маълумотлар архив ва сунъий йўлдош тасвирларига мос келган.
Видео санаси мустақил равишда тасдиқланмаган, аммо 28 апрелгача унинг эскироқ версияси интернетда жойлаштирилмаган.
Краснодар ўлкаси тезкор штабининг Telegram’да ёзишича, 28 апрель куни дрон парчалари тушиши оқибатида завод ҳудудида ёнғин чиққан.
Штаб маълумотларига кўра жабрланганлар йўқ. Ёнғинни ўчириш ишларига 122 нафар киши ва 39 та техника бирлиги, жумладан Россия ФВВнинг ҳудудий бошқармаси кучлари жалб этилган.
Вилоят губернатори Вениамин Кондратьев Туапсе округи раҳбари Сергей Бойкога таяниб маълум қилишича, завод яқинида жойлашган уйларда яшовчи аҳоли хавфсиз жойларга эвакуация қилинмоқда.
Украинанинг Exilenova+ мониторинг Telegram-канали маълум қилишича, олдинги зарба натижасида заводнинг резервуар паркининг катта қисми шикастланган ёки йўқ қилинган.
Айни пайтда, уларнинг маълумотларига кўра, заводнинг ўзида технологик жараёнларда фойдаланилаётган бир ёки бир нечта резервуар ёнмоқда. Маҳаллий аҳоли ёзишича, олов учинчи резервуарга ҳам ўтган.
Украина томони ҳозирча нефтьни қайта ишлаш заводига берилган зарба ҳақида изоҳ бермаган.
Бу сўнгги ҳафталар ичида “Роснефть”га тегишли мазкур завод ва Туапсе портига уюштирилган навбатдаги дрон ҳужумларидан бири бўлиб, олдинги ҳужумлар денгизда нефть тўкилишига ва бир неча кун давом этган кучли ёнғинга сабаб бўлган эди.
Йиллик ишлаб чиқариш қуввати тахминан 12 миллион тонна бўлган, асосан экспорт учун нефть маҳсулотлари — нафть, дизел ёқилғиси, мазут ишлаб чиқарадиган ушбу завод, саноат манбаларига кўра, 16 апрель кунги дрон ҳужумидан сўнг фаолиятини тўхтатган.
Россия Мудофаа вазирлиги 28 апрельга ўтар кечаси Астрахан, Волгоград, Курск, Ростов вилоятлари, Краснодар ўлкаси, аннексия қилинган Қрим ҳудуди ҳамда Қора ва Азов денгизлари устида 186 та дрон уриб туширилгани ҳақида хабар берди.
Бишкекда ШҲТга аъзо давлатлар мудофаа вазирлари учрашди
Ҳиндистон мудофаа вазири Ражнат Сингҳ Қирғизистон пойтахти Бишкекда бўлиб ўтган Шанхай Ҳамкорлик Ташкилоти (ШҲТ) мудофаа вазирлари йиғинида жаҳондаги ноаниқликлар фонида мулоқот ва дипломатиянинг аҳамиятини таъкидлади.
- ШҲТ дунё аҳолисининг катта қисмини ифода этар экан, нафақат минтақамизда, балки бутун дунёда тинчлик ва барқарорликни таъминлаш бизнинг масъулиятимиздир. Биз куч ишлатиш йўлидан эмас, мулоқот ва дипломатия йўлидан боришда давом этишимиз керак. Биз бу давр зўравонлик ва уруш даврига эмас, тинчлик ва фаровонлик даврига айланишини таъминлашимиз лозим, деди Ҳиндистон мудофаа вазири.
Йиғилишда Сингҳ аъзо давлатлар глобал тинчлик ва барқарорликни таъминлашда умумий жавобгарликка эга эканини таъкидлади.
Шунингдек, у йиғин доирасида Хитой мудофаа вазири Дун Цзюнь билан ҳам учрашиб, минтақавий хавфсизлик ва мудофаа соҳасидаги ҳамкорлик масалаларини муҳокама қилди, дея маълум қилди Деҳли.
Қирғизистон президенти Садир Жапаров 28 апрель куни Шанхай Ҳамкорлик Ташкилотига аъзо давлатлар мудофаа вазирларини қабул қилди.
Жапаров Қирғизистон ШҲТнинг раиси сифатида ташкилот доирасида мудофаа соҳасидаги ўзаро ҳамкорликни ривожлантиришга, жумладан, қўшма машғулотлар ўтказишга, тажриба алмашишга ва мудофаа вазирликлари ўртасидаги мувофиқлашувни мустаҳкамлашга алоҳида эътибор қаратаётганини таъкидлади.
Президент, шунингдек, ушбу кенгаш доирасида эришилган келишувлар ташкилотдаги мудофаа ҳамкорлиги ва умумий хавфсизликни мустаҳкамлашга хизмат қилади, деган ишончини билдирди.
Айни пайтда Бишкек шаҳрида ШҲТга аъзо давлатлар мудофаа вазирларининг йиғилиши бўлиб ўтмоқда. Бу йил ушбу ташкилотга Қирғизистон раислик қилмоқда.
ШҲТ 2001 йилда Қозоғистон, Қирғизистон, Хитой, Россия, Ўзбекистон ва Тожикистон раҳбарлари томонидан таъсис этилган ташкилот ҳисобланади.
У ўзаро ишончни, сиёсий, иқтисодий, хавфсизлик ва маданий ҳамкорликни мустаҳкамлашга қаратилган.
2017 йилда ШҲТга Ҳиндистон ва Покистон, 2023 йилда Эрон, 2024 йилда эса Беларусь аъзо бўлган.
Россия мудофаа вазири Андрей Белоусовнинг айтишича, Эрон атрофидаги қуролли можаро ва дунёнинг бошқа ҳудудларида кескинлик кучайиб бораётган бир пайтда Россия ва Тожикистон ўртасидаги мудофаа соҳасидаги ҳамкорлик алоҳида аҳамият касб этмоқда.
“Биз Россия–Тожикистон мудофаа ҳамкорлигини Марказий Осиёда хавфсизлик ва барқарорликни таъминловчи муҳим омил сифатида кўрамиз. Айниқса, Эрон билан боғлиқ қуролли можаро ва дунёнинг бошқа минтақаларидаги кескинлик фонида бу жуда муҳим,” — деди Белоусов Тожикистон ташқи ишлар вазири Эмомали Собирзода билан бўлиб ўтган музокараларда.
Белоусов ва Собирзода сешанба куни Бишкекда ўтказилган ШҲТга аъзо давлатлар мудофаа вазирлари йиғини доирасида учрашди.
Белоусовнинг айтишича, Россия Мудофаа вазирлиги Тожикистон Қуролли Кучларини жиҳозлаш ва ривожлантиришга кўмаклашиб, улар билан жанг тажрибасини бўлишмоқда.
У Москва Россия ва Тожикистон мудофаа вазирликлари ўртасида ҳар томонлама ҳамкорликни ривожлантиришдан манфаатдор эканини, бу икки давлат хавфсизлигини таъминлашга хизмат қилишини таъкидлади.
Ўз навбатида, Собирзода Россия томонига қўллаб-қувватлагани ва Тожикистон Қуролли Кучларини мустаҳкамлашдаги саъй-ҳаракатлари учун миннатдорлик билдирди ҳамда икки томонлама ҳарбий ҳамкорликда катта салоҳият мавжудлигини қайд этди.