Ўзбекистонда қорамоллар орасида оқсил касаллиги кўпайгани айтилмоқда. Аммо бу иддаолар юзасидан расмийлар ҳозирча аниқ изоҳ бергани йўқ.
Чорвадорларнинг айтишича, бу касаллик ҳар икки-уч йилда кузатиладиган оддий оқсил касаллигидан кўра анча оғир кечмоқда.
Яъни касаллик қорамолнинг фақат оғзи ва туёғини эмас, балки бошқа органларини ҳам шикастламоқда ва моллар орасида ўлим ҳолатлари кўпайган.
Озодлик суриштирган Қашқадарё вилоятида бу касаллик айниқса кенг тарқагани кузатилмоқда.
Ўзбекистон Қишлоқ хўжалиги вазирлиги ва Фермерлар кенгаши оқсил касаллиги хавфи туфайли мамлакатда чорвачиликда санитария ойлиги эълон қилди ва чорвадорларни ветеринария талабларига қатъий риоя қилишга чақирди.
Расмий баёнотда шундай дейилади:
“Чорва ҳайвонларини ўз вақтида эмлаш касалликнинг олдини олишда энг самарали чорадир. Қорамоллар йилда икки марта (баҳор ва кузда), қўйлар эса йилда бир марта эмланиши зарур. Зарур ҳолларда 2,5–3 ойликдан катта барча ҳайвонлар мажбурий эмланади ва эмлашдан сўнг 15–21 кун ичида иммунитет шаклланади”.
Аммо шаҳрисабзлик чорвадор Собир Тўраевнинг айтишича, амалда эмланган қорамоллар ҳам касалликка чалинмоқда ва ўлим ҳолатлари кўпайган:
“Менинг фермамдаги чорвага вакцина қилинганидан 21 кун ўтиб, барча бузоғу қорамоллар оқсил бўлди. Ветеринарларни чақирсам, улар ‘бу оқсил эмас, стоматит’ дейди. Лекин моллар елинидан ҳам, туёғидан ҳам касал бўлиб, ўрнидан туролмаяпти. Ўн беш кун ичида еттита сигирим ва тўққизта бузоғим ўлди. 600 миллион сўмдан ортиқ зарар кўрдим”.
Тўраевнинг айтишича, у бу масала юзасидан Ветеринария ва чорвачиликни ривожлантириш давлат қўмитасига бир неча бор мурожаат қилган. Унинг таъкидлашича, моллар айнан эмлашдан кейин касалланган.
Аҳолининг чорваси ҳам катта зарар кўраётгани айтилмоқда. Айниқса, сут-қатиқ билан тирикчилик қилаётган камбағал оилалар учун бу ҳолат жиддий муаммога айланган.
Озодлик олган маълумотларга кўра, Андижон вилоятида ҳам жорий йил январь ойида оқсил касаллиги авж олган, ҳозир эса деярли бартараф этилган.
Қўрғонтепа туманида ишлайдиган ветеринар шундай дейди:
“Январ ойида бизда оқсил касаллиги авж олди. Ўлим ҳолатлари асосан бузоқлар орасида кўп бўлди. Молларни эмлаган эдик, лекин бу сафар касаллик анча оғир кечди. Қилмаган муолажамиз қолмади. Ҳозир бу касаллик бизда камайди”.
Қишлоқ хўжалиги вазирлиги ҳам амалдаги вакциналар тўлиқ ҳимоя бермаслигини тан олмоқда. Сабаб — касалликнинг янги турлари пайдо бўлган:
“Жаҳон ҳайвонлар соғлиги ташкилоти маълумотига кўра, 2025–2026 йилларда 48 давлатда ушбу касалликнинг янги САТ типлари қайд этилган. Амалдаги вакциналар бу типларга қарши тўлиқ ҳимоя қилмайди”.
Гўшт ва сут маҳсулотлари нархи ой сайин ошиб бораётган бир пайтда, чорва орасидаги бу каби юқумли касалликлар мамлакатнинг озиқ-овқат хавфсизлигини яна савол остига қўймоқда.
Марказий банк сўровига кўра, март ойида аҳоли сезган инфляция 11,1 фоизни ташкил этган. Сўралганларнинг кўпчилиги энг аввало гўшт ва сут нархлари ошганини қайд этган.
Ҳукумат нархларни барқарорлаштириш учун импортни ошириш ва хорижда чорвачиликни ривожлантириш чораларини кўрмоқда. Масалан, Қашқадарё делегацияси Беларусда 4 минг гектар ерни ижарага олиш бўйича келишувга эришган.
Бироқ чорвадорлар муаммо ечими мамлакат ичида эканини айтади.
Уларнинг фикрича, ем-хашак қимматлиги, озуқа етиштириш учун ер ажратилмаслиги ва пахта-буғдой сиёсати чорвачиликни чекламоқда.
Фермер Шавкат Қудратов шундай дейди:
“Фермерга ернинг 10 фоизида озуқа экишга рухсат берилса, гўшт муаммоси бўлмас эди. Лекин маҳаллий ҳокимлар бунга йўл қўймайди. Барча ерга пахта ва ғалла эктиради. Ем-хашак жуда қиммат. Бу шароитда чорвачилик қилиш қийин”.
Бу муаммо фақат Ўзбекистонга хос эмас. Сўнгги ойларда Россия, Қозоғистон ва Хитойда ҳам қорамоллар орасида касалликлар тарқагани хабар қилинган.
Бироқ Ўзбекистонда ҳозирча қанча мол касаллангани ёки нобуд бўлгани ҳақида расмий рақамлар очиқланмаган.
Ўзбекистонда қорамоллар орасида оқсил касаллигининг кўпайиши фақат ветеринария муаммоси эмас, балки тизимли камчиликларни ҳам юзага чиқармоқда.
Бир томондан, расмийлар эмлаш ва санитария чораларини кучайтиришга чақирмоқда. Аммо амалда эмланган молларнинг ҳам касалланиши вакциналар самарадорлиги ва назорат тизими ҳақида савол туғдирмоқда.
Иккинчи томондан, чорвадорлар муаммонинг илдизи аграр сиёсатда эканини айтади — ем-хашак қиммат, ер етишмайди, эркин ишлаш имконияти чекланган.
Натижада, ҳар қандай касаллик тез тарқаладиган заиф тизим юзага келган.
Шу билан бирга, гўшт ва сут нархининг ўсиши бу масалани мамлакатнинг озиқ-овқат хавфсизлиги даражасига олиб чиқмоқда.
Ҳукумат муаммони импорт ва ташқи лойиҳалар орқали юмшатишга уринмоқда. Аммо чорвадорлар фикрича, ҳақиқий ечим мамлакат ичида — ер, озуқа ва шароит яратишда.
Форум